📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
6.43 যুদ্ধকাণ্ড - ত্রিচত্বারিংশ সর্গঃ
6.43 Yuddhakanda - Trichatvarimsha Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।
অথ ত্রিচত্বারিংশস্সর্গঃ ।
যুধ্যতান্তুততস্তেষাংবানরাণাম্মহাত্মনাম্ ।
রক্ষসাংসম্বভূবাথবলকোপস্সুদারুণঃ ॥ 1 ॥
তেহযৈঃকাঞ্চনাপীডৈর্ধ্বশ্চাগ্নিশিখোপমৈঃ ।
রথৈশ্চাদিত্যসঙ্কাশৈঃকবচৈশ্চমনোরমৈঃ ॥ 2 ॥
নির্যযূরাক্ষসব্যাঘ্রানাদযন্তোদিশোদশ ।
রাক্ষসাভীমকর্মাণোরাবণস্যজযৈষিণঃ ॥ 3 ॥
বানরাণামপিচমূর্বৃহতীজযমিচ্ছতাম্ ।
অভ্যধাবততাংসেনাংরক্ষসাঙ্কামরূপিণম্ ॥ 4 ॥
এতস্মিন্নন্তরেতেষামন্যোন্যমভিধাবতাম্ ।
রক্ষসাংবানরাণাঞ্চদ্বন্দ্বযুদ্ধমবর্তত ॥ 5 ॥
অঙ্গদেন্দ্রজিত্সার্ধংবালিপুত্রেণরাক্ষসঃ ।
আযুধ্যতমহাতেজাস্ত্র়্যম্বকেণযথাঽন্তকঃ ॥ 6 ॥
প্রজঙ্ঘেনচসম্পাতির্নিত্যন্দুর্মর্ষণোরণে ।
জম্বুমালিনমারব্ধোহনুমানপিবানরঃ ॥ 7 ॥
সঙ্গতস্তুমহাক্রোধোরাক্ষসোরাবণানুজঃ ।
সমরেতীক্ষ্ণবেগেনমিত্রঘ্নেনবিভীষণঃ ॥ 8 ॥
তপনেনগজস্সার্ধংরাক্ষসেনমহাবলঃ ।
নিকুম্ভেনমহাতেজানীলোঽপিসমযুধ্যত ॥ 9 ॥
বানরেন্দ্রস্তুসুগ্রীবঃপ্রঘসেনসমাগতঃ ।
সঙ্গতঃসমরেশ্রীমান্বিরূপাক্ষেণলক্ষ্মণঃ ॥ 10 ॥
অগ্নিকেতুশ্চসুদুর্ধর্ষোরশ্মিকেতুশ্চরাক্ষসঃ ।
সুপ্তঘ্নোযজ্ঞকোপশ্চরামেণসহসঙ্গতাঃ ॥ 11 ॥
বজ্রমুষ্টিস্তুমৈন্দেনদ্বিবিদেনাশনিপ্রভঃ ।
রাক্ষসাভ্যাংসুঘোরাভ্যাঙ্কপিমুখ্যৌসমাগতৌ ॥ 12 ॥
বীরহ্ প্রতপনো ঘোরো রাক্ষসো রণ দুর্ধরঃ ।
সমরে তীক্ষ্ণ বেগেন নলেন সমযুধ্যত ॥ 13 ॥
ধর্মস্য পুত্রো বলবান্ সুষেণ;ইতি বিশরুতঃ ।
স বিদ্যুন্ মালিনা সার্ধং অযুধ্যত মহা কপিঃ ॥ 14 ॥
বানরাশ্চাপরেভীমারাক্ষসৈরপরৈস্সহ ।
দ্বন্দ্বংসমীযুস্সহসাযুদ্ধাযবহুভিস্সহ ॥ 15 ॥
তত্রাসীত্সুমহদ্যুদ্ধন্তুমুলংরোমহর্ষণম্ ।
রক্ষসাংবানরাণাঞ্চবীরাণাঞ্জযমিচ্ছতাম্ ॥ 16 ॥
হরিরাক্ষসদেহেভ্যঃপ্রভূতাঃকেশশাদ্বলাঃ ।
শরীরসঙ্ঘাটাবহাঃপ্রসুস্রুশ্শোণিতাপগাঃ ॥ 17 ॥
অজঘানেন্দ্রজিত্ক্রুদ্ধোবজ্রেণেবশতক্রতুঃ ।
অঙ্গদঙ্গদযাবীরংশত্রুসৈন্যবিদারণম্ ॥ 18 ॥
তস্যকাঞ্চনচিত্রাঙ্গংরথংসাশ্বংসসারথিম্ ।
জঘানসমরেশ্রীমানঙ্গদোবেগবান্কপিঃ ॥ 19 ॥
সম্পাতিস্তুত্রিভির্ভাণৈঃপ্রজঙ্ঘেনসমাহতঃ ।
নিজঘানশ্বকর্ণেনপ্রজঙ্ঘংরণমূর্ধনি ॥ 20 ॥
জম্বুমালীরথস্থস্তুরথশক্ত্যামহাবলঃ ।
বিবেদসমরেক্রুদ্ধোহনূমন্তংস্তনান্তরে ॥ 21 ॥
তস্যতংরথমাস্থাযহনূমান্ মারুতাত্মজঃ ।
প্রমমাথতলেনাশুসহতেনৈবরক্ষসা ॥ 22 ॥
নদন্ প্রতপনোঘোরোনলংসোপ্যন্বধাবত ।
নলঃপ্রতপনস্যাশুপাতযামাসচক্ষুষী ॥ 23 ॥
ভিন্নগাত্রশ্শরৈস্তীক্ষ্ণৈঃক্ষিপ্রহস্তেনরক্ষসা ।
গ্রসন্তমিবসৈন্যানিপ্রঘসংবানরাধিপঃ ॥ 24 ॥
