📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
6.61 যুদ্ধকাণ্ড - একষষ্টিতম সর্গঃ
6.61 Yuddhakanda - Ekashashtitama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।
অথ একষষ্টিতমস্সর্গঃ ।
ততোরামোমহাতেজাধনুরাদাযবীর্যবান্ ।
কিরীটিনম্মহাকাযঙ্কুম্ভকর্ণন্দদর্শ হ ॥ 1 ॥
তন্দৃষ্টবারাক্ষসশ্রেষ্ঠম্পর্বতাকারদর্শনম্ ।
ক্রমমাণমিবাকাশম্পুরানারাযণম্প্রভুম্ ॥ 2 ॥
সতোযাম্বুদসঙ্কাশঙ্কাঞ্চনাঙ্গদভূষণম্ ।
দৃষ্টবাপুনঃপ্রদুদ্রবাবানরাণাম্মহাচমূঃ ॥ 3 ॥
বিদ্রুতাংবাহিনীন্দৃষ্টবাবর্ধমানং চ রাক্ষসম্ ।
সবিস্মযমিদংরামোবিভীষণমুবাচ হ ॥ 4 ॥
কোঽসৌপর্বতসঙ্কাশঃকিরীটীহরিলোচনঃ ।
লঙ্কাযান্দৃশ্যতেবীরঃসবিদ্যুদিবতোযদঃ ॥ 5 ॥
পৃথিব্যাঙ্কেতুভূতোঽসৌমহানেকোঽত্রদৃশ্যতে ।
যন্দৃষ্টবাবানরাস্সর্বেবিদ্রবন্তিততস্ততঃ ॥ 6 ॥
আচক্ষবসুমহান্ কোঽসৌরক্ষোবাযদিবাঽসুরঃ ।
ন মযৈবংবিধম্ভূতন্দৃষ্টপূর্বঙ্কদাচন ॥ 7 ॥
সম্পৃষ্টোরাজপুত্রেণরামেণাক্লিষ্টকর্মণা ।
বিভীষণোমহাপ্রাজ্ঞঃকাকুত্থ্সমিদমব্রবীত্ ॥ 8 ॥
যেনবৈবস্বতোযুদ্ধেবাসবশ্চপরাজিতঃ ।
সৈষবিশ্রবসঃপুত্রঃকুম্ভকর্ণঃপ্রতাপবান্ ॥ 9 ॥
অস্যপ্রমাণসদৃশোরাক্ষসাঽন্যো ন বিদ্যতে ।
এতেনদেবাযুধিদানবাশ্চযক্ষাভুজঙ্গাঃপিশিতাশনাশ্চ ।
গন্ধর্ববিদ্যাধরকিন্নরৈশ্চসহস্রশোরাঘবসম্প্রভগ্নাঃ ॥ 10 ॥
শূলপাণিংবিরূপাক্ষঙ্কুম্ভকর্ণম্মহাবলম্ ।
হন্তুং ন শেকুস্ত্রিদশাঃকালোঽযমিতিমোহিতাঃ ॥ 11 ॥
প্রকৃত্যাহ্যেষতেজস্বীকুম্ভকর্ণোমহাবলঃ ।
অন্যেষাংরাক্ষসেন্দ্রাণাংবরদানকৃতম্বলম্ ॥ 12 ॥
এতেনজাতমাত্রেণক্ষুধার্তেনমহাত্মনা ।
ভক্ষিতানিসহস্রাণিসত্ত্বানাংসুবহূন্যপি ॥ 13 ॥
তেষুসম্ভক্ষযমাণেষুপ্রজাভযনিপীডিতাঃ ।
যান্তিস্মশরণংশক্রন্তমপ্যর্থন্ন্যবেদযন্ ॥ 14 ॥
সকুন্ভকর্ণঙ্কুপিতোমহেন্দ্রোজঘানবজ্রেণশিতেনবজ্রী ।
সশক্রবজ্রাভিহতোমহাত্মাচচালকোপাচ্চভৃশন্ননাদ ॥ 15 ॥
তস্যনানদ্যমানস্যকুম্ভকর্ণস্যরক্ষসঃ ।
শ্রুত্বানিনাদংবিত্রস্তাঃভূমিভূযোবিতত্রসে ॥ 16 ॥
তত্রকোপান্মহেন্দ্রস্যকুম্ভকর্ণোমহাবলঃ ।
বিকৃষ্যৈরাবতাদ্ধন্তঞ্জঘানোরসিবাসবম্ ॥ 17 ॥
কুম্ভকর্ণপ্রহারার্তোবিজজ্বাল স বাসবঃ ।
ততোবিষেদুস্সহসাদেবাব্রহ্মর্ষিদানবাঃ ॥ 18 ॥
প্রজাভিস্সহশক্রশ্চযযৌস্থানংস্বযম্ভুবঃ ।
কুম্ভকর্ণস্যদৌরাত্ম্যংশশংসুস্তেপ্রজাপতেঃ ॥ 19 ॥
প্রজানাম্ভক্ষণঞ্চাপিধর্ষণং চ দিবৌকসাম্ ।
আশ্রমধ্বংসনঞ্চাপিপরস্ত্রীহরণম্ভৃশম্ ॥ 20 ॥
এবম্প্রজাযদিত্বেষভক্ষযিষ্যতিনিত্যশঃ ।
অচিরেণৈবকালেনশূন্যোলোকোভবিষ্যতি ॥ 21 ॥
বাসবস্যবচশ্শ্রুত্বাসর্বলোকপিতামহঃ ।
রক্ষাংস্যাবাহযামাসকুম্ভকর্ণন্দদর্শ হ ॥ 22 ॥
কুম্ভকর্ণংসমীক্ষ্যৈববিতত্রাসপ্রজাপতিঃ ।
দৃষ্টবাবিশ্বাস্যচৈবৈনংস্বযম্ভূরিদমব্রবীত্ ॥ 23 ॥
ধ্রুবংলোকবিনাশাযপৌলস্ত্যেনাসিনির্মিতঃ ।
তস্মাত্ত্বমদ্যপ্রভৃতিমৃতকল্পঃশযিষ্যসে ॥ 24 ॥
ব্রহ্মশাপাভিভূতোঽথনিপপাতাগ্রতঃপ্রভোঃ ।
ততঃপরমসম্ভ্রান্তোরাবণোবাক্যমব্রবীত্ ॥ 25 ॥
বিবৃদ্ধঃকাঞ্চনোবৃক্ষঃফলকালেনিকৃত্যতে ।
ন নপ্তারংস্বকন্ন্যাযংশপ্তুমেবম্প্রজাপতে ॥ 26 ॥
ন মিথ্যাবচনশ্চত্বংস্বপ্স্যত্যেষ ন সংশযঃ ।
কালস্তুক্রিযতামস্যশযনেজাগরেতথা ॥ 27 ॥
রাবণস্যবচশ্শ্রুত্বাস্বযম্ভূরিদমব্রবীত্ ।
শযিতাহ্যেষষণ্মাসানেকাহঞ্জাগরিষ্যতি ॥ 28 ॥
একেনাহ্না ত্বসৌ বীরশ্চ রন্ ভূমিং বুভুক্ষিতঃ ।
ব্যাত্তাস্যো ভক্ষযেল্লোকান্ সম্বৃদ্ধ ইব পাবকঃ ॥ 29 ॥
সোঽসৌব্যসমাপন্নঃকুম্ভকর্ণমবোধযত্ ।
ত্বত্পরাক্রমভীতশ্চরাজাসম্প্রতিরাবণঃ ॥ 30 ॥
স এষনির্গতোবীরঃশিবিরাদ্ভীমবিক্রমঃ ।
বানরান্ভৃশসঙ্কৃদ্ধোভক্ষযন্পরিধাবতি ॥ 31 ॥
কুম্ভকর্ণংসমীক্ষ্যৈবহরযোঽদ্যপ্রবিদ্রুতুঃ ।
কথমেনংরণেক্রুদ্ধংবারযিষ্যন্তিবানরাঃ ॥ 32 ॥
উচ্যন্তাংবানরাঃসর্বেযন্ত্রমেতত্সমুচ্ছ্রিতম্ ।
ইতিবিজ্ঞাযহরযোভবিষ্যন্তীহনির্ভযাঃ ॥ 33 ॥
বিভীষণবচশ্শ্রুত্বাহেতুমত্সুমুখেরিতম্ ।
উবাচরাঘবোবাক্যন্নীলংসেনাপতিন্তদা ॥ 34 ॥
গচ্ছসৈন্যানিসর্বাণিব্যূহ্যতিষ্ঠস্বপাবকে ।
দ্বারাণ্যাদাযলঙ্কাযাশ্চর্যাশ্চাপ্যথসঙ্ক্রমান্ ॥ 35 ॥
শৈলশৃঙ্গাণিবৃক্ষাংশ্চশিলাশ্চাপ্যুপসংহর ।
তিষ্ঠন্তুসাযুধাস্সর্বেসাযুধাশ্শৈলপাণযঃ ॥ 36 ॥
রাঘবেণসমাদিষ্টোনীলোহরিচমূপতিঃ ।
শশাসবানরানীকংযথাবত্কপিকুঞ্জরঃ ॥ 37 ॥
ততোগবাক্ষশ্শরভোহনূমানঙ্গদস্তথা ।
শৈলশৃঙ্গাণিশৈলাভাগৃহীত্বাদ্বারমভ্যযুঃ ॥ 38 ॥
রামবাক্যমুপশ্রুত্য হরযো জিতকাশিনঃ ।
পাদপৈরর্দযবনীরাবানরাঃপরবাহিনীম্ ॥ 39 ॥
ততোহরীণান্তদনীকমুগ্রংররাজশৈলোদ্যতদীপ্তহস্তম্ ।
গিরেঃসমীপানুগতংযথৈবহন্মহাম্ভোধরজালমুগ্রম্ ॥ 40 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে একষষ্টিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ekaṣaṣṭitamassargaḥ |
tatorāmomahātejādhanurādāyavīryavān |
kirīṭinammahākāyaṅkumbhakarṇandadarśa ha || 1 ||
tandṛṣṭavārākṣasaśreṣṭhamparvatākāradarśanam |
kramamāṇamivākāśampurānārāyaṇamprabhum || 2 ||
satoyāmbudasaṅkāśaṅkāñcanāṅgadabhūṣaṇam |
dṛṣṭavāpunaḥpradudravāvānarāṇāmmahācamūḥ || 3 ||
vidrutāṃvāhinīndṛṣṭavāvardhamānaṃ ca rākṣasam |
savismayamidaṃrāmovibhīṣaṇamuvāca ha || 4 ||
ko'sauparvatasaṅkāśaḥkirīṭīharilocanaḥ |
laṅkāyāndṛśyatevīraḥsavidyudivatoyadaḥ || 5 ||
pṛthivyāṅketubhūto'saumahāneko'tradṛśyate |
yandṛṣṭavāvānarāssarvevidravantitatastataḥ || 6 ||
ācakṣavasumahān ko'saurakṣovāyadivā'suraḥ |
na mayaivaṃvidhambhūtandṛṣṭapūrvaṅkadācana || 7 ||
sampṛṣṭorājaputreṇarāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
vibhīṣaṇomahāprājñaḥkākutthsamidamabravīt || 8 ||
yenavaivasvatoyuddhevāsavaścaparājitaḥ |
saiṣaviśravasaḥputraḥkumbhakarṇaḥpratāpavān || 9 ||
asyapramāṇasadṛśorākṣasā'nyo na vidyate |
etenadevāyudhidānavāścayakṣābhujaṅgāḥpiśitāśanāśca |
gandharvavidyādharakinnaraiścasahasraśorāghavasamprabhagnāḥ || 10 ||
śūlapāṇiṃvirūpākṣaṅkumbhakarṇammahābalam |
hantuṃ na śekustridaśāḥkālo'yamitimohitāḥ || 11 ||
prakṛtyāhyeṣatejasvīkumbhakarṇomahābalaḥ |
anyeṣāṃrākṣasendrāṇāṃvaradānakṛtambalam || 12 ||
etenajātamātreṇakṣudhārtenamahātmanā |
bhakṣitānisahasrāṇisattvānāṃsubahūnyapi || 13 ||
teṣusambhakṣayamāṇeṣuprajābhayanipīḍitāḥ |
yāntismaśaraṇaṃśakrantamapyarthannyavedayan || 14 ||
sakunbhakarṇaṅkupitomahendrojaghānavajreṇaśitenavajrī |
saśakravajrābhihatomahātmācacālakopāccabhṛśannanāda || 15 ||
tasyanānadyamānasyakumbhakarṇasyarakṣasaḥ |
śrutvāninādaṃvitrastāḥbhūmibhūyovitatrase || 16 ||
tatrakopānmahendrasyakumbhakarṇomahābalaḥ |
vikṛṣyairāvatāddhantañjaghānorasivāsavam || 17 ||
kumbhakarṇaprahārārtovijajvāla sa vāsavaḥ |
tatoviṣedussahasādevābrahmarṣidānavāḥ || 18 ||
prajābhissahaśakraścayayausthānaṃsvayambhuvaḥ |
kumbhakarṇasyadaurātmyaṃśaśaṃsusteprajāpateḥ || 19 ||
prajānāmbhakṣaṇañcāpidharṣaṇaṃ ca divaukasām |
āśramadhvaṃsanañcāpiparastrīharaṇambhṛśam || 20 ||
evamprajāyaditveṣabhakṣayiṣyatinityaśaḥ |
acireṇaivakālenaśūnyolokobhaviṣyati || 21 ||
vāsavasyavacaśśrutvāsarvalokapitāmahaḥ |
rakṣāṃsyāvāhayāmāsakumbhakarṇandadarśa ha || 22 ||
kumbhakarṇaṃsamīkṣyaivavitatrāsaprajāpatiḥ |
dṛṣṭavāviśvāsyacaivainaṃsvayambhūridamabravīt || 23 ||
dhruvaṃlokavināśāyapaulastyenāsinirmitaḥ |
tasmāttvamadyaprabhṛtimṛtakalpaḥśayiṣyase || 24 ||
brahmaśāpābhibhūto'thanipapātāgrataḥprabhoḥ |
tataḥparamasambhrāntorāvaṇovākyamabravīt || 25 ||
vivṛddhaḥkāñcanovṛkṣaḥphalakālenikṛtyate |
na naptāraṃsvakannyāyaṃśaptumevamprajāpate || 26 ||
na mithyāvacanaścatvaṃsvapsyatyeṣa na saṃśayaḥ |
kālastukriyatāmasyaśayanejāgaretathā || 27 ||
rāvaṇasyavacaśśrutvāsvayambhūridamabravīt |
śayitāhyeṣaṣaṇmāsānekāhañjāgariṣyati || 28 ||
ekenāhnā tvasau vīraśca ran bhūmiṃ bubhukṣitaḥ |
vyāttāsyo bhakṣayellokān samvṛddha iva pāvakaḥ || 29 ||
so'sauvyasamāpannaḥkumbhakarṇamabodhayat |
tvatparākramabhītaścarājāsampratirāvaṇaḥ || 30 ||
sa eṣanirgatovīraḥśibirādbhīmavikramaḥ |
vānarānbhṛśasaṅkṛddhobhakṣayanparidhāvati || 31 ||
kumbhakarṇaṃsamīkṣyaivaharayo'dyapravidrutuḥ |
kathamenaṃraṇekruddhaṃvārayiṣyantivānarāḥ || 32 ||
ucyantāṃvānarāḥsarveyantrametatsamucchritam |
itivijñāyaharayobhaviṣyantīhanirbhayāḥ || 33 ||
vibhīṣaṇavacaśśrutvāhetumatsumukheritam |
uvācarāghavovākyannīlaṃsenāpatintadā || 34 ||
gacchasainyānisarvāṇivyūhyatiṣṭhasvapāvake |
dvārāṇyādāyalaṅkāyāścaryāścāpyathasaṅkramān || 35 ||
śailaśṛṅgāṇivṛkṣāṃścaśilāścāpyupasaṃhara |
tiṣṭhantusāyudhāssarvesāyudhāśśailapāṇayaḥ || 36 ||
rāghaveṇasamādiṣṭonīloharicamūpatiḥ |
śaśāsavānarānīkaṃyathāvatkapikuñjaraḥ || 37 ||
tatogavākṣaśśarabhohanūmānaṅgadastathā |
śailaśṛṅgāṇiśailābhāgṛhītvādvāramabhyayuḥ || 38 ||
rāmavākyamupaśrutya harayo jitakāśinaḥ |
pādapairardayavanīrāvānarāḥparavāhinīm || 39 ||
tatoharīṇāntadanīkamugraṃrarājaśailodyatadīptahastam |
gireḥsamīpānugataṃyathaivahanmahāmbhodharajālamugram || 40 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekaṣaṣṭitamassargaḥ ||