📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
5.5 সুন্দরকাণ্ড - পঞ্চম সর্গঃ
5.5 Sundarakanda - Panchama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে সুন্দরকাণ্ডম্ ।
অথ পঞ্চমস্সর্গঃ ।
ততঃ স মধ্যঙ্গতমংশুমন্তং জ্যোত্স্নাবিতানং মহদুদ্বমন্তম্ ।
দদর্শ ধীমান্ দিবি ভানুমন্তং গোষ্ঠে বৃষং মত্তমিব ভ্রমন্তম্ ॥ 1 ॥
লোকস্য পাপানি বিনাশযন্তং মহোদধিং চাপি সমেধযন্তম্ ।
ভূতানি সর্বাণি বিরাজযন্তং দদর্শ শীতাংশুমথাভিযান্তম্ ॥ 2 ॥
যা ভাতি লক্ষ্মীর্ভুবি মন্দরস্থা তথা প্রদোষেষু চ সাগরস্থা ।
তথৈব তোযেষু চ পুষ্করস্থা ররাজ সা চারুনিশাকরস্থা ॥ 3 ॥
হংসো যথা রাজতপঞ্জরস্থঃ সিংহো যথা মন্দরকন্দরস্থঃ ।
বীরো যথা গর্বিতকুঞ্জরস্থ চন্দ্রোঽপি বভ্রাজ তথাম্বরস্থঃ ॥ 4 ॥
স্থিতঃ ককুদ্মানিব তীক্ষ্ণশৃঙ্গো মহাচলঃ শ্বেত ইবোচ্চশৃঙ্গঃ ।
হস্তীব জাম্বূনদবদ্ধশৃঙ্গো ররাজ চন্দ্রঃ পরিপূর্ণশৃঙ্গঃ ॥ 5 ॥
বিনষ্টশীতাম্বুতুষারপঙ্কো মহাগ্রহগ্রাহবিনষ্টপঙ্কঃ ।
প্রকাশলক্ষ্ম্যাশ্রযনির্মলাঙ্কঃ ররাজ চন্দ্রো ভগবান্ শশাঙ্কঃ ॥ 6 ॥
শিলাতলং প্রাপ্য যথা মৃগেন্দ্রো মহারণং প্রাপ্য যথা গজেন্দ্রঃ ।
রাজ্যং সমাসাদ্য যথা নরেন্দ্র স্তথাপ্রকাশো বিররাজ চন্দ্রঃ ॥ 7 ॥
প্রকাশচন্দ্রোদযনষ্টদোষঃ প্রবৃত্তরক্ষঃ পিশিতাশদোষঃ ।
রামাভিরামেরিতচিত্তদোষঃ স্বর্গপ্রকাশো ভগবান্ প্রদোষঃ ॥ 8 ॥
তন্ত্রীস্বনাঃ কর্ণসুখাঃ প্রবৃত্তাঃ স্বপন্তি নার্যঃ পতিভিঃ সুবৃত্তাঃ ।
নক্তঞ্চরাশ্চাপি তথা প্রবৃত্তাঃ বিহর্তুমত্যদ্ভুতরৌদ্রবৃত্তাঃ ॥ 9 ॥
মত্তপ্রমত্তানি সমাকুলানি রথাশ্বভদ্রাসনসঙ্কুলানি ।
বীরশ্রিযা চাপি সমাকুলানি দদর্শ ধীমান্ স কপিঃ কুলানি ॥ 10 ॥
পরস্পরং চাধিকমাক্ষিপন্তি ভুজাংশ্চ পীনানধিকং ক্ষিপন্তি ।
মত্তপ্রলাপানধিকং ক্ষিপন্তি মত্তানি চান্যোন্যমধিক্ষিপন্তি ॥ 11 ॥
রক্ষাংসি বক্ষাংসি চ বিক্ষিপন্তি গাত্রাণি কান্তাসু চ বিক্ষিপন্তি ।
রূপাণি চিত্রাণি চ বিক্ষিপন্তি দৃঢানি চাপানি চ বিক্ষিপন্তি ॥ 12 ॥
দদর্শ কান্তাশ্চ সমালভন্ত্য স্তথা পরাস্তত্র পুনঃ স্বপন্ত্যঃ ।
সুরূপবক্ত্রাশ্চ তথা হসন্ত্যঃ ক্রুদ্ধাঃ পরাশ্চাপি বিনিঃশ্বসন্ত্য ॥ 13 ॥
মহাগজৈশ্চাপি তথা নদদ্ভিঃ সুপূজিতৈশ্চাপি তথা সুসদ্ভিঃ ।
ররাজ বীরৈশ্চ বিনিঃশ্বসদ্ভিঃ হ্রদো ভুজঙ্গৈরিব নিঃশ্বসদ্ভিঃ ॥ 14 ॥
বুদ্ধিপ্রধানান্ রুচিরাভিধানান্ সংশ্রদ্ধধানান্ জগতঃ প্রধানান্ ।
নানাবিধানান্ রুচিরাভিধানান্ দদর্শ তস্যাং পুরি যাতুধানান্ ॥ 15 ॥
ননন্দ দৃষ্ট্বা স চ তান্ সুরূপান্নানাগুণানাত্মগুণানুরূপান্ ।
বিদ্যোতমানান্স তদানুরূপান্ দদর্শ কাংশ্চিচ্চ পুনর্বিরূপান্ ॥ 16 ॥
ততো বরার্হাঃ সুবিশুদ্ধভাবা স্তেষাং স্ত্রিযস্তত্র মহানুভাবাঃ ।
প্রিযেষু পানেষু চ সক্তভাবা দদর্শ তারা ইব সুপ্রভাবাঃ ॥ 17 ॥
শ্রিযা জ্বলন্তীস্ত্রপযোপগূঢা নিশীথকালে রমণোপগূঢাঃ ।
দদর্শ কাশ্চিত্প্রমদোপগূঢা যথা বিহঙ্গাঃ কুসুমোপগূঢাঃ ॥ 18 ॥
অন্যাঃ পুনর্হর্ম্যতলোপবিষ্টা স্তত্র প্রিযাঙ্কেষু সুখোপবিষ্টাঃ ।
ভর্তুঃ প্রিযা ধর্মপরা নিবিষ্টা দদর্শ ধীমান্ মদনাভিবিষ্টাঃ ॥ 19 ॥
অপ্রাবৃতাঃ কাঞ্চনরাজিবর্ণাঃ কাশ্চিত্পরার্থ্যাস্তপনীযবর্ণাঃ ।
পুনশ্চ কাশ্চিচ্ছশলক্ষ্মবর্ণাঃ কান্তপ্রহীণা রুচিরাঙ্গবর্ণাঃ ॥ 20 ॥
ততঃ প্রিযান্ প্রাপ্য মনোভিরামাঃ সুপ্রীতিযুক্তাঃ প্রসমীক্ষ্যরামাঃ ।
গৃহেষু হৃষ্টাঃ পরমাভিরামাঃ হরিপ্রবীরঃ স দদর্শ রামাঃ ॥ 21 ॥
চন্দ্রপ্রকাশাশ্চ হি বক্ত্রমালাঃ বক্রাক্ষিপক্ষ্মাশ্চ সুনেত্রমালাঃ ।
বিভূষণানাং চ দদর্শ মালাঃ শতহ্রদানামিব চারুমালাঃ ॥ 22 ॥
ন ত্বেব সীতাং পরমাভিজাতাং পথি স্থিতে রাজকুলে প্রজাতাম্ ।
লতাং প্রপুল্লামিব সাধু জাতাং দদর্শ তন্বীং মনসাভিজাতাম্ ॥ 23 ॥
সনাতনে বর্ত্মনি সন্নিবিষ্টাং রামেক্ষণাং তাং মদনাভিবিষ্টাম্ ।
ভর্তুর্মনঃ শ্রীমদনুপ্রবিষ্টাং স্ত্রীভ্যো বরাভ্যশ্চ সদা বিশিষ্টাম্ ॥ 24 ॥
উষ্ণার্দিতাং সানুসৃতাস্রকণ্ঠীং পুরা বরার্হোত্তমনিষ্ককণ্ঠীম্ ।
সুজাতপক্ষ্মামভিরক্তকণ্ঠীং বনেঽপ্রবৃত্তামিব নীলকণ্ঠীম্ ॥ 25 ॥
অব্যক্তরেখামিব চন্দ্ররেখাং পাংসুপ্রদিগ্ধামিব হেমরেখাম্ ।
ক্ষতপ্ররূঢামিব বাণরেখাং বাযুপ্রভিন্নামিব মেঘরেখাম্ ॥ 26 ॥
সীতামপশ্যন্ মনুজেশ্বরস্য রামস্য পত্নীং বদতাং বরস্য ।
বভূব দুঃখাভিহতশ্চিরস্য প্লবঙ্গমো মন্দ ইবাচিরস্য ॥ 27 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে সুন্দরকাণ্ডে পঞ্চমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcamassargaḥ |
tataḥ sa madhyaṅgatamaṃśumantaṃ jyotsnāvitānaṃ mahadudvamantam |
dadarśa dhīmān divi bhānumantaṃ goṣṭhe vṛṣaṃ mattamiva bhramantam || 1 ||
lokasya pāpāni vināśayantaṃ mahodadhiṃ cāpi samedhayantam |
bhūtāni sarvāṇi virājayantaṃ dadarśa śītāṃśumathābhiyāntam || 2 ||
yā bhāti lakṣmīrbhuvi mandarasthā tathā pradoṣeṣu ca sāgarasthā |
tathaiva toyeṣu ca puṣkarasthā rarāja sā cāruniśākarasthā || 3 ||
haṃso yathā rājatapañjarasthaḥ siṃho yathā mandarakandarasthaḥ |
vīro yathā garvitakuñjarastha candro'pi babhrāja tathāmbarasthaḥ || 4 ||
sthitaḥ kakudmāniva tīkṣṇaśṛṅgo mahācalaḥ śveta ivoccaśṛṅgaḥ |
hastīva jāmbūnadabaddhaśṛṅgo rarāja candraḥ paripūrṇaśṛṅgaḥ || 5 ||
vinaṣṭaśītāmbutuṣārapaṅko mahāgrahagrāhavinaṣṭapaṅkaḥ |
prakāśalakṣmyāśrayanirmalāṅkaḥ rarāja candro bhagavān śaśāṅkaḥ || 6 ||
śilātalaṃ prāpya yathā mṛgendro mahāraṇaṃ prāpya yathā gajendraḥ |
rājyaṃ samāsādya yathā narendra stathāprakāśo virarāja candraḥ || 7 ||
prakāśacandrodayanaṣṭadoṣaḥ pravṛttarakṣaḥ piśitāśadoṣaḥ |
rāmābhirāmeritacittadoṣaḥ svargaprakāśo bhagavān pradoṣaḥ || 8 ||
tantrīsvanāḥ karṇasukhāḥ pravṛttāḥ svapanti nāryaḥ patibhiḥ suvṛttāḥ |
naktañcarāścāpi tathā pravṛttāḥ vihartumatyadbhutaraudravṛttāḥ || 9 ||
mattapramattāni samākulāni rathāśvabhadrāsanasaṅkulāni |
vīraśriyā cāpi samākulāni dadarśa dhīmān sa kapiḥ kulāni || 10 ||
parasparaṃ cādhikamākṣipanti bhujāṃśca pīnānadhikaṃ kṣipanti |
mattapralāpānadhikaṃ kṣipanti mattāni cānyonyamadhikṣipanti || 11 ||
rakṣāṃsi vakṣāṃsi ca vikṣipanti gātrāṇi kāntāsu ca vikṣipanti |
rūpāṇi citrāṇi ca vikṣipanti dṛḍhāni cāpāni ca vikṣipanti || 12 ||
dadarśa kāntāśca samālabhantya stathā parāstatra punaḥ svapantyaḥ |
surūpavaktrāśca tathā hasantyaḥ kruddhāḥ parāścāpi viniḥśvasantya || 13 ||
mahāgajaiścāpi tathā nadadbhiḥ supūjitaiścāpi tathā susadbhiḥ |
rarāja vīraiśca viniḥśvasadbhiḥ hrado bhujaṅgairiva niḥśvasadbhiḥ || 14 ||
buddhipradhānān rucirābhidhānān saṃśraddhadhānān jagataḥ pradhānān |
nānāvidhānān rucirābhidhānān dadarśa tasyāṃ puri yātudhānān || 15 ||
nananda dṛṣṭvā sa ca tān surūpānnānāguṇānātmaguṇānurūpān |
vidyotamānānsa tadānurūpān dadarśa kāṃścicca punarvirūpān || 16 ||
tato varārhāḥ suviśuddhabhāvā steṣāṃ striyastatra mahānubhāvāḥ |
priyeṣu pāneṣu ca saktabhāvā dadarśa tārā iva suprabhāvāḥ || 17 ||
śriyā jvalantīstrapayopagūḍhā niśīthakāle ramaṇopagūḍhāḥ |
dadarśa kāścitpramadopagūḍhā yathā vihaṅgāḥ kusumopagūḍhāḥ || 18 ||
anyāḥ punarharmyatalopaviṣṭā statra priyāṅkeṣu sukhopaviṣṭāḥ |
bhartuḥ priyā dharmaparā niviṣṭā dadarśa dhīmān madanābhiviṣṭāḥ || 19 ||
aprāvṛtāḥ kāñcanarājivarṇāḥ kāścitparārthyāstapanīyavarṇāḥ |
punaśca kāścicchaśalakṣmavarṇāḥ kāntaprahīṇā rucirāṅgavarṇāḥ || 20 ||
tataḥ priyān prāpya manobhirāmāḥ suprītiyuktāḥ prasamīkṣyarāmāḥ |
gṛheṣu hṛṣṭāḥ paramābhirāmāḥ haripravīraḥ sa dadarśa rāmāḥ || 21 ||
candraprakāśāśca hi vaktramālāḥ vakrākṣipakṣmāśca sunetramālāḥ |
vibhūṣaṇānāṃ ca dadarśa mālāḥ śatahradānāmiva cārumālāḥ || 22 ||
na tveva sītāṃ paramābhijātāṃ pathi sthite rājakule prajātām |
latāṃ prapullāmiva sādhu jātāṃ dadarśa tanvīṃ manasābhijātām || 23 ||
sanātane vartmani sanniviṣṭāṃ rāmekṣaṇāṃ tāṃ madanābhiviṣṭām |
bharturmanaḥ śrīmadanupraviṣṭāṃ strībhyo varābhyaśca sadā viśiṣṭām || 24 ||
uṣṇārditāṃ sānusṛtāsrakaṇṭhīṃ purā varārhottamaniṣkakaṇṭhīm |
sujātapakṣmāmabhiraktakaṇṭhīṃ vane'pravṛttāmiva nīlakaṇṭhīm || 25 ||
avyaktarekhāmiva candrarekhāṃ pāṃsupradigdhāmiva hemarekhām |
kṣataprarūḍhāmiva bāṇarekhāṃ vāyuprabhinnāmiva megharekhām || 26 ||
sītāmapaśyan manujeśvarasya rāmasya patnīṃ vadatāṃ varasya |
babhūva duḥkhābhihataścirasya plavaṅgamo manda ivācirasya || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcamassargaḥ ||