📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
5.36 সুন্দরকাণ্ড - ষট্ত্রিংশ সর্গঃ
5.36 Sundarakanda - Shattrimsha Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে সুন্দরকাণ্ডম্ ।
অথ ষট্ত্রিংশস্সর্গঃ ।
ভূয এব মহাতেজা হনূমান্পবনাত্মজঃ ।
অব্রবীত্প্রশ্রিতং বাক্যং সীতাপ্রত্যযকারণাত্ ॥ 1 ॥
বানরোঽহং মহাভাগে দূতো রামস্য ধীমতঃ ।
রামনামাঙ্কিতং চেদং পশ্য দেব্যঙ্গুলীযকম্ ॥ 2 ॥
প্রত্যযার্থং তবাঽনীতং তেন দত্তং মহাত্মনা ।
সমাশ্বসিহি ভদ্রং তে ক্ষীণদুঃখফলা হ্যসি ॥ 3 ॥
গৃহীত্বা প্রেক্ষমাণা সা ভর্তুঃ করবিভূষণম্ ।
ভর্তারমিব সম্প্রাপ্তা জানকী মুদিতাঽভবত্ ॥ 4 ॥
চারু তদ্বদনং তস্যাস্তাম্রশুক্লাযতেক্ষণম্ ।
অশোভত বিশালাক্ষ্যা রাহুমুক্ত ইবোডুরাট্ ॥ 5 ॥
ততস্সা হ্রীমতী বালা ভর্তৃসন্দেশহর্ষিতা ।
পরিতুষ্টা প্রিযং কৃত্বা প্রশশংস মহাকপিম্ ॥ 6 ॥
বিক্রান্তস্ত্বং সমর্থস্ত্বং প্রাজ্ঞস্ত্বং বানরোত্তম ।
যেনেদং রাক্ষসপদং ত্বযৈকেন প্রধর্ষিতম্ ॥ 7 ॥
শতযোজনবিস্তীর্ণ স্সাগরো মকরালযঃ ।
বিক্রমশ্লাঘনীযেন ক্রমতা গোষ্পদীকৃতঃ ॥ 8 ॥
ন হি ত্বাং প্রাকৃতং মন্যে বানরং বানরর্ষভ ।
যস্য তে নাস্তি সন্ত্রাসো রাবণান্নাপি সম্ভ্রমঃ ॥ 9 ॥
অর্হসে চ কপিশ্রেষ্ঠ মযা সমভিভাষিতুম্ ।
যদ্যসি প্রেষিতস্তেন রামেণ বিদিতাত্মনা ॥ 10 ॥
প্রেষযিষ্যতি দুর্ধর্ষো রামো ন হ্যপরীক্ষিতম্ ।
পরাক্রমমবিজ্ঞায মত্সকাশং বিশেষতঃ ॥ 11 ॥
দিষ্ট্যা চ কুশলী রামো ধর্মাত্মা সত্যসঙ্গরঃ ।
লক্ষ্মণশ্চ মহাতেজাস্সুমিত্রানন্দবর্ধনঃ ॥ 12 ॥
কুশলী যদি কাকুত্স্থঃ কিং নু সাগরমেখলাম্ ।
মহীং দহতি কোপেন যুগান্তাগ্নিরিবোত্থিতঃ ॥ 13 ॥
অথবা শক্তিমন্তৌ তৌ সুরাণামপি নিগ্রহে ।
মমৈব তু ন দুঃখানামস্তি মন্যে বিপর্যযঃ ॥ 14 ॥
কচ্চিন্ন ব্যথিতো রামঃ কচ্চিন্ন পরিতপ্যতে ।
উত্তরাণি চ কার্যাণি কুরুতে পুরুষোত্তমঃ ॥ 15 ॥
কচ্চিন্ন দীন স্সম্ভ্রান্তঃ কার্যেষু ন চ মুহ্যতি ।
কচ্চিত্পুরুষকার্যাণি কুরুতে নৃপতেস্সুতঃ ॥ 16 ॥
দ্বিবিধং ত্রিবিধোপাযমুপাযমপি সেবতে ।
বিজিগীষুস্সুহৃত্কচ্চিন্মিত্রেষু চ পরন্তপঃ ॥ 17 ॥
কচ্চিন্মিত্রাণি লভতে মিত্রৈশ্চাপ্যভিগম্যতে ।
কচ্চিত্কল্যাণমিত্ত্রশ্চ মিত্রত্ত্রৈশ্চাপি পুরস্কৃতঃ ॥ 18 ॥
কচ্চিদাশাস্তি দেবানাং প্রসাদং পার্থিবাত্মজঃ ।
কচ্চিত্পুরুষকারং চ দৈবং চ প্রতিপদ্যতে ॥ 19 ॥
কচ্চিন্ন বিগতস্নেহঃ প্রবাসান্মযি রাঘবঃ ।
কচ্চিন্মাং ব্যসনাদস্মান্মোক্ষযিষ্যতি বানর ॥ 20 ॥
সুখানামুচিতো নিত্যমসুখানামনৌচিতঃ ।
দুঃখমুত্তরমাসাদ্য কচ্চিদ্রামো ন সীদতি ॥ 21 ॥
কৌসল্যাযাস্তথা কচ্চিত্সুমিত্রাযাস্তথৈব চ ।
অভীক্ষ্ণং শ্রূযতে কচ্চিত্কুশলং ভরতস্য চ ॥ 22 ॥
মন্নিমিত্তেন মানার্হঃ কচ্চিচ্ছোকেন রাঘবঃ ।
কচ্চিন্নান্যমনা রামঃ কচ্চিন্মাং তারযিষ্যতি ॥ 23 ॥
কচ্চিদক্ষৌহিণীং ভীমাং ভরতো ভ্রাতৃবত্সলঃ ।
ধ্বজিনীং মন্ত্রিভির্গুপ্তাং প্রেষযিষ্যতি মত্কৃতে ॥ 24 ॥
বানরাধিপতিশ্শীমান্সুগ্রীবঃ কচ্চিদেষ্যতি ।
মত্কৃতে হরিভির্বীরৈর্বৃতো দন্তনখাযুধৈঃ ॥ 25 ॥
কচ্চিচ্ছ লক্ষ্মণশ্শূরস্সুমিত্রানন্দবর্ধনঃ ।
অস্ত্রবিচ্ছরজালেন রাক্ষসান্বিধমিষ্যতি ॥ 26 ॥
রৌদ্রেণ কচ্চিদস্ত্রেণ জ্বলতা নিহতং রণে ।
দ্রক্ষ্যাম্যল্পেন কালেন রাবণং সসুহৃজ্জনম্ ॥ 27 ॥
কচ্চিন্ন তদ্ধেমসমানবর্ণং তস্যাননং পদ্মসমানগন্ধি ।
মযা বিনা শুষ্যতি শোকদীনং জলক্ষযে পদ্মমিবাতপেন ॥ 28 ॥
ধর্মাপদেশাত্ত্যজতশ্চ রাজ্যং মাং চাপ্যরণ্যং নযতঃ পদাতিম্ ।
নাসীদ্ব্যথা যস্য ন ভীর্ন শোকঃ কচ্চিত্স ধৈর্যং হৃদযে করোতি ॥ 29 ॥
ন চাস্য মাতা ন পিতা চ নান্যঃ স্নেহাদ্বিশিষ্টোঽস্তি মযা সমো বা ।
তাবত্ত্বহং দূত জিজীবিষেযং যাবত্প্রবৃত্তিং শৃণুযাং প্রিযস্য ॥ 30 ॥
ইতীব দেবী বচনং মহার্থং তং বানরেন্দ্রং মধুরার্থমুক্ত্বা ।
শ্রোতুং পুনস্তস্য বচোঽভিরামং রামার্থযুক্তং বিররাম রামা ॥ 31 ॥
সীতাযা বচনং শ্রুত্বা মারুতির্ভীমবিক্রমঃ ।
শিরস্যঞ্জলিমাধায বাক্যমুত্তরমব্রবীত্ ॥ 32 ॥
ন ত্বামিহস্থাং জানীতে রামঃ কমললোচনে ।
তেন ত্বাং নানযত্যাশু শচীমিব পুরন্দরঃ ॥ 33 ॥
শ্রুত্বৈব তু বচো মহ্যং ক্ষিপ্রমেষ্যতি রাঘবঃ ।
চমূং প্রকর্ষন্মহতীং হর্যৃক্ষগণসঙ্কুলাম্ ॥ 34 ॥
বিষ্টম্ভযিত্বা বাণৌঘৈরক্ষোভ্যং বরুণালযম্ ।
করিষ্যতি পুরীং লঙ্কাং কাকুত্স্থঃ শান্তরাক্ষসাম্ ॥ 35 ॥
তত্র যদ্যন্তরা মৃত্যুর্যদি দেবাস্সহাসুরাঃ ।
স্থাস্যন্তি পথি রামস্য স তানপি বধিষ্যতি ॥ 36 ॥
তবাদর্শনজেনার্যে শোকেন স পরিপ্লুতঃ ।
ন শর্ম লভতে রামস্সিংহার্দিত ইব দ্বিপঃ ॥ 37 ॥
মলযেন চ বিন্ধ্যেন মেরুণা মন্দরেণ চ ।
দর্দুরেণ চ তে দেবি শপে মূলফলেন চ ॥ 38 ॥
যথা সুনযনং বল্গু বিম্বোষ্ঠং চারু কুণ্ডলম্ ।
মুখং দ্রক্ষ্যসি রামস্য পূর্ণচন্দ্রমিবোদিতম্ ॥ 39 ॥
ক্ষিপ্রং দ্রক্ষ্যসি বৈদেহি রামং প্রস্রবণে গিরৌ ।
শতক্রতুমিবাসীনং নাগরাজস্য মূর্ধনি ॥ 40 ॥
ন মাংসং রাঘবো ভুঙক্তে ন চাঽপি মধু সেবতে ।
বন্যং সুবিহিতং নিত্যং ভক্তমশ্নাতি পঞ্চমম্ ॥ 41 ॥
নৈব দংশান্ন মশকান্ন কীটান্ন সরীসৃপান্ ।
রাঘবোঽপনযেদ্গাত্রাত্ত্বদ্গতেনান্তরাত্মনা ॥ 42 ॥
নিত্যং ধ্যানপরো রামো নিত্যং শোকপরাযণঃ ।
নান্যচ্চিন্তযতে কিঞ্চিত্স তু কামবশং গতঃ ॥ 43 ॥
অনিদ্রস্সততং রামস্সুপ্তোঽপি চ নরোত্তমঃ ।
সীতেতি মধুরাং বাণীং ব্যাহরন্প্রতিবুধ্যতে ॥ 44 ॥
দৃষ্ট্বা ফলং বা পুষ্পং বা যদ্বাঽন্যত্সুমনোহরম্ ।
বহুশো হা প্রিযেত্যেবং শ্বসংস্ত্বামভিভাষতে ॥ 45 ॥
স দেবি নিত্যং পরিতপ্যমান স্ত্বামেব সীতেত্যভিভাষমাণঃ ।
ধৃতব্রতো রাজসুতো মহাত্মা তবৈব লাভায কৃতপ্রযত্নঃ ॥ 46 ॥
সা রামসঙ্কীর্তনবীতশোকা রামস্য শোকেন সমানশোকা ।
শরন্মুখে সাম্বুদশেষচন্দ্রা নিশেব বৈদেহসুতা বভূব ॥ 47 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে সুন্দরকাণ্ডে ষট্ত্রিংশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ṣaṭtriṃśassargaḥ |
bhūya eva mahātejā hanūmānpavanātmajaḥ |
abravītpraśritaṃ vākyaṃ sītāpratyayakāraṇāt || 1 ||
vānaro'haṃ mahābhāge dūto rāmasya dhīmataḥ |
rāmanāmāṅkitaṃ cedaṃ paśya devyaṅgulīyakam || 2 ||
pratyayārthaṃ tavā'nītaṃ tena dattaṃ mahātmanā |
samāśvasihi bhadraṃ te kṣīṇaduḥkhaphalā hyasi || 3 ||
gṛhītvā prekṣamāṇā sā bhartuḥ karavibhūṣaṇam |
bhartāramiva samprāptā jānakī muditā'bhavat || 4 ||
cāru tadvadanaṃ tasyāstāmraśuklāyatekṣaṇam |
aśobhata viśālākṣyā rāhumukta ivoḍurāṭ || 5 ||
tatassā hrīmatī bālā bhartṛsandeśaharṣitā |
parituṣṭā priyaṃ kṛtvā praśaśaṃsa mahākapim || 6 ||
vikrāntastvaṃ samarthastvaṃ prājñastvaṃ vānarottama |
yenedaṃ rākṣasapadaṃ tvayaikena pradharṣitam || 7 ||
śatayojanavistīrṇa ssāgaro makarālayaḥ |
vikramaślāghanīyena kramatā goṣpadīkṛtaḥ || 8 ||
na hi tvāṃ prākṛtaṃ manye vānaraṃ vānararṣabha |
yasya te nāsti santrāso rāvaṇānnāpi sambhramaḥ || 9 ||
arhase ca kapiśreṣṭha mayā samabhibhāṣitum |
yadyasi preṣitastena rāmeṇa viditātmanā || 10 ||
preṣayiṣyati durdharṣo rāmo na hyaparīkṣitam |
parākramamavijñāya matsakāśaṃ viśeṣataḥ || 11 ||
diṣṭyā ca kuśalī rāmo dharmātmā satyasaṅgaraḥ |
lakṣmaṇaśca mahātejāssumitrānandavardhanaḥ || 12 ||
kuśalī yadi kākutsthaḥ kiṃ nu sāgaramekhalām |
mahīṃ dahati kopena yugāntāgnirivotthitaḥ || 13 ||
athavā śaktimantau tau surāṇāmapi nigrahe |
mamaiva tu na duḥkhānāmasti manye viparyayaḥ || 14 ||
kaccinna vyathito rāmaḥ kaccinna paritapyate |
uttarāṇi ca kāryāṇi kurute puruṣottamaḥ || 15 ||
kaccinna dīna ssambhrāntaḥ kāryeṣu na ca muhyati |
kaccitpuruṣakāryāṇi kurute nṛpatessutaḥ || 16 ||
dvividhaṃ trividhopāyamupāyamapi sevate |
vijigīṣussuhṛtkaccinmitreṣu ca parantapaḥ || 17 ||
kaccinmitrāṇi labhate mitraiścāpyabhigamyate |
kaccitkalyāṇamittraśca mitrattraiścāpi puraskṛtaḥ || 18 ||
kaccidāśāsti devānāṃ prasādaṃ pārthivātmajaḥ |
kaccitpuruṣakāraṃ ca daivaṃ ca pratipadyate || 19 ||
kaccinna vigatasnehaḥ pravāsānmayi rāghavaḥ |
kaccinmāṃ vyasanādasmānmokṣayiṣyati vānara || 20 ||
sukhānāmucito nityamasukhānāmanaucitaḥ |
duḥkhamuttaramāsādya kaccidrāmo na sīdati || 21 ||
kausalyāyāstathā kaccitsumitrāyāstathaiva ca |
abhīkṣṇaṃ śrūyate kaccitkuśalaṃ bharatasya ca || 22 ||
mannimittena mānārhaḥ kaccicchokena rāghavaḥ |
kaccinnānyamanā rāmaḥ kaccinmāṃ tārayiṣyati || 23 ||
kaccidakṣauhiṇīṃ bhīmāṃ bharato bhrātṛvatsalaḥ |
dhvajinīṃ mantribhirguptāṃ preṣayiṣyati matkṛte || 24 ||
vānarādhipatiśśīmānsugrīvaḥ kaccideṣyati |
matkṛte haribhirvīrairvṛto dantanakhāyudhaiḥ || 25 ||
kacciccha lakṣmaṇaśśūrassumitrānandavardhanaḥ |
astraviccharajālena rākṣasānvidhamiṣyati || 26 ||
raudreṇa kaccidastreṇa jvalatā nihataṃ raṇe |
drakṣyāmyalpena kālena rāvaṇaṃ sasuhṛjjanam || 27 ||
kaccinna taddhemasamānavarṇaṃ tasyānanaṃ padmasamānagandhi |
mayā vinā śuṣyati śokadīnaṃ jalakṣaye padmamivātapena || 28 ||
dharmāpadeśāttyajataśca rājyaṃ māṃ cāpyaraṇyaṃ nayataḥ padātim |
nāsīdvyathā yasya na bhīrna śokaḥ kaccitsa dhairyaṃ hṛdaye karoti || 29 ||
na cāsya mātā na pitā ca nānyaḥ snehādviśiṣṭo'sti mayā samo vā |
tāvattvahaṃ dūta jijīviṣeyaṃ yāvatpravṛttiṃ śṛṇuyāṃ priyasya || 30 ||
itīva devī vacanaṃ mahārthaṃ taṃ vānarendraṃ madhurārthamuktvā |
śrotuṃ punastasya vaco'bhirāmaṃ rāmārthayuktaṃ virarāma rāmā || 31 ||
sītāyā vacanaṃ śrutvā mārutirbhīmavikramaḥ |
śirasyañjalimādhāya vākyamuttaramabravīt || 32 ||
na tvāmihasthāṃ jānīte rāmaḥ kamalalocane |
tena tvāṃ nānayatyāśu śacīmiva purandaraḥ || 33 ||
śrutvaiva tu vaco mahyaṃ kṣiprameṣyati rāghavaḥ |
camūṃ prakarṣanmahatīṃ haryṛkṣagaṇasaṅkulām || 34 ||
viṣṭambhayitvā bāṇaughairakṣobhyaṃ varuṇālayam |
kariṣyati purīṃ laṅkāṃ kākutsthaḥ śāntarākṣasām || 35 ||
tatra yadyantarā mṛtyuryadi devāssahāsurāḥ |
sthāsyanti pathi rāmasya sa tānapi vadhiṣyati || 36 ||
tavādarśanajenārye śokena sa pariplutaḥ |
na śarma labhate rāmassiṃhārdita iva dvipaḥ || 37 ||
malayena ca vindhyena meruṇā mandareṇa ca |
dardureṇa ca te devi śape mūlaphalena ca || 38 ||
yathā sunayanaṃ valgu bimboṣṭhaṃ cāru kuṇḍalam |
mukhaṃ drakṣyasi rāmasya pūrṇacandramivoditam || 39 ||
kṣipraṃ drakṣyasi vaidehi rāmaṃ prasravaṇe girau |
śatakratumivāsīnaṃ nāgarājasya mūrdhani || 40 ||
na māṃsaṃ rāghavo bhuṅakte na cā'pi madhu sevate |
vanyaṃ suvihitaṃ nityaṃ bhaktamaśnāti pañcamam || 41 ||
naiva daṃśānna maśakānna kīṭānna sarīsṛpān |
rāghavo'panayedgātrāttvadgatenāntarātmanā || 42 ||
nityaṃ dhyānaparo rāmo nityaṃ śokaparāyaṇaḥ |
nānyaccintayate kiñcitsa tu kāmavaśaṃ gataḥ || 43 ||
anidrassatataṃ rāmassupto'pi ca narottamaḥ |
sīteti madhurāṃ vāṇīṃ vyāharanpratibudhyate || 44 ||
dṛṣṭvā phalaṃ vā puṣpaṃ vā yadvā'nyatsumanoharam |
bahuśo hā priyetyevaṃ śvasaṃstvāmabhibhāṣate || 45 ||
sa devi nityaṃ paritapyamāna stvāmeva sītetyabhibhāṣamāṇaḥ |
dhṛtavrato rājasuto mahātmā tavaiva lābhāya kṛtaprayatnaḥ || 46 ||
sā rāmasaṅkīrtanavītaśokā rāmasya śokena samānaśokā |
śaranmukhe sāmbudaśeṣacandrā niśeva vaidehasutā babhūva || 47 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ṣaṭtriṃśassargaḥ ||