śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha pañcacatvāriṃśassargaḥ |
viśvāmitravacaśśrutvā rāghava ssahalakṣmaṇaḥ |
1
vismayaṃ paramaṃ gatvā viśvāmitramathābravīt || 1 ||
atyadbhutamidaṃ brahman kathitaṃ paramaṃ tvayā |
2
gaṅgāvataraṇaṃ puṇyaṃ sāgarasyāpi pūraṇam || 2 ||
tasya sā śarvarī sarvā saha saumitriṇā tadā |
3
jagāma cintayānasya viśvāmitrakathāṃ śubhām || 3 ||
tataḥ prabhāte vimale viśvāmitraṃ mahāmunim |
4
uvāca rāghavo vākyaṃ kṛtāhnikamarindamaḥ || 4 ||
gatā bhagavatī rātriśśrotavyaṃ paramaṃ śrutam |
5
kṣaṇabhūteva nau rātri ssamvṛtteyaṃ mahātapaḥ || 5 ||
imāṃ cintayatassarvāṃ nikhilena kathāṃ tava |
6
tarāma saritāṃ śreṣṭhāṃ puṇyāṃ tripathagāṃ nadīm || 6 ||
naureṣā hi sukhāstīrṇā ṛṣīṇāṃ puṇyakarmaṇām |
7
bhagavantamiha prāptaṃ jñātvā tvaritamāgatā || 7 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā rāghavasya mahātmanaḥ |
8
santāraṃ kārayāmāsa sarṣisaṅgha ssarāghavaḥ || 8 ||
uttaraṃ tīramāsādya sampūjyarṣigaṇaṃ tadā |
9
gaṅgākūle niviṣṭāste viśālāṃ dadṛśuḥ purīm || 9 ||
tato munivarastūrṇaṃ jagāma saha rāghavaḥ |
10
viśālāṃ nagarīṃ ramyāṃ divyāṃ svargopamāṃ tadā || 10 ||
atha rāmo mahāprājño viśvāmitraṃ mahāmunim |
11
papraccha prāñjalirbhūtvā viśālāmuttamāṃ purīm || 11 ||
kataro rājavaṃśo'yaṃ viśālāyāṃ mahāmune |
12
śrotumicchāmi bhadraṃ te paraṃ kautūhalaṃ hi me || 12 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā rāmasya munipuṅgavaḥ |
13
ākhyātuṃ tatsamārebhe viśālasya purātanam || 13 ||
śrūyatāṃ rāma śakrasya kathāṃ kathayataśśubhām |
14
asmin deśe tu yadvṛttaṃ tadapi śṛṇu rāghava || 14 ||
pūrvaṃ kṛtayuge rāma diteḥ putrā mahābalāḥ |
15
aditeśca mahābhāga vīryavantassudhārmikāḥ || 15 ||
tatasteṣāṃ naraśreṣṭha buddhirāsīnmahātmanām |
16
amarā ajarāścaiva kathaṃ syāma nirāmayāḥ || 16 ||
teṣāṃ cintayatāṃ rāma buddhirāsīnmahātmanām |
17
kṣīrodamathanaṃ kṛtvā rasaṃ prāpsyāma tatra vai || 17 ||
tato niścitya mathanaṃ yoktraṃ kṛtvā ca vāsukim |
18
manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā mamanthuramitaujasaḥ || 18 ||
atha varṣasahasreṇa yoktrasarpaśirāṃsi ca |
19
vamantyati viṣaṃ tatra dadaṃśurdaśanaiśśilāḥ || 19 ||
utpapātāgnisaṅkāśaṃ hālāhalamahāviṣam |
20
tena dagdhaṃ jagatsarvaṃ sadevāsuramānuṣam || 20 ||
atha devā mahādevaṃ śaṅkaraṃ śaraṇārthinaḥ |
21
jagmuḥ paśupatiṃ rudraṃ trāhi trāhīti tuṣṭuvuḥ || 21 ||
evamuktastato devairdevadeveśvaraḥ prabhuḥ |
22
prādurāsīttato'traiva śaṅkhacakradharo hariḥ || 22 ||
uvācainaṃ smitaṃ kṛtvā rudraṃ śūlabhṛtaṃ hariḥ |
23
daivatairmathyamāne tu yatpūrvaṃ samupasthitam || 23 ||
tvadīyaṃhi suraśreṣṭha surāṇāmagrajo'si yat |
24
agrapūjāmimāṃ matvā gṛhāṇedaṃ viṣaṃ prabho || 24 ||
ityuktvā ca suraśreṣṭhastatraivāntaradhīyata |
devatānāṃ bhayaṃ dṛṣṭavāśrutvā vākyaṃ tu śārṅgiṇaḥ |
25
hālāhalaviṣaṃ ghoraṃ sa jagrāhāmṛtopamam || 25 ||
devānvisṛjya deveśo jagāma bhagavān haraḥ |
26
tato devāsurāssarve mamanthū raghunandana || 26 ||
praviveśātha pātālaṃ manthānaḥ parvato'nagha |
27
tato devāssagandharvāstuṣṭuvurmadhusūdanam || 27 ||
tvaṃ gatiḥ sarvabhūtānāṃ viśeṣeṇa divaukasām |
28
pālayāsmānmahābāho girimuddhartumarhasi || 28 ||
iti śrutvā hṛṣīkeśaḥ kāmaṭhaṃ rūpamāsthitaḥ |
29
parvataṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā śiśye tatrodadhau hariḥ || 29 ||
parvatāgre tu lokātmā hastenākramya keśavaḥ |
30
devānāṃ madhyataḥ sthitvā mamantha puruṣottamaḥ || 30 ||
atha varṣasahasreṇa sadaṇḍassakamaṇḍaluḥ |
31
pūrvaṃ dhanvantarirnāma apsarāśca suvarcasaḥ || 31 ||
apsu nirmathanādeva rasāstasmādvarastriyaḥ |
32
utpeturmanujaśreṣṭha tasmādapsaraso'bhavan || 32 ||
ṣaṣṭiḥ koṭyo'bhavaṃstāsāṃ apsarāṇāṃ suvarcasām |
33
asaṅkhyeyāstu kākutstha yāstāsāṃ paricārikāḥ || 33 ||
na tāssma parigṛhṇanti sarve te devadānavāḥ |
34
apratigrahaṇāttāśca sarvāssādhāraṇāssmṛtāḥ || 34 ||
varuṇasya tataḥ kanyā vāruṇī raghunandana |
35
utpapāta mahābhāgā mārgamāṇā parigraham || 35 ||
diteḥ putrā na tāṃ rāma jagṛhurvaruṇātmajām |
36
aditestu sutā vīra jagṛhustāmaninditām || 36 ||
asurāstena daiteyāssurāstenāditessutāḥ |
37
hṛṣṭāḥ pramuditāścāsan vāruṇīgrahaṇātsurāḥ || 37 ||
uccaiśśravā hayaśreṣṭho maṇiratnaṃ ca kaustubham |
38
udatiṣṭhannaraśreṣṭha tathaivāmṛtamuttamam || 38 ||
atha tasya kṛte rāma mahānāsītkulakṣayaḥ |
39
aditestu tataḥ putrā diteḥ putrānasūdayan || 39 ||
ekato'bhyāgaman sarve hyasurā rākṣasaissaha |
40
yuddhamāsīnmahāghoraṃ vīra trailokyamohanam || 40 ||
yadā kṣayaṃ gataṃ sarvaṃ tadā viṣṇurmahābalaḥ |
41
amṛtaṃ so'haratttūrṇaṃ māyāmāsthāya mohinīm || 41 ||
ye gatā'bhimukhaṃ viṣṇumakṣayaṃ puruṣottamam |
42
sampiṣṭāste tadā yuddhe viṣṇunā prabhaviṣṇunā || 42 ||
aditerātmajā vīrā diteḥ putrānnijaghnire |
43
tasmin ghore mahāyuddhe daiteyādityayorbhṛśam || 43 ||
nihatya ditiputrāṃśca rājyaṃ prāpya purandaraḥ |
44
śaśāsa mudito lokān sarṣisaṅghān sacāraṇān || 44 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe pañcacatvāriṃśassargaḥ ||