📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
4.37 কিষ্কিন্ধাকাণ্ড - সপ্তত্রিংশ সর্গঃ
4.37 Kishkindhakanda - Saptatrimsha Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে কিষ্কিন্ধাকাণ্ডম্ ।
অথ সপ্তত্রিংশস্সর্গঃ ।
এবমুক্তস্তু সুগ্রীবো লক্ষ্মণেন মহাত্মনা ।
হনূমন্তং স্থিতং পার্শ্বে সচিবন্ত্বিদমব্রবীত্ ॥ 1 ॥
মহেন্দ্রহিমবদ্বিন্ধ্যকৈলাসশিখরেষু চ ।
মন্দরে পাণ্ডুশিখরে পঞ্চশৈলেষু যে স্থিতাঃ ॥ 2 ॥
তরুণাদিত্যবর্ণেষু ভ্রাজমানেষু সর্বতঃ ।
পর্বতেষু সমুদ্রান্তে পশ্চিমাযাং চ যে দিশি ॥ 3 ॥
আদিত্যভবনে চৈব গিরৌ সন্ধ্যাভ্রসন্নিভে ।
পদ্মাতালবনং ভীমং সংশ্রিতা হরিপুঙ্গবাঃ ॥ 4 ॥
অঞ্জনাম্বুদসঙ্কাশাঃ কুঞ্জরপ্রতিমৌজসঃ ।
অঞ্জনে পর্বতে চৈব যে বসন্তি প্লবঙ্গমাঃ ॥ 5 ॥
মনশ্শিলা গুহাবাসা বানরাঃ কনকপ্রভাঃ ।
মেরুপার্শ্বগতাশ্চৈব যে ধূম্রগিরিং সংশ্রিতাঃ ॥ 6 ॥
তরুণাদিত্যবর্ণাশ্চ পর্বতে যে মহারুণে ।
পিবন্তো মধুমৈরেযং ভীমবেগাঃ প্লবঙ্গমাঃ ॥ 7 ॥
বনেষু চ সুরম্যেষু সুগন্ধিষু মহত্সু চ ।
তাপসানাং চ রম্যেষু বনান্তেষু সমন্ততঃ ॥ 8 ॥
তাংস্তাং স্ত্বমানয ক্ষিপ্রং পৃথিব্যাং সর্ববানরান্ ।
সামদানাদিভিঃ স্সর্বৈরাশু প্রেষয বানরান্ ॥ 9 ॥
প্রেষিতাঃ প্রথমং যে চ মযাদূতা মহাজবাঃ ।
ত্বরণার্থং তু ভূযস্ত্বং হরীন্ সম্প্রেষযাপরান্ ॥ 10 ॥
যে প্রসক্তাশ্চ কামেষু দীর্ঘসূত্রাশ্চ বানরাঃ ।
ইহাঽনযস্ব তান্ সর্বান্ শীঘ্রং তু মম শাসনাত্ ॥ 11 ॥
অহোভির্দশভির্যে চ নাগচ্ছন্তি মমাজ্ঞযা ।
হন্তব্যাস্তে দুরাত্মানো রাজশাসনদূষকাঃ ॥ 12 ॥
শতান্যথ সহস্রাণাং কোট্যশ্চ মম শাসনাত্ ।
প্রযান্তু কপিসিংহানাং দিশো মম মতে স্থিতাঃ ॥ 13 ॥
মেঘপর্বতসঙ্কাশাশ্ছাদযন্ত ইবাম্বরম্ ।
ঘোররূপাঃ কপিশ্রেষ্ঠা যান্তু মচ্ছাসনাদিতঃ ॥ 14 ॥
তে গতিজ্ঞা গতিং জ্ঞাত্বা পৃথিব্যাং সর্ববানরাঃ ।
আনযন্তু হরীন্ সর্বাংস্ত্বরিতা শসনান্মম ॥ 15 ॥
তস্য বানর রাজস্য শ্রুত্বা বাযুসুতো বচঃ ।
দিক্ষু সর্বাসু বিক্রান্তান্প্রেষযামাস বানরান্ ॥ 16 ॥
তে পদং বিষ্ণুবিক্রান্তং পতত্রিজ্যোতিরধ্বগাঃ ।
প্রযাতাঃ প্রহিতা রাজ্ঞা হরযস্তত্ক্ষণেন বৈ ॥ 17 ॥
তে সমুদ্রেষু গিরিষু বনেষু চ সরস্সু চ ।
বানরা বানরান্সর্বান্রামহেতোরচোদযন্ ॥ 18 ॥
মৃত্যুকালোপমস্যাঽজ্ঞাং রাজরাজস্য বানরাঃ ।
সুগ্রীবস্যাযযু শ্শ্রুত্বা সুগ্রীবভযদর্শিনঃ ॥ 19 ॥
ততস্তেঽঞ্জনসঙ্কাশা গিরেস্তস্মান্মহাজবাঃ ।
তিস্রঃ কোট্যঃ প্লবঙ্গানাং নির্যযুর্যত্র রাঘবঃ ॥ 20 ॥
অস্তং গচ্ছতি যত্রার্কস্তস্মিন্গিরিবরে স্থিতাঃ ।
সন্তপ্ত হেমমহাভাসস্তস্মাত্কোট্যো দশ চ্যুতাঃ ॥ 21 ॥
কৈলাসশিখরেভ্যশ্চ সিংহকেসরবর্চসাম্ ।
ততঃ কোটিসহস্রাণি বানরাণামুপাগমন্ ॥ 22 ॥
ফলমূলেন জীবন্তো হিমবন্তমুপাশ্রিতাঃ ।
তেষাং কোটিসহস্রাণাং সহস্রং সমবর্তত ॥ 23 ॥
অঙ্গারকসমানানাং ভীমানাং ভীমকর্মণাম্ ।
বিন্ধ্যাদ্বানরকোটীনাং সহস্রাণ্যপতন্দ্রুতম্ ॥ 24 ॥
ক্ষীরোদবেলানিলযাস্তমালবনবাসিনঃ ।