সুগ্রীবস্সপ্তপর্ণেননির্ভিভেদজঘানচ ।
অগ্নিকেতুশ্চদুর্ধর্ষোরশ্মিকেতুশ্চরাক্ষসঃ ॥ 25 ॥
সুপ্তঘ্নোযজ্ঞকোপশ্চরামন্নির্ভিভিদুশ্শরৈঃ ।
তেষাঞ্চতুর্ণাংরামস্তুশিরাংসিনিশিতৈশ্শরৈঃ ।
ক্রুদ্ধশ্চতুর্ভিশ্চিচ্ছেদঘোরৈরগ্নিশিখোপমৈঃ ॥ 26 ॥
বজ্র মুষ্টিস্ তু মৈন্দেন মুষ্টিনা নিহতো রণে ।
পপাত সরথহ্ সাশবহ্ পুরাট্ট ইব ভূ তলে ॥ 27 ॥
নিকুম্বস্তুরণেনীলন্নীলাঞ্জনচযপ্রভম্ ।
নির্বিভেদশরৈস্তীক্ষ্ণৈঃকরৈর্মেঘমিবাংশুমান্ ॥ 28 ॥
পুনশ্শরশতেনাথক্ষিপ্রহস্তোনিশাচরঃ ।
বিভেদসমরেনীলন্নিকুম্ভঃপ্রজহাসচ ॥ 29 ॥
তস্যৈবরথচক্রেণনীলোবিষ্ণুরিবাহবে ।
শিরশ্চিচ্ছেদসমরেনিকুম্ভস্যচসারথেঃ ॥ 30 ॥
বজ্রাশনিসমস্পর্শোদ্বিবিদোঽপ্যশনিপ্রভম্ ।
জঘানগিরিশৃঙ্গেণমিষতাংসর্বরক্ষসাম্ ॥ 31 ॥
দ্বিদিধংবানরেন্দ্রন্তুনগযোধিনমাহবে ।
শরৈরশনিসঙ্কাশৈস্সবিব্যাধাশনিপ্রভঃ ॥ 32 ॥
সশরৈরভিবিদ্ধাঙ্গোদ্বিবিদঃক্রোধমূর্ছিতঃ ।
সালেনসরথংসাশ্বন্নিজঘানাশনিপ্রভম্ ॥ 33 ॥
বিদ্যুন্মালীরথস্থস্তুশরৈঃকাঞ্চনভূষণৈঃ ।
সুষেণন্তাডযামাসননাদচমুহুর্মুহুঃ ॥ 34 ॥
তংরথস্থমথোদৃষ্টবাসুষেণোবানরোত্তমঃ ।
গিরিশৃঙ্গেণমহতারথমাশুন্যপাতযত্ ॥ 35 ॥
লাঘবেনতুসংযুক্তোবিদ্যুন্মালীনিশাচরঃ ।
অপক্রম্যরথাত্তূর্ণঙ্গদাপাণিঃক্ষিতৌস্থিতঃ ॥ 36 ॥
ততঃক্রোধসমাবিষ্টঃসুষেণোহরিপুঙ্গবঃ ।
শিলাংসুমহতীঙ্গৃহ্যনিশাচরমভিদ্রবত্ ॥ 37 ॥
তমাপতন্তঙ্গদযাবিদ্যুন্মালীনিশাচরঃ ।
বক্ষস্যভিজঘানাশুসুষেণংহরিপুঙ্গবঃ ॥ 38 ॥
গদাপ্রহারন্তঙ্ঘোরমচ্নিত্যপ্লবগোত্তমঃ ।
তাংশিলাম্পাতযামাসতস্যোরসিমহামৃধে ॥ 39 ॥
শিলাপ্রহারভিহতোবিদ্যুন্মালীনিশাচরঃ ।
নিষ্পিষ্টহৃদযোভূমৌগতাসুর্নিপপাতহ ॥ 40 ॥
এবন্তৈর্বানরৈশ্শূরৈশ্শূরাস্তেরজনীচরাঃ ।
দ্বন্দ্বেবিমৃদিতাস্তত্রদৈত্যাইবদিবৌকসৈঃ ॥ 41 ॥
ভগ্নৈখডগৈর্গদাভিশ্চশক্তিতোমরপট্টসৈঃ ।
অপবিদ্ধৈশ্চাভিন্নৈশ্চরথৈস্সাঙ্গ্রামিকৈর্হযৈঃ ॥ 42 ॥
নিহতৈঃকুঞ্জরৈর্মত্স্সৈস্তথাবানররাক্ষসৈঃ ।
চক্রাক্ষযুগদণ্ডৈশ্চভগ্নৈর্ধরণিসংশ্রিতৈঃ ॥ 43 ॥
বভূবাযোধনঙ্ঘোরঙ্গোমাযুগণসেবিতম্ ।
কবন্ধানিসমুত্পেতুর্দিক্ষুবানররক্ষসাম্ ॥ 44 ॥
বিমর্দেতুমুলেতস্মিন্দেবাসুররণোপমে ।
বিদার্যমাণাহরিপুঙ্গবৈস্তদানিশাচরাশ্শোণিতদিগ্ধগাত্রাঃ ।
পুনঃসুযুদ্ধন্তরসাসমাস্থিতাদিবাকরস্যাস্তমযাভিকাঙ্ক্ষিণঃ ॥ 45 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে ত্রিচত্বারিংশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha tricatvāriṃśassargaḥ |
yudhyatāntutatasteṣāṃvānarāṇāmmahātmanām |
rakṣasāṃsambabhūvāthabalakopassudāruṇaḥ || 1 ||
tehayaiḥkāñcanāpīḍairdhvaścāgniśikhopamaiḥ |
rathaiścādityasaṅkāśaiḥkavacaiścamanoramaiḥ || 2 ||
niryayūrākṣasavyāghrānādayantodiśodaśa |
rākṣasābhīmakarmāṇorāvaṇasyajayaiṣiṇaḥ || 3 ||
vānarāṇāmapicamūrbṛhatījayamicchatām |
abhyadhāvatatāṃsenāṃrakṣasāṅkāmarūpiṇam || 4 ||
etasminnantareteṣāmanyonyamabhidhāvatām |
rakṣasāṃvānarāṇāñcadvandvayuddhamavartata || 5 ||
aṅgadendrajitsārdhaṃvāliputreṇarākṣasaḥ |
āyudhyatamahātejāstṟyambakeṇayathā'ntakaḥ || 6 ||
prajaṅghenacasampātirnityandurmarṣaṇoraṇe |
jambumālinamārabdhohanumānapivānaraḥ || 7 ||
saṅgatastumahākrodhorākṣasorāvaṇānujaḥ |
samaretīkṣṇavegenamitraghnenavibhīṣaṇaḥ || 8 ||
tapanenagajassārdhaṃrākṣasenamahābalaḥ |
nikumbhenamahātejānīlo'pisamayudhyata || 9 ||
vānarendrastusugrīvaḥpraghasenasamāgataḥ |
saṅgataḥsamareśrīmānvirūpākṣeṇalakṣmaṇaḥ || 10 ||
agniketuścasudurdharṣoraśmiketuścarākṣasaḥ |
suptaghnoyajñakopaścarāmeṇasahasaṅgatāḥ || 11 ||
vajramuṣṭistumaindenadvividenāśaniprabhaḥ |
rākṣasābhyāṃsughorābhyāṅkapimukhyausamāgatau || 12 ||
vīrah pratapano ghoro rākṣaso raṇa durdharaḥ |
samare tīkṣṇa vegena nalena samayudhyata || 13 ||
dharmasya putro balavān suṣeṇa;iti viśarutaḥ |
sa vidyun mālinā sārdhaṃ ayudhyata mahā kapiḥ || 14 ||
vānarāścāparebhīmārākṣasairaparaissaha |
dvandvaṃsamīyussahasāyuddhāyabahubhissaha || 15 ||
tatrāsītsumahadyuddhantumulaṃromaharṣaṇam |
rakṣasāṃvānarāṇāñcavīrāṇāñjayamicchatām || 16 ||
harirākṣasadehebhyaḥprabhūtāḥkeśaśādvalāḥ |
śarīrasaṅghāṭāvahāḥprasusruśśoṇitāpagāḥ || 17 ||
ajaghānendrajitkruddhovajreṇevaśatakratuḥ |
aṅgadaṅgadayāvīraṃśatrusainyavidāraṇam || 18 ||
tasyakāñcanacitrāṅgaṃrathaṃsāśvaṃsasārathim |
jaghānasamareśrīmānaṅgadovegavānkapiḥ || 19 ||
sampātistutribhirbhāṇaiḥprajaṅghenasamāhataḥ |
nijaghānaśvakarṇenaprajaṅghaṃraṇamūrdhani || 20 ||
jambumālīrathasthasturathaśaktyāmahābalaḥ |
bibedasamarekruddhohanūmantaṃstanāntare || 21 ||
tasyataṃrathamāsthāyahanūmān mārutātmajaḥ |
pramamāthatalenāśusahatenaivarakṣasā || 22 ||
nadan pratapanoghoronalaṃsopyanvadhāvata |
nalaḥpratapanasyāśupātayāmāsacakṣuṣī || 23 ||
bhinnagātraśśaraistīkṣṇaiḥkṣiprahastenarakṣasā |
grasantamivasainyānipraghasaṃvānarādhipaḥ || 24 ||
sugrīvassaptaparṇenanirbhibhedajaghānaca |
agniketuścadurdharṣoraśmiketuścarākṣasaḥ || 25 ||
suptaghnoyajñakopaścarāmannirbhibhiduśśaraiḥ |
teṣāñcaturṇāṃrāmastuśirāṃsiniśitaiśśaraiḥ |
kruddhaścaturbhiścicchedaghorairagniśikhopamaiḥ || 26 ||
vajra muṣṭis tu maindena muṣṭinā nihato raṇe |
papāta sarathah sāśavah purāṭṭa iva bhū tale || 27 ||
nikumbasturaṇenīlannīlāñjanacayaprabham |
nirbibhedaśaraistīkṣṇaiḥkarairmeghamivāṃśumān || 28 ||
punaśśaraśatenāthakṣiprahastoniśācaraḥ |
bibhedasamarenīlannikumbhaḥprajahāsaca || 29 ||
tasyaivarathacakreṇanīloviṣṇurivāhave |
śiraścicchedasamarenikumbhasyacasāratheḥ || 30 ||
vajrāśanisamasparśodvivido'pyaśaniprabham |
jaghānagiriśṛṅgeṇamiṣatāṃsarvarakṣasām || 31 ||
dvididhaṃvānarendrantunagayodhinamāhave |
śarairaśanisaṅkāśaissavivyādhāśaniprabhaḥ || 32 ||
saśarairabhividdhāṅgodvividaḥkrodhamūrchitaḥ |
sālenasarathaṃsāśvannijaghānāśaniprabham || 33 ||
vidyunmālīrathasthastuśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |
suṣeṇantāḍayāmāsananādacamuhurmuhuḥ || 34 ||
taṃrathasthamathodṛṣṭavāsuṣeṇovānarottamaḥ |
giriśṛṅgeṇamahatārathamāśunyapātayat || 35 ||
lāghavenatusaṃyuktovidyunmālīniśācaraḥ |
apakramyarathāttūrṇaṅgadāpāṇiḥkṣitausthitaḥ || 36 ||
tataḥkrodhasamāviṣṭaḥsuṣeṇoharipuṅgavaḥ |
śilāṃsumahatīṅgṛhyaniśācaramabhidravat || 37 ||
tamāpatantaṅgadayāvidyunmālīniśācaraḥ |
vakṣasyabhijaghānāśusuṣeṇaṃharipuṅgavaḥ || 38 ||
gadāprahārantaṅghoramacnityaplavagottamaḥ |
tāṃśilāmpātayāmāsatasyorasimahāmṛdhe || 39 ||
śilāprahārabhihatovidyunmālīniśācaraḥ |
niṣpiṣṭahṛdayobhūmaugatāsurnipapātaha || 40 ||
evantairvānaraiśśūraiśśūrāsterajanīcarāḥ |
dvandvevimṛditāstatradaityāivadivaukasaiḥ || 41 ||
bhagnaikhaḍagairgadābhiścaśaktitomarapaṭṭasaiḥ |
apaviddhaiścābhinnaiścarathaissāṅgrāmikairhayaiḥ || 42 ||
nihataiḥkuñjarairmatssaistathāvānararākṣasaiḥ |
cakrākṣayugadaṇḍaiścabhagnairdharaṇisaṃśritaiḥ || 43 ||
babhūvāyodhanaṅghoraṅgomāyugaṇasevitam |
kabandhānisamutpeturdikṣuvānararakṣasām || 44 ||
vimardetumuletasmindevāsuraraṇopame |
vidāryamāṇāharipuṅgavaistadāniśācarāśśoṇitadigdhagātrāḥ |
punaḥsuyuddhantarasāsamāsthitādivākarasyāstamayābhikāṅkṣiṇaḥ || 45 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||