📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
6.74 যুদ্ধকাণ্ড - চতুঃসপ্ততিতম সর্গঃ
6.74 Yuddhakanda - Chatuhsaptatitama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।
অথ চতুঃসপ্ততিতমস্সর্গঃ ।
তযোস্তদাসাদিতযোরণাগ্রেমুমোহসৈন্যংহরিপুঙ্গবানাম্ ।
সুগ্রীবনীলাঙ্গদজাম্ববন্তো ন চাপিকিঞ্চিত্প্রতিপেদিরেতে ॥ 1 ॥
ততোবিষণ্ণংসমবেক্ষ্যসৈন্যংবিভীষণোবুদ্ধিমতাংবরিষ্ঠঃ ।
উবাচশাখমৃগরাজবীরানাশ্বাসযন্নপ্রতিমৈর্বচোভিঃ ॥ 2 ॥
মাভৈষ্টনাস্ত্যত্রবিষাদকালোযদার্যপুত্ত্রৌবিবশৌবিষণ্ণৌ ।
স্বযম্ভুবোবাক্যমথোদ্বহন্তৌযত্সাদিতাবিন্দ্রজিদস্ত্রজালৈঃ ॥ 3 ॥
তস্মৈতুদত্তম্পরমাস্ত্রমেতত্স্বযম্ভুবাব্রাহ্মমমোঘবেগম্ ।
তন্মানযন্তৌযুধিরাজপুত্রৌনিপাতিতৌকোঽত্রবিষাদকালঃ ॥ 4 ॥
ব্রাহ্মমস্ত্রন্ততোধীমান্মানযিত্বাতুমারুতিঃ ।
বিভীষণবচশ্শ্রুত্বাহনূমাংস্তমথাব্রবীত্ ॥ 5 ॥
এতস্মিন্নিহতেসৈন্যেবানরাণান্তরস্বিনাম্ ।
যোযোধারযতেপ্রাণাংস্তন্তমাশ্বাসযাব ॥ 6 ॥
তাবুভৌযুগপবদীরৌহনূমদ্রাক্ষসোত্তমৌ ।
উল্কাহস্তৌতদারাত্রৌরণশীর্ষেবিচেরতুঃ ॥ 7 ॥
ভিন্নলাঙ্গূলহস্তোরুপাদাঙ্গুলি শিরো ধরৈঃ ।
স্রবদ্ভিঃ ক্ষতজং গাত্রৈঃ প্রস্রবদ্ভিঃ সমন্ততঃ ॥ 8 ॥
পতিতৈঃপর্বতাকারৈর্বানরৈরভিসঙ্কুলাম্ ।
শস্সৈশ্চপতিতৈর্দীপ্তৈর্দদৃশাতেবসুন্ধরাম্ ॥ 9 ॥
সুগ্রীবমঙ্গদন্নীলংশরভঙ্গন্ধমাদনম্ ।
গবাক্ষং চ সুষেণং চ বেগদর্শিনমাহুকম্ ॥ 10 ॥
মৈন্দং নলং জ্যোতিমুখং দ্বিবিদং পনসং তথা ।
বিভীষণো হনূমাংশ্চ দদৃশাতে হতান্রণে ॥ 11 ॥
সপ্তষষ্টির্হতাঃকোট্যোবানরাণান্তরস্বিনাম্ ।
অহ্নঃপঞ্চমশেষেণবল্লভেনস্বযম্ভুবঃ ॥ 12 ॥
সাগরৌঘনিভম্ভীমন্দৃষ্টবাবাণার্দিতম্বলম্ ।
মার্গতেজাম্ববন্তংস্মিহনূমান্ সবিভীষণঃ ॥ 13 ॥
স্বভাবজরযাযুক্তংবৃদ্ধংশরশতৈশ্চিতম্ ।
প্রজাপতিসুতংবীরংশাম্যন্তমিবপাবকম্ ॥ 14 ॥
দৃষ্টবাতমুপসঙ্গ্রম্যপৌলস্ত্যোবাক্যমব্রবীত্ ।
চ্চিদার্যশরৈস্তীক্ষ্ণৈর্নপ্রাণাধ্বংসিতাস্তব ॥ 15 ॥
বিভীষণবচশ্শ্রুত্বাজাম্ববানৃক্ষপুঙ্গবঃ ।
কৃচ্ছ্রাদভ্যুগ্দিরন্বাক্যমিদংবচনমব্রবীত্ ॥ 16 ॥
নৈরৃতেন্দ্রমহাবীর্যস্বরেণত্বাঽভিলক্ষ্যে ।
পীড্যমানশশিতৈর্বাণৈর্নত্বাপশ্যামিচক্ষুষা ॥ 17 ॥
অঞ্জনাসুপ্রজাযেনমাতরিশ্বা চ নৈরৃত ।
হনুমান্ বানরশ্রেষ্ঠঃপ্রাণান্ ধারযতেক্বচিত্ ॥ 18 ॥
শ্রুত্বাজাম্ববতোবাক্যমুবাচেদংবিভীষণঃ ।
আর্যপুত্রাবতিক্রম্যকস্মাত্পৃচ্ছসিমারুতিম্ ॥ 19 ॥
নৈবরাজনিসুগ্রীবেনাঙ্গদেনাপিরাঘবে ।
আর্যসন্দর্শিতস্স্নেহোযথাবাযুসুতেপরঃ ॥ 20 ॥
বিভীষণবচশ্শ্রুত্বাজাম্ববান্বাক্যমব্রবীত্ ।
শৃণুনৈরৃতশার্দূলযস্মাত্ পৃচ্ছামিমারুতিম্ ॥ 21 ॥
তস্মিন্জীবতিবীরেতুহতমপ্যহতম্বলম্ ।
হনূমত্যুজ্ঝিতপ্রাণেজীবন্তোঽপিবযং হৃতা ॥ 22 ॥
ধরতেমারুতিস্তাতমারুতপ্রতিমোযদি ।
বৈশ্বানরসমোবীর্বেজীবিতাশাততোভবেত্ ॥ 23 ॥
ততোবৃদ্ধমুপাগম্যনিযমেনাভ্যবাদযত্ ।
গৃহ্যজাম্ববতঃপাদৌহনূমান্মারুতাত্মজঃ ॥ 24 ॥
শ্রুত্বাহনুমতোবাক্যন্তদাঽপিব্যথিতেন্দ্রিযঃ ।
পুনর্জাতমিবাত্মানম্মন্যতেপ্লবগোত্তমঃ ॥ 25 ॥
ততোঽব্রবীন্মহাতেজাহনূমন্তং স জাম্ববান্ ।
আগচ্ছহরিশার্দূল বানরাংস্ত্রাতুমর্হসি ॥ 26 ॥
নান্যোবক্রমপর্যাপ্তস্ত্বমেষাম্পরমস্সখা ।
ত্বত্পরাক্রমকালোঽযন্নান্যম্পশ্যামিকথঞ্চন ॥ 27 ॥
ঋক্ষ্বানরবীরাণামনীকানিপ্রহর্ষয ।
শল্যৌকুরুচাপ্যেতাসাদিতৌরামলক্ষ্মণৌ ॥ 28 ॥
গত্বাপরমমধ্বানমুপর্যুপরিসাগরম্ ।
হিমবন্তন্নগশ্রেষ্ঠংহনুমন্গন্তুমর্হসি ॥ 29 ॥
ততঃকাঞ্চনমত্যুচ্চমৃষভম্পর্বতোত্তমম্ ।
কৈলাসশিখরঞ্চাপিদ্রক্ষ্যস্যরিনিষূদন ॥ 30 ॥
তযোশশিখরযোর্মধ্যেপ্রদীপ্তমতুলপ্রভম্ ।
সর্যৌষধিযুতংবীর দ্রক্ষ্যস্যৌষধিপর্যতম্ ॥ 31 ॥
তস্যবানরশার্দূল চতস্রো মূধি সম্ভবাঃ ।
দ্রক্ষ্যস্যোষধযোদীপ্তাদীপয্নত্যোদিশোদশ ॥ 32 ॥
মৃতসঞ্জীবনীঞ্চৈববিশল্যকরণীমপি ।
সুবর্ণকরণীঞ্চৈবসন্ধানকরণীন্তথা ॥ 33 ॥
তাস্সর্বাহনুমন্গৃহ্বক্ষিপ্রমাগন্তুমর্হসি ।
আশ্বাসযহরীন্ প্রাণৈর্যোজ্যগন্ধবহাত্মজ ॥ 34 ॥
শ্রুত্বাজাম্ববতোবাক্যংহনূমান্ হরিপুঙ্গবঃ ।
আপূর্যতবলোদ্ধর্ষৈস্তোযবেগৈরিবার্ণবঃ ॥ 35 ॥
স পর্বততটাগ্রস্থঃ পীডযন্পর্বতোত্তরম্ ।
হনূমান্দৃশ্যতে বীরো দ্বিতীয ইব পর্বতঃ ॥ 36 ॥
হরিপাদবিনির্ভগ্নোনিষসাদ স পর্বতঃ ।
ন শশাকতদাত্মানংসোঢুম্ভৃশনিপীডিতঃ ॥ 37 ॥
তস্যপেতুর্নগাভূমৌহরিবেগাচ্চজজ্বলুঃ ।
শৃঙ্গাণি চ ব্যশীর্যন্তপীডিতস্যহনূমতা ॥ 38 ॥
তস্মিন্ সম্পীড্যমানেতুভগ্নদ্রুমশিলাতলে ।
ন শেকুর্বানরাস্স্থাতুঙ্ঘূর্ণমানেনগোত্তমে ॥ 39 ॥
সাঘূর্ণিতমহাদ্বারাপ্রভগ্নগৃহগোপুরা ।
লঙ্কাত্রাসাকুলারাত্রৌপ্রবৃত্তেবাভবত্তদা ॥ 40 ॥
পৃথিবীধরসঙ্কাশোনিপীড্যধরণীধরম্ ।
পৃথিবীঙ্ক্ষোভযামাসসার্ণবাম্মারুতাত্মজঃ ॥ 41 ॥
আরুরোহতদাতস্মাদ্ধরির্মলযপর্বতম্ ।
মেরুমন্দরসঙ্কাশন্নানাপ্রস্রবণাকুলম্ ॥ 42 ॥
নানাদ্রুমলতাকীর্ণংবিকাসিকমলোত্পলম্ ।
সেবিতন্দেবগন্ধর্বৈষ্ষষ্টিযোজনমুচ্ছ্রিতম্ ॥ 43 ॥
বিদ্যাধরৈর্মুনিগণৈরপ্সরোভির্নিষেবিতম্ ।
নানামৃগগণাকীর্ণম্বহুকন্দরশোভিতম্ ॥ 44 ॥
সর্বানাকুলযংস্তত্রযক্ষগন্ধর্বকিন্নরান্ ।
হনুমান্ মেঘসঙ্কাশোববৃধেমারুতাত্মজঃ ॥ 45 ॥
পদ্ভ্যান্তুশৈলমাপীড্যবডবামুখবন্মুখম্ ।
বিবৃত্যোগ্রন্ননাদোচ্চৈস্ত্রাসযন্নিবরাক্ষসান্ ॥ 46 ॥
তস্যনানদ্যমানস্যশ্রুত্বানিনদমদ্ভুতম্ ।
লঙ্কাস্থারাক্ষসাস্সর্বে ন শেকুস্স্পন্দিতুম্ভযাত্ ॥ 47 ॥
নমস্কৃত্বাঽথরামাযমারুতির্ভীমবিক্রমঃ ।
রাঘবার্থেপরঙ্কর্মসমীহতপরন্তপঃ ॥ 48 ॥
স পুচ্ছমুদ্যম্যভুজঙ্গকল্পংবিনম্যপৃষ্ঠংশ্রবণেনিকুঞ্চ্য ।
বিবৃত্যবক্ত্রম্বডবামুখাভমাপুফ্লুবেব্যোমনিচণ্ডবেগঃ ॥ 49 ॥
সবৃক্ষষণ্ডাংস্তরসাজহারশৈলান্ শিলাঃপ্রাকৃতবানরাংশ্চ ।
বাহূরুবেগোদ্ধতসম্প্রণুন্নাস্তেক্ষীণবেগাস্সলিলেনিপেতুঃ ॥ 50 ॥
তৌপ্রসার্যোরগভোগকল্পৌভুজৌভুজঙ্গারিনিকাশবীর্যঃ ।
জগামমেরুন্নগরাজমগ্য্রন্দিশঃপ্রকর্ষন্নিববাযুসূনুঃ ॥ 51 ॥
স সাগরঙ্ঘূর্ণিতবীচিমালন্তথাভৃশম্ভ্রামিতসর্বসত্ত্বম্ ।
সমীক্ষমাণস্সহসাজগামচক্রংযথাবিষ্ণুকরাগ্রমুক্তম্ ॥ 52 ॥
স পর্বতান্বৃক্ষগবান্ সরাংসিনদীস্তটাকানিপুরোত্তমানি ।
স্ফীতান্ জনান্তানপিসম্প্রবীক্ষ্যজগামবেগাপতিতৃতুল্যবেগঃ ॥ 53 ॥
আদিত্যপথমাশ্রিত্যজগাম স গতক্লমঃ ।
হনূমাংস্ত্বরিতোবীরঃপিতৃতুল্যপরাক্রমঃ ॥ 54 ॥
জবেনমহতাযুক্তোমারুতির্মারুতোযথা ।
জগামহরিশার্দূলোদিশশ্শব্দেনপূরযন্ ॥ 55 ॥
স্ম্মরন্জাম্ববতোবাক্যম্মারুতির্বাতরংহসা ।
দদর্শসহসাগত্বাহিমবন্তম্মহাকপিঃ ॥ 56 ॥
নানাপ্রস্রবণোপেতন্নানাকন্দরনির্ঘরম্ ।
শ্বেতাভ্রচযসঙ্কাশৈশশিখরৈশ্চারুদর্শনৈঃ ॥ 57 ॥
শোভিতংবিবিধৈর্বৃক্ষৈরগমত্পর্বতোত্তমম্ ।
স তংসমাসাদ্যমহানগেন্দ্রমতিপ্রবৃদ্ধোত্তমঘোরশৃঙ্গম্ ।
দদর্শপুণ্যানিমহাশ্রমাণিসুরর্ষিসঙ্ঘোত্তমসেবিতানি ॥ 58 ॥
স ব্রহ্মকোশংরজতালযং চ শক্রালযংরুদ্রশরপ্রমোক্ষম্ ।
হযাননম্ব্রহ্মশিরশ্চদীপ্তন্দদর্শবৈবস্বতকিঙ্করাংশ্চ ॥ 59 ॥
বজ্রালযং বৈশ্বরণালযং চ ।
সূর্যপ্রভং সূর্যনিবন্ধনং চ ।
ব্রহ্মাসনং শঙ্করকার্মুকং চ ।
দদর্শ নাভিং চ বসুন্ধরাযাঃ ॥ 60 ॥
কৈলাসমগ্য্রংহিমবচ্ছিলাং চ তথর্ষভঙ্কাঞ্চনশৈলমগ্য্রম্ ।
সন্দীপ্তসর্বৌষধিসন্প্রদীপ্তন্দদর্শসর্বৌষধিপর্বতেন্দ্রম্ ॥ 61 ॥
স তংসমীক্ষ্যানলরশ্মিদীপ্তংবিসিষ্মিযেবাসবদূতসূনুঃ ।
আবৃত্যতঞ্চৌষধিপর্বতেন্দ্রন্তত্রৌষধীনাংবিচযঞ্চকার ॥ 62 ॥
সযোজনসহস্রাণিসমতীত্যমহাকপিঃ ।
দিব্যৌষধিধরংশৈলংব্যচরন্মারুতাত্মজঃ ॥ 63 ॥
মহৌষধ্যস্ততস্সর্বাস্তস্মিন্ পর্বতসত্তমে ।
বিজ্ঞাযার্থিনমাযান্তন্ততোজগ্মুরদর্শনম্ ॥ 64 ॥
স তামহাত্মাহনুমানপশ্যংশ্চুকোপকোপাচ্চভৃশন্ননাদ ।
অমৃষ্যমাণোঽনগিনিকাশচক্ষুর্মহীধরেন্দ্রন্তমুবাচবাক্যম্ ॥ 65 ॥
কীমেতদেবংসুবিনিশ্চিতন্তেযদ্রাঘবেনাসিকৃতানুকম্প ।
পশ্যাদ্যমদ্বাহুবলাভিভূতোবিকীর্ণমাত্মানমথোনগেন্দ্র ॥ 66 ॥
স তস্যশৃঙ্গংসনগংসনাগংসকাঞ্চনন্ধাতুসহস্রজুষ্টম্ ।
বিকীর্ণকূটঞ্জ্বলিতাগ্রসানুম্প্রগৃহ্যবেগাত্সহসোন্মমাথ ॥ 67 ॥
সতসমুত্পাট্যখমুত্পপাতবিত্রাস্যলোকান্ সসুরাসুরেন্দ্রান্ ।
সংস্তূযমানঃখচরৈরনেকৈর্জগামবেগাদ্গরুডোগ্রবেগঃ ॥ 68 ॥
স ভাস্করাধ্বানমনুপ্রপন্নস্তম্ভাস্করাভংশিখরম্প্রগৃহ্য ।
বভৌতদাভাস্করসন্নিকাশোরবেস্সমীপেপ্রতিভাস্করাভঃ ॥ 69 ॥
স তেনশৈলেনভৃশংররাজশৈলোপমোগন্ধবহাত্মজস্তু ।
সহস্রধারেণসপাবকেনচক্রেণখেবিষ্ণুরিবার্পিতেন ॥ 70 ॥
তংবানরাঃপ্রেক্ষ্যবিনেদুরুচ্চৈস্সতানপিপ্রেক্ষ্যমুদাননাদ ।
তেষাংসমুধ্ঘুষ্টরবন্নিশম্যলঙ্কালযাভীমতরংবিনেদুঃ ॥ 71 ॥
ততোমহাত্মানিপপাততস্মিন্ শৈলোত্তমেবানরসৈন্যমথ্যে ।
হর্যুত্তমেভ্যশশিরসাঽভিবাদ্যবিভীষণন্তত্র স সস্বজে চ ॥ 72 ॥
তাবপ্যুভৌমানুষরাজপুত্রৌতঙ্গন্ধমাঘ্রাযমহৌষধীনাম্ ।
বভূবতুস্তত্রতদাবিশল্যাবুত্তস্থুরন্যে চ হরিপ্রবীরাঃ ॥ 73 ॥
সর্বেবিশল্যাবিরুজাঃক্ষণেনহরিপ্রবীরাশ্চহতাশ্চযেস্যুঃ ।
গন্ধেনতাসাম্প্রবরৌষধীনাংসুপ্তানিশান্তেষ্বিবসম্প্রবুদ্ধাঃ ॥ 74 ॥
দাপ্রভৃতিলঙ্কাযাংযুধ্যন্তেহরিরাক্ষসাঃ ।
তদাপ্রভৃতিমানার্থমাজ্ঞযারাবণস্য চ ॥ 75 ॥
যেহন্যন্তেরণেতত্ররাক্ষসাঃকপিকুঞ্জরৈঃ ।
হতাহতাস্তুক্ষিপ্যন্তেসর্বএবতুসাগরে ॥ 76 ॥
ততোহরির্গন্ধবহাত্মজস্তুতমোষধীশৈলমুদগ্রবেগঃ ।
নিনাযবেগাদ্ধিমবন্তমেবপুনশ্চরামেণসমাজগাম ॥ 77 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে চতুঃসপ্ততিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha catuḥsaptatitamassargaḥ |
tayostadāsāditayoraṇāgremumohasainyaṃharipuṅgavānām |
sugrīvanīlāṅgadajāmbavanto na cāpikiñcitpratipedirete || 1 ||
tatoviṣaṇṇaṃsamavekṣyasainyaṃvibhīṣaṇobuddhimatāṃvariṣṭhaḥ |
uvācaśākhamṛgarājavīrānāśvāsayannapratimairvacobhiḥ || 2 ||
mābhaiṣṭanāstyatraviṣādakāloyadāryaputtrauvivaśauviṣaṇṇau |
svayambhuvovākyamathodvahantauyatsāditāvindrajidastrajālaiḥ || 3 ||
tasmaitudattamparamāstrametatsvayambhuvābrāhmamamoghavegam |
tanmānayantauyudhirājaputraunipātitauko'traviṣādakālaḥ || 4 ||
brāhmamastrantatodhīmānmānayitvātumārutiḥ |
vibhīṣaṇavacaśśrutvāhanūmāṃstamathābravīt || 5 ||
etasminnihatesainyevānarāṇāntarasvinām |
yoyodhārayateprāṇāṃstantamāśvāsayāva || 6 ||
tāvubhauyugapavadīrauhanūmadrākṣasottamau |
ulkāhastautadārātrauraṇaśīrṣeviceratuḥ || 7 ||
bhinnalāṅgūlahastorupādāṅguli śiro dharaiḥ |
sravadbhiḥ kṣatajaṃ gātraiḥ prasravadbhiḥ samantataḥ || 8 ||
patitaiḥparvatākārairvānarairabhisaṅkulām |
śassaiścapatitairdīptairdadṛśātevasundharām || 9 ||
sugrīvamaṅgadannīlaṃśarabhaṅgandhamādanam |
gavākṣaṃ ca suṣeṇaṃ ca vegadarśinamāhukam || 10 ||
maindaṃ nalaṃ jyotimukhaṃ dvividaṃ panasaṃ tathā |
vibhīṣaṇo hanūmāṃśca dadṛśāte hatānraṇe || 11 ||
saptaṣaṣṭirhatāḥkoṭyovānarāṇāntarasvinām |
ahnaḥpañcamaśeṣeṇavallabhenasvayambhuvaḥ || 12 ||
sāgaraughanibhambhīmandṛṣṭavābāṇārditambalam |
mārgatejāmbavantaṃsmihanūmān savibhīṣaṇaḥ || 13 ||
svabhāvajarayāyuktaṃvṛddhaṃśaraśataiścitam |
prajāpatisutaṃvīraṃśāmyantamivapāvakam || 14 ||
dṛṣṭavātamupasaṅgramyapaulastyovākyamabravīt |
ccidāryaśaraistīkṣṇairnaprāṇādhvaṃsitāstava || 15 ||
vibhīṣaṇavacaśśrutvājāmbavānṛkṣapuṅgavaḥ |
kṛcchrādabhyugdiranvākyamidaṃvacanamabravīt || 16 ||
nairṛtendramahāvīryasvareṇatvā'bhilakṣye |
pīḍyamānaśaśitairbāṇairnatvāpaśyāmicakṣuṣā || 17 ||
añjanāsuprajāyenamātariśvā ca nairṛta |
hanumān vānaraśreṣṭhaḥprāṇān dhārayatekvacit || 18 ||
śrutvājāmbavatovākyamuvācedaṃvibhīṣaṇaḥ |
āryaputrāvatikramyakasmātpṛcchasimārutim || 19 ||
naivarājanisugrīvenāṅgadenāpirāghave |
āryasandarśitassnehoyathāvāyusuteparaḥ || 20 ||
vibhīṣaṇavacaśśrutvājāmbavānvākyamabravīt |
śṛṇunairṛtaśārdūlayasmāt pṛcchāmimārutim || 21 ||
tasminjīvativīretuhatamapyahatambalam |
hanūmatyujjhitaprāṇejīvanto'pivayaṃ hṛtā || 22 ||
dharatemārutistātamārutapratimoyadi |
vaiśvānarasamovīrvejīvitāśātatobhavet || 23 ||
tatovṛddhamupāgamyaniyamenābhyavādayat |
gṛhyajāmbavataḥpādauhanūmānmārutātmajaḥ || 24 ||
śrutvāhanumatovākyantadā'pivyathitendriyaḥ |
punarjātamivātmānammanyateplavagottamaḥ || 25 ||
tato'bravīnmahātejāhanūmantaṃ sa jāmbavān |
āgacchahariśārdūla vānarāṃstrātumarhasi || 26 ||
nānyovakramaparyāptastvameṣāmparamassakhā |
tvatparākramakālo'yannānyampaśyāmikathañcana || 27 ||
ṛkṣvānaravīrāṇāmanīkānipraharṣaya |
śalyaukurucāpyetāsāditaurāmalakṣmaṇau || 28 ||
gatvāparamamadhvānamuparyuparisāgaram |
himavantannagaśreṣṭhaṃhanumangantumarhasi || 29 ||
tataḥkāñcanamatyuccamṛṣabhamparvatottamam |
kailāsaśikharañcāpidrakṣyasyariniṣūdana || 30 ||
tayośaśikharayormadhyepradīptamatulaprabham |
saryauṣadhiyutaṃvīra drakṣyasyauṣadhiparyatam || 31 ||
tasyavānaraśārdūla catasro mūdhi sambhavāḥ |
drakṣyasyoṣadhayodīptādīpaynatyodiśodaśa || 32 ||
mṛtasañjīvanīñcaivaviśalyakaraṇīmapi |
suvarṇakaraṇīñcaivasandhānakaraṇīntathā || 33 ||
tāssarvāhanumangṛhvakṣipramāgantumarhasi |
āśvāsayaharīn prāṇairyojyagandhavahātmaja || 34 ||
śrutvājāmbavatovākyaṃhanūmān haripuṅgavaḥ |
āpūryatabaloddharṣaistoyavegairivārṇavaḥ || 35 ||
sa parvatataṭāgrasthaḥ pīḍayanparvatottaram |
hanūmāndṛśyate vīro dvitīya iva parvataḥ || 36 ||
haripādavinirbhagnoniṣasāda sa parvataḥ |
na śaśākatadātmānaṃsoḍhumbhṛśanipīḍitaḥ || 37 ||
tasyapeturnagābhūmauharivegāccajajvaluḥ |
śṛṅgāṇi ca vyaśīryantapīḍitasyahanūmatā || 38 ||
tasmin sampīḍyamānetubhagnadrumaśilātale |
na śekurvānarāssthātuṅghūrṇamānenagottame || 39 ||
sāghūrṇitamahādvārāprabhagnagṛhagopurā |
laṅkātrāsākulārātraupravṛttevābhavattadā || 40 ||
pṛthivīdharasaṅkāśonipīḍyadharaṇīdharam |
pṛthivīṅkṣobhayāmāsasārṇavāmmārutātmajaḥ || 41 ||
ārurohatadātasmāddharirmalayaparvatam |
merumandarasaṅkāśannānāprasravaṇākulam || 42 ||
nānādrumalatākīrṇaṃvikāsikamalotpalam |
sevitandevagandharvaiṣṣaṣṭiyojanamucchritam || 43 ||
vidyādharairmunigaṇairapsarobhirniṣevitam |
nānāmṛgagaṇākīrṇambahukandaraśobhitam || 44 ||
sarvānākulayaṃstatrayakṣagandharvakinnarān |
hanumān meghasaṅkāśovavṛdhemārutātmajaḥ || 45 ||
padbhyāntuśailamāpīḍyabaḍabāmukhavanmukham |
vivṛtyogrannanādoccaistrāsayannivarākṣasān || 46 ||
tasyanānadyamānasyaśrutvāninadamadbhutam |
laṅkāsthārākṣasāssarve na śekusspanditumbhayāt || 47 ||
namaskṛtvā'tharāmāyamārutirbhīmavikramaḥ |
rāghavārtheparaṅkarmasamīhataparantapaḥ || 48 ||
sa pucchamudyamyabhujaṅgakalpaṃvinamyapṛṣṭhaṃśravaṇenikuñcya |
vivṛtyavaktrambaḍabāmukhābhamāpuphluvevyomanicaṇḍavegaḥ || 49 ||
savṛkṣaṣaṇḍāṃstarasājahāraśailān śilāḥprākṛtavānarāṃśca |
bāhūruvegoddhatasampraṇunnāstekṣīṇavegāssalilenipetuḥ || 50 ||
tauprasāryoragabhogakalpaubhujaubhujaṅgārinikāśavīryaḥ |
jagāmamerunnagarājamagyrandiśaḥprakarṣannivavāyusūnuḥ || 51 ||
sa sāgaraṅghūrṇitavīcimālantathābhṛśambhrāmitasarvasattvam |
samīkṣamāṇassahasājagāmacakraṃyathāviṣṇukarāgramuktam || 52 ||
sa parvatānvṛkṣagavān sarāṃsinadīstaṭākānipurottamāni |
sphītān janāntānapisampravīkṣyajagāmavegāpatitṛtulyavegaḥ || 53 ||
ādityapathamāśrityajagāma sa gataklamaḥ |
hanūmāṃstvaritovīraḥpitṛtulyaparākramaḥ || 54 ||
javenamahatāyuktomārutirmārutoyathā |
jagāmahariśārdūlodiśaśśabdenapūrayan || 55 ||
smmaranjāmbavatovākyammārutirvātaraṃhasā |
dadarśasahasāgatvāhimavantammahākapiḥ || 56 ||
nānāprasravaṇopetannānākandaranirgharam |
śvetābhracayasaṅkāśaiśaśikharaiścārudarśanaiḥ || 57 ||
śobhitaṃvividhairvṛkṣairagamatparvatottamam |
sa taṃsamāsādyamahānagendramatipravṛddhottamaghoraśṛṅgam |
dadarśapuṇyānimahāśramāṇisurarṣisaṅghottamasevitāni || 58 ||
sa brahmakośaṃrajatālayaṃ ca śakrālayaṃrudraśarapramokṣam |
hayānanambrahmaśiraścadīptandadarśavaivasvatakiṅkarāṃśca || 59 ||
vajrālayaṃ vaiśvaraṇālayaṃ ca |
sūryaprabhaṃ sūryanibandhanaṃ ca |
brahmāsanaṃ śaṅkarakārmukaṃ ca |
dadarśa nābhiṃ ca vasundharāyāḥ || 60 ||
kailāsamagyraṃhimavacchilāṃ ca tatharṣabhaṅkāñcanaśailamagyram |
sandīptasarvauṣadhisanpradīptandadarśasarvauṣadhiparvatendram || 61 ||
sa taṃsamīkṣyānalaraśmidīptaṃvisiṣmiyevāsavadūtasūnuḥ |
āvṛtyatañcauṣadhiparvatendrantatrauṣadhīnāṃvicayañcakāra || 62 ||
sayojanasahasrāṇisamatītyamahākapiḥ |
divyauṣadhidharaṃśailaṃvyacaranmārutātmajaḥ || 63 ||
mahauṣadhyastatassarvāstasmin parvatasattame |
vijñāyārthinamāyāntantatojagmuradarśanam || 64 ||
sa tāmahātmāhanumānapaśyaṃścukopakopāccabhṛśannanāda |
amṛṣyamāṇo'naginikāśacakṣurmahīdharendrantamuvācavākyam || 65 ||
kīmetadevaṃsuviniścitanteyadrāghavenāsikṛtānukampa |
paśyādyamadbāhubalābhibhūtovikīrṇamātmānamathonagendra || 66 ||
sa tasyaśṛṅgaṃsanagaṃsanāgaṃsakāñcanandhātusahasrajuṣṭam |
vikīrṇakūṭañjvalitāgrasānumpragṛhyavegātsahasonmamātha || 67 ||
satasamutpāṭyakhamutpapātavitrāsyalokān sasurāsurendrān |
saṃstūyamānaḥkhacarairanekairjagāmavegādgaruḍogravegaḥ || 68 ||
sa bhāskarādhvānamanuprapannastambhāskarābhaṃśikharampragṛhya |
babhautadābhāskarasannikāśoravessamīpepratibhāskarābhaḥ || 69 ||
sa tenaśailenabhṛśaṃrarājaśailopamogandhavahātmajastu |
sahasradhāreṇasapāvakenacakreṇakheviṣṇurivārpitena || 70 ||
taṃvānarāḥprekṣyavineduruccaissatānapiprekṣyamudānanāda |
teṣāṃsamudhghuṣṭaravanniśamyalaṅkālayābhīmataraṃvineduḥ || 71 ||
tatomahātmānipapātatasmin śailottamevānarasainyamathye |
haryuttamebhyaśaśirasā'bhivādyavibhīṣaṇantatra sa sasvaje ca || 72 ||
tāvapyubhaumānuṣarājaputrautaṅgandhamāghrāyamahauṣadhīnām |
babhūvatustatratadāviśalyāvuttasthuranye ca haripravīrāḥ || 73 ||
sarveviśalyāvirujāḥkṣaṇenaharipravīrāścahatāścayesyuḥ |
gandhenatāsāmpravarauṣadhīnāṃsuptāniśānteṣvivasamprabuddhāḥ || 74 ||
dāprabhṛtilaṅkāyāṃyudhyanteharirākṣasāḥ |
tadāprabhṛtimānārthamājñayārāvaṇasya ca || 75 ||
yehanyanteraṇetatrarākṣasāḥkapikuñjaraiḥ |
hatāhatāstukṣipyantesarvaevatusāgare || 76 ||
tatoharirgandhavahātmajastutamoṣadhīśailamudagravegaḥ |
nināyavegāddhimavantamevapunaścarāmeṇasamājagāma || 77 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe catuḥsaptatitamassargaḥ ||