📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
6.46 যুদ্ধকাণ্ড - ষট্চত্বারিংশ সর্গঃ
6.46 Yuddhakanda - Shatchatvarimsha Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।
অথ ষট্চত্বারিংশস্সর্গঃ ।
ততোদ্যাম্পৃথিবীঞ্চৈববীক্ষমাণাবনৌকসঃ ।
দদৃশুঃসন্ততৌবাণৈর্ভ্রাতরৌরামলক্ষ্মণৌ ॥ 1 ॥
বৃষ্টবেবোপরতেদেবেকৃতকর্মণিরাক্ষসে ।
আজগামাথতন্দেশংসসুগ্রীবোবিভীষণঃ ॥ 2 ॥
নীলদ্বিবিদমৈন্দাশ্চসুষেণঃকুমুদাঙ্গদাঃ ।
তূর্ণংহনুমতাসার্ধমন্বশোচন্তরাঘবৌ ॥ 3 ॥
অচেষ্টৌমন্দনিশ্শ্বাসৌশোণিতৌঘপরিপ্লুতৌ ।
শরজালাচিতৌস্তব্দৌশযানৌশরতল্পযোঃ ॥ 4 ॥
নিঃশ্বসন্তৌযথাসর্পৌনিশ্চেষ্টৌমন্দবিক্রমৌ ।
রুধিরস্রাদ্বিগ্ধাঙ্গৌতাপনীযাবিবধ্বজৌ ॥ 5 ॥
তৌবীরশযনেবীরৌশযানৌমন্দচেষ্টিতৌ ।
যূথপৈস্তৈঃ পরিবৃতৌবাষ্পব্যাকুললোচনৈঃ ॥ 6 ॥
রাঘবৌপতিতৌদৃষ্টবাশরজালসমাবৃতৌ ।
বভূবুর্বের্ব্যথিতাস্সর্বেবানরাস্সবিভীষণাঃ ॥ 7 ॥
অন্তরিক্ষন্নিরীক্ষন্তোদিশস্সর্বাশ্চবানরাঃ ।
নচৈনম্মাযযাছন্নন্দদৃশূরাবণিঃরণে ॥ 8 ॥
তন্তুমাযাপ্রতিচ্ছন্নম্মাযযৈববিভীষণঃ ।
বীক্ষমাণোদদর্শাথভ্রাতুঃপুত্রমবস্থিতম্ ॥ 9 ॥
তমপ্রতিকর্মাণমপ্রতিদ্বন্দ্বমাহবে ।
দদর্শান্তর্হিতংবীরংবরদানাদ্বিভীষণঃ ॥ 10 ॥
তেজসাযশসাচৈববিক্রমেণচসম্যুতম্ ।
ইন্দ্রজিত্ত্বাত্মনঃকর্মতৌশযানৌসমীক্ষ্যচ ॥ 11 ॥
উবাচপরমপ্রীতোহর্ষযন্ সর্বনৈরৃতান্ ।
দূষণস্যচহন্তারৌখরস্যচমহাবলৌ ॥ 12 ॥
সাদিতৌমামকৈর্বাণৈর্ভ্রাতরৌরামলক্ষ্মণৌ ।
নেমৌমোক্ষযিতুংশক্যাবেতস্মাদিষুবন্ধনাত্ ॥ 13 ॥
সর্বৈরপিসমাগম্যসর্ষিসঙ্ঘৈস্সুরাসুরৈঃ ।
যত্কৃতেচিন্তযানস্যশোকার্তস্যপিতুর্মম ॥ 14 ॥
অস্পৃষ্টবাশযনঙ্গাত্রৈস্ত্রিযামাযাতিশর্বরী ।
ত্স্নেযংযত্কৃতেলঙ্কানদীবর্ষাস্বিবাকুলা ॥ 15 ॥
সোঽযম্মূলহরোঽনর্থঃসর্বেষান্নিহতোমযা ।
রামস্যলক্ষ্মণস্যৈবসর্বেষাঞ্চবনৌকসাম্ ।
বিক্রমানিষ্ফলাঃসর্বেযথাশরদিতোযদাঃ ॥ 16 ॥
এবমুক্ত্বাতুতান্ সর্বান্রাক্ষসান্পরিপার্শ্বতঃ ॥ 17 ॥
যূথপানপিতান্সর্বাংস্তাডযামাসরাবণিঃ ।
নীলন্নবভিরাহত্যমৈন্দঞ্চদ্বিবিদন্তথা ॥ 18 ॥
ত্রিভিস্ত্রিভিরমিত্রঘ্নস্ততাপপ্রবরেষুভিঃ ।
জাম্ববন্তম্মহেষ্বাসোবিদ্ ধ্বাবাণেনবক্ষসি ॥ 19 ॥
হনূমতোবেগবতোবিসসর্জশরান্দশ ।
গবাক্ষংশরভঞ্চৈবদ্বাবপ্যমিততেজসৌ ॥ 20 ॥
দ্বাভ্যান্দ্বাভ্যাম্মহাবেগোবিব্যাধযুধিরাবণিঃ ।
গোলাঙ্গূলেশ্বরঞ্চৈববালিপুত্রমথাঙ্গদম্ ॥ 21 ॥
বিব্যাধবহুভির্বাণৈস্ত্বরমাণোঽথরাবণিঃ ।
তান্বানরবরান্ভিত্ত্বাশরৈরগ্নিশিখোপমৈঃ ॥ 22 ॥
ননাদবলবাংস্তত্রমহাসত্ত্বস্সরাবণিঃ ।
তানর্ধযিত্বাবাণৌঘৈস্ত্রাসযিত্বাচবানরান্ ॥ 23 ॥
প্রজহাসমহাবাহুর্বচনঞ্চেদমব্রবীত্ ।
শরশব্দেনঘোরেণমযাবদ্ধৌচমূমুখে ॥ 24 ॥
সহিতৌভ্রাতরবেতৌনিশামযতরাক্ষসাঃ ।
এবমুক্তাস্তুতেসর্বেরাক্ষসাঃকূটযোধিনঃ ॥ 25 ॥
পরংবিস্মযামাজগ্মুঃকর্মণাতেনহর্ষিতাঃ ।
বিনেদুশ্চমহানাদান্ সর্বেতেজলদোপমাঃ ॥ 26 ॥
হতো রাম;ইতি জ্নাত্বা রাবণিং সমপূজযন্ ।
নিষ্পন্দৌ তু তদা দৃষ্ট্বা তাব্ উভৌ রাম লক্ষ্মণৌ ॥ 27 ॥
বসুধাযাং নিরুচ্চ্বাসৌ হতাব্ ইত্য্ অন্বমন্যত ।
হর্ষেণ তু সমাবিষ্ট;ইন্দ্রজিত্ সমিতিং জযঃ ॥ 28 ॥
প্রবিবেশপুরীংলঙ্কাংহর্ষযন্ সর্বনৈর্বৃতান্ ।
রামলক্ষ্মণযোর্দৃষ্টবাশরীরেসাযকৈশ্চিতে ॥ 29 ॥
সর্বাণিচাঙ্গোপাঙ্গানিসুগ্রীবম্ভযমাবিশত্ ।
পর্যবস্থাপযাত্মানমনাথম্মাঞ্চবানর ॥ 30 ॥
সত্যধর্মাভিরক্তানান্নাস্তিমৃত্যুকৃতম্ভযম্ ।
এবমুক্ত্বাততস্তস্যজলক্লন্নেনপাণিনা ॥ 31 ॥
সুগ্রীবস্যশুভেনেত্রেপ্রমমার্জবিভীষণঃ ।
ততস্সলিলমাদাযবিদ্যযাপরিজপ্যচ ॥ 32 ॥
সুগ্রীবনেত্রেধর্মাত্মাসমমার্জবিভীষণঃ ।
বিমৃজ্যবদনন্তস্যকপিরাজস্যধীমতঃ ॥ 33 ॥
অব্রবীত্কালসম্প্রাপ্তসম্ভ্রান্তমিদংবচঃ ।
নকালঃকপিরাজেন্দ্রবৈক্লব্যমবলম্বিতুম্ ॥ 34 ॥
অতিস্নেহোঽপ্যকালেঽস্মিন্মরণাযোপকল্পতে ।
তস্মাদুত্সৃজ্যবৈক্লব্যংসর্বকার্যবিনাশনম্ ॥ 35 ॥
হিতংরামপুরোগণাংসৈন্যানানুচিন্ত্যতাম্ ।
অথবারক্ষ্যতাংরামোযাবত্সঞ্জ্ঞাবিপর্যযঃ ॥ 36 ॥
লব্ধসঞ্জ্ঞৌহিকাকুত্স্থৌভযন্নৌব্যপনেষ্যতঃ ।
নৈতত্কিঞ্চনরামস্যনচরামোমুমূর্ষতি ॥ 37 ॥
নহ্যেনংহাস্যতেলক্ষ্মীদ্দুর্লভাযাগতাযুষাম্ ।
তস্মাদাশ্বাসযাত্মানম্বলঞ্চাশ্বাসযস্বকম্ ॥ 38 ॥
যাবত্কার্যাণিসর্বাণিপুনঃসংস্থাপযাম্যহম্ ।
এতেহিফুল্লনযনাস্ত্রাসাদাগতসাধ্বসাঃ ॥ 39 ॥
কর্ণেকর্ণেপ্রকথিতাহরযোহরিসত্তম ।
মান্তুদৃষ্টবাপ্রধাবন্তমনীকংসম্প্রহর্ষিতুম্ ॥ 40 ॥
ত্যজস্তুহরযস্ত্রাসম্ভুক্তপূর্বামিবস্রজম্ ।
সমাশ্বাস্যতুসুগ্রীবংরাক্ষসেন্দ্রোবিভীষণঃ ॥ 41 ॥
বিদ্রুতংবানরানীকন্তত্সমাশ্বাসযত্পুনঃ ।
ইন্দ্রজিত্তুমহামাযঃসর্বসৈন্যসমাবৃতঃ ॥ 42 ॥
কর্ণে কর্ণে প্রকথিতা হরযো হরি পুম্গব ।
মাং তু দৃষ্ট্বা প্রধাবন্তং অনীকং সম্প্রহর্ষিতুম্ ॥ 43 ॥
আচচক্ষেপ্রিযম্পিত্রেনিহতৌরামলক্ষ্মণৌ ।
উত্পপাতততোহৃষ্টঃপুত্রঞ্চপরিষস্বজে ॥ 44 ॥
রাবণোরক্ষসাম্মধ্যেশ্রুত্বাশত্রূনিপাতিতৌ ।
উপাঘ্রাযচতম্মূদ্ র্নেনম্পপ্রচ্ছপ্রীতমানসঃ ॥ 45 ॥
পৃচ্ছতেচযথাবৃত্তম্পিত্রেতস্মৈসর্বন্ন্যবেদযত্ ।
যথাতৌশরবন্ধেননিশ্চেষ্টৌনিষ্প্রভৌকৃতৌ ॥ 46 ॥
সহর্ষবেগানুগতান্তরাত্মাশ্রুত্বাবচস্তস্যমহারথস্য ।
জহৌজ্বরন্দাশরথেঃসমুত্থিতম্প্রহৃষ্যবাচাঽভিননন্দপুত্রম্ ॥ 47 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে ষট্চত্বারিংশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ |
tatodyāmpṛthivīñcaivavīkṣamāṇāvanaukasaḥ |
dadṛśuḥsantataubāṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau || 1 ||
vṛṣṭavevoparatedevekṛtakarmaṇirākṣase |
ājagāmāthatandeśaṃsasugrīvovibhīṣaṇaḥ || 2 ||
nīladvividamaindāścasuṣeṇaḥkumudāṅgadāḥ |
tūrṇaṃhanumatāsārdhamanvaśocantarāghavau || 3 ||
aceṣṭaumandaniśśvāsauśoṇitaughapariplutau |
śarajālācitaustabdauśayānauśaratalpayoḥ || 4 ||
niḥśvasantauyathāsarpauniśceṣṭaumandavikramau |
rudhirasrādvigdhāṅgautāpanīyāvivadhvajau || 5 ||
tauvīraśayanevīrauśayānaumandaceṣṭitau |
yūthapaistaiḥ parivṛtaubāṣpavyākulalocanaiḥ || 6 ||
rāghavaupatitaudṛṣṭavāśarajālasamāvṛtau |
babhūvurvervyathitāssarvevānarāssavibhīṣaṇāḥ || 7 ||
antarikṣannirīkṣantodiśassarvāścavānarāḥ |
nacainammāyayāchannandadṛśūrāvaṇiḥraṇe || 8 ||
tantumāyāpraticchannammāyayaivavibhīṣaṇaḥ |
vīkṣamāṇodadarśāthabhrātuḥputramavasthitam || 9 ||
tamapratikarmāṇamapratidvandvamāhave |
dadarśāntarhitaṃvīraṃvaradānādvibhīṣaṇaḥ || 10 ||
tejasāyaśasācaivavikrameṇacasamyutam |
indrajittvātmanaḥkarmatauśayānausamīkṣyaca || 11 ||
uvācaparamaprītoharṣayan sarvanairṛtān |
dūṣaṇasyacahantāraukharasyacamahābalau || 12 ||
sāditaumāmakairbāṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau |
nemaumokṣayituṃśakyāvetasmādiṣubandhanāt || 13 ||
sarvairapisamāgamyasarṣisaṅghaissurāsuraiḥ |
yatkṛtecintayānasyaśokārtasyapiturmama || 14 ||
aspṛṣṭavāśayanaṅgātraistriyāmāyātiśarvarī |
tsneyaṃyatkṛtelaṅkānadīvarṣāsvivākulā || 15 ||
so'yammūlaharo'narthaḥsarveṣānnihatomayā |
rāmasyalakṣmaṇasyaivasarveṣāñcavanaukasām |
vikramāniṣphalāḥsarveyathāśaraditoyadāḥ || 16 ||
evamuktvātutān sarvānrākṣasānparipārśvataḥ || 17 ||
yūthapānapitānsarvāṃstāḍayāmāsarāvaṇiḥ |
nīlannavabhirāhatyamaindañcadvividantathā || 18 ||
tribhistribhiramitraghnastatāpapravareṣubhiḥ |
jāmbavantammaheṣvāsovid dhvābāṇenavakṣasi || 19 ||
hanūmatovegavatovisasarjaśarāndaśa |
gavākṣaṃśarabhañcaivadvāvapyamitatejasau || 20 ||
dvābhyāndvābhyāmmahāvegovivyādhayudhirāvaṇiḥ |
golāṅgūleśvarañcaivavāliputramathāṅgadam || 21 ||
vivyādhabahubhirbāṇaistvaramāṇo'tharāvaṇiḥ |
tānvānaravarānbhittvāśarairagniśikhopamaiḥ || 22 ||
nanādabalavāṃstatramahāsattvassarāvaṇiḥ |
tānardhayitvābāṇaughaistrāsayitvācavānarān || 23 ||
prajahāsamahābāhurvacanañcedamabravīt |
śaraśabdenaghoreṇamayābaddhaucamūmukhe || 24 ||
sahitaubhrātaravetauniśāmayatarākṣasāḥ |
evamuktāstutesarverākṣasāḥkūṭayodhinaḥ || 25 ||
paraṃvismayāmājagmuḥkarmaṇātenaharṣitāḥ |
vineduścamahānādān sarvetejaladopamāḥ || 26 ||
hato rāma;iti jnātvā rāvaṇiṃ samapūjayan |
niṣpandau tu tadā dṛṣṭvā tāv ubhau rāma lakṣmaṇau || 27 ||
vasudhāyāṃ niruccvāsau hatāv ity anvamanyata |
harṣeṇa tu samāviṣṭa;indrajit samitiṃ jayaḥ || 28 ||
praviveśapurīṃlaṅkāṃharṣayan sarvanairvṛtān |
rāmalakṣmaṇayordṛṣṭavāśarīresāyakaiścite || 29 ||
sarvāṇicāṅgopāṅgānisugrīvambhayamāviśat |
paryavasthāpayātmānamanāthammāñcavānara || 30 ||
satyadharmābhiraktānānnāstimṛtyukṛtambhayam |
evamuktvātatastasyajalaklannenapāṇinā || 31 ||
sugrīvasyaśubhenetrepramamārjavibhīṣaṇaḥ |
tatassalilamādāyavidyayāparijapyaca || 32 ||
sugrīvanetredharmātmāsamamārjavibhīṣaṇaḥ |
vimṛjyavadanantasyakapirājasyadhīmataḥ || 33 ||
abravītkālasamprāptasambhrāntamidaṃvacaḥ |
nakālaḥkapirājendravaiklabyamavalambitum || 34 ||
atisneho'pyakāle'sminmaraṇāyopakalpate |
tasmādutsṛjyavaiklabyaṃsarvakāryavināśanam || 35 ||
hitaṃrāmapurogaṇāṃsainyānānucintyatām |
athavārakṣyatāṃrāmoyāvatsañjñāviparyayaḥ || 36 ||
labdhasañjñauhikākutsthaubhayannauvyapaneṣyataḥ |
naitatkiñcanarāmasyanacarāmomumūrṣati || 37 ||
nahyenaṃhāsyatelakṣmīddurlabhāyāgatāyuṣām |
tasmādāśvāsayātmānambalañcāśvāsayasvakam || 38 ||
yāvatkāryāṇisarvāṇipunaḥsaṃsthāpayāmyaham |
etehiphullanayanāstrāsādāgatasādhvasāḥ || 39 ||
karṇekarṇeprakathitāharayoharisattama |
māntudṛṣṭavāpradhāvantamanīkaṃsampraharṣitum || 40 ||
tyajastuharayastrāsambhuktapūrvāmivasrajam |
samāśvāsyatusugrīvaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 41 ||
vidrutaṃvānarānīkantatsamāśvāsayatpunaḥ |
indrajittumahāmāyaḥsarvasainyasamāvṛtaḥ || 42 ||
karṇe karṇe prakathitā harayo hari pumgava |
māṃ tu dṛṣṭvā pradhāvantaṃ anīkaṃ sampraharṣitum || 43 ||
ācacakṣepriyampitrenihataurāmalakṣmaṇau |
utpapātatatohṛṣṭaḥputrañcapariṣasvaje || 44 ||
rāvaṇorakṣasāmmadhyeśrutvāśatrūnipātitau |
upāghrāyacatammūd rnenampapracchaprītamānasaḥ || 45 ||
pṛcchatecayathāvṛttampitretasmaisarvannyavedayat |
yathātauśarabandhenaniśceṣṭauniṣprabhaukṛtau || 46 ||
saharṣavegānugatāntarātmāśrutvāvacastasyamahārathasya |
jahaujvarandāśaratheḥsamutthitamprahṛṣyavācā'bhinanandaputram || 47 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ ||