atha samādhipādaḥ |
1
atha yogānuśāsanam || 1 ||
2
yogaścittavṛtti nirodhaḥ || 2 ||
3
tadā draṣṭuḥ svarūpe'vasthānam || 3 ||
4
vṛtti sārūpyamitaratra || 4 ||
5
vṛttayaḥ pañcatayyaḥ kliṣṭā'kliṣṭāḥ || 5 ||
6
pramāṇa viparyaya vikalpa nidrā smṛtayaḥ || 6 ||
7
pratyakṣānumānāgamāḥ pramāṇāni || 7 ||
8
viparyayo mithyājñānamatadrūpa pratiṣṭham || 8 ||
9
śabdajñānānupātī vastuśūnyo vikalpaḥ || 9 ||
10
abhāva pratyayālambanā vṛttirnidrā || 10 ||
11
anubhūta viṣayāsampramoṣaḥ smṛtiḥ || 11 ||
12
abhyāsa vairāgyābhyāṃ tannirodhaḥ || 12 ||
13
tatra sthitau yatno'bhyāsaḥ || 13 ||
14
sa tu dīrghakāla nairantarya satkārāsevito dṛḍhabhūmiḥ || 14 ||
15
dṛṣṭānuśravika viṣaya vitṛṣṇasya vaśīkārasañjñā vairāgyam || 15 ||
16
tatparaṃ puruṣakhyāte-rguṇavaitṛṣṇyam || 16 ||
17
vitarka vicārānandāsmitārūpānugamāt samprajñātaḥ || 17 ||
18
virāmapratyayābhyāsapūrvaḥ saṃskāraśeṣo'nyaḥ || 18 ||
19
bhavapratyayo videhaprakṛtilayānām || 19 ||
20
śraddhā vīrya smṛti samādhiprajñā pūrvaka itareṣām || 20 ||
21
tīvrasaṃvegānāmāsannaḥ || 21 ||
22
mṛdumadhyādhimātratvāttato'pi viśeṣaḥ || 22 ||
23
īśvarapraṇidhānādvā || 23 ||
24
kleśa karma vipākāśayairaparāmṛṣṭaḥ puruṣaviśeṣa īśvaraḥ || 24 ||
25
tatra niratiśayaṃ sarvajñabījam || 25 ||
26
sa eṣaḥ pūrveṣāmapi guruḥ kālenānavacchedāt || 26 ||
27
tasya vācakaḥ praṇavaḥ || 27 ||
28
tajjapastadarthabhāvanam || 28 ||
29
tataḥ pratyakcetanādhigamo'pyantarāyābhāvaśca || 29 ||
vyādhi styāna saṃśaya pramādālasyāvirati bhrānti
30
darśanālabdhabhūmikatvānavasthitatvāni cittavikṣepāsteṃ'tarāyāḥ || 30 ||
31
duḥkha daurmanasyāṅgamejayatva śvāsapraśvāsā vikṣepasahabhuvaḥ || 31 ||
32
tatpratiṣedhārthamekatattvābhyāsaḥ || 32 ||
33
maitrī karuṇā muditopekṣāṇāṃ sukha duḥkha puṇyāpuṇya viṣayāṇām-bhāvanātaścittaprasādanam || 33 ||
34
pracchardana vidhāraṇābhyāṃ vā prāṇasya || 34 ||
35
viṣayavatī vā pravṛttirutpannā manasaḥ sthiti nibandhinī || 35 ||
36
viśokā vā jyotiṣmatī || 36 ||
37
vītarāga viṣayaṃ vā cittam || 37 ||
38
svapna nidrā jñānālambanaṃ vā || 38 ||
39
yathābhimatadhyānādvā || 39 ||
40
paramāṇu parama mahattvānto'sya vaśīkāraḥ || 40 ||
41
kṣīṇavṛtterabhijātasyeva maṇergrahītṛgrahaṇa grāhyeṣu tatstha tadañjanatā samāpattiḥ || 41 ||
42
tatra śabdārtha jñāna vikalpaiḥ saṅkīrṇā savitarkā samāpattiḥ || 42 ||
43
smṛti pariśuddhau svarūpa śūnyevārtha mātranirbhāsā nirvitarkā || 43 ||
44
etayaiva savicārā nirvicārā ca sūkṣmaviṣayā vyākhyātā || 44 ||
45
sūkṣma viṣayatvaṃ cāliṅgaparyavasānam || 45 ||
46
tā eva sabījaḥ samādhiḥ || 46 ||
47
nirvicāra vaiśārādye'dhyātmaprasādaḥ || 47 ||
48
ṛtambharā tatra prajñā || 48 ||
49
śrutānumāna prajñābhyāmanyaviṣayā viśeṣārthatvāt || 49 ||
50
tajjaḥ saṃskāro'nyasaṃskāra pratibandhī || 50 ||
51
tasyāpi nirodhe sarvanirodhānnirbījassamādhiḥ || 51 ||
iti pātañjalayogadarśane samādhipādo nāma prathamaḥ pādaḥ |