নারিকেলাশনাশ্চৈব তেষাং সঙ্খ্যা ন বিদ্যতে ॥ 25 ॥
বনেভ্যো গহ্বরেভ্যশ্চ সরিদ্ভ্যশ্চ মহাজবা ।
আগচ্ছদ্বানরী সেনা পিবন্তীব দিবাকরম্ ॥ 26 ॥
যে তু ত্বরযিতুং যাতা বানরাস্সর্ববানরান্ ।
তে বীরা হিমবচ্ছৈলং দদৃশুস্তং মহাদ্রুমম্ ॥ 27 ॥
তস্মিন্গিরিবরে রম্যে যজ্ঞো মাহেশ্বরঃ পুরা ।
সর্বদেবমনস্তোষো বভৌ দিব্যো মনোহরঃ ॥ 28 ॥
অন্ননিষ্যন্দজাতানি মূলানি চ ফলানি চ ।
অমৃতাস্বাদকল্পানি দদৃশুস্তত্র বানরাঃ ॥ 29 ॥
তদন্নসম্ভবং দিব্যং ফলমূলং মনোহরম্ ।
যঃ কশ্চিত্সকৃদশ্নাতি মাসং ভবতি তর্পিতঃ ॥ 30 ॥
তানি মূলানি দিব্যানি ফলানি চ ফলাশনাঃ ।
ঔষধানি চ দিব্যানি জগৃহুর্হরিযূথপাঃ ॥ 31 ॥
তস্মাচ্চ যজ্ঞাযতনাত্পুষ্পাণি সুরভীণি চ ।
আনিন্যুর্বানরা গত্বা সুগ্রীবপ্রিযকারণাত্ ॥ 32 ॥
তে তু সর্বে হরিবরাঃ পৃথিব্যাং সর্ববানরান্ ।
সঞ্চোদযিত্বা ত্বরিতা যূথানাং জগ্মুরগ্রতঃ ॥ 33 ॥
তে তু তেন মুহূর্তেন যূথপাশ্শীঘ্রগামিনঃ ।
কিষ্কিন্ধাং ত্বরযা প্রাপ্তা স্সুগ্রীবো যত্র বানরঃ ॥ 34 ॥
তে গৃহীত্বৌষধীস্সর্বাঃ ফলমূলং চ বানরাঃ ।
তং প্রতিগ্রাহযামাসুর্বচনং চেদমব্রুবন্ ॥ 35 ॥
সর্বে পরিগতাশ্শৈলাস্সমুদ্রাশ্চ বনানি চ ।
পৃথিব্যাং বানরাস্সর্বে শাসনাদুপযান্তি তে ॥ 36 ॥
এবং শ্রুত্বা ততো হৃষ্ট স্সুগ্রীবঃ প্লবগাধিপঃ ।
প্রতিজগ্রাহ তত্প্রতীতস্তেষাং সর্বমুপাযনম্ ॥ 37 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে কিষ্কিন্ধাকাণ্ডে সপ্তত্রিংশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha saptatriṃśassargaḥ |
evamuktastu sugrīvo lakṣmaṇena mahātmanā |
hanūmantaṃ sthitaṃ pārśve sacivantvidamabravīt || 1 ||
mahendrahimavadvindhyakailāsaśikhareṣu ca |
mandare pāṇḍuśikhare pañcaśaileṣu ye sthitāḥ || 2 ||
taruṇādityavarṇeṣu bhrājamāneṣu sarvataḥ |
parvateṣu samudrānte paścimāyāṃ ca ye diśi || 3 ||
ādityabhavane caiva girau sandhyābhrasannibhe |
padmātālavanaṃ bhīmaṃ saṃśritā haripuṅgavāḥ || 4 ||
añjanāmbudasaṅkāśāḥ kuñjarapratimaujasaḥ |
añjane parvate caiva ye vasanti plavaṅgamāḥ || 5 ||
manaśśilā guhāvāsā vānarāḥ kanakaprabhāḥ |
merupārśvagatāścaiva ye dhūmragiriṃ saṃśritāḥ || 6 ||
taruṇādityavarṇāśca parvate ye mahāruṇe |
pibanto madhumaireyaṃ bhīmavegāḥ plavaṅgamāḥ || 7 ||
vaneṣu ca suramyeṣu sugandhiṣu mahatsu ca |
tāpasānāṃ ca ramyeṣu vanānteṣu samantataḥ || 8 ||
tāṃstāṃ stvamānaya kṣipraṃ pṛthivyāṃ sarvavānarān |
sāmadānādibhiḥ ssarvairāśu preṣaya vānarān || 9 ||
preṣitāḥ prathamaṃ ye ca mayādūtā mahājavāḥ |
tvaraṇārthaṃ tu bhūyastvaṃ harīn sampreṣayāparān || 10 ||
ye prasaktāśca kāmeṣu dīrghasūtrāśca vānarāḥ |
ihā'nayasva tān sarvān śīghraṃ tu mama śāsanāt || 11 ||
ahobhirdaśabhirye ca nāgacchanti mamājñayā |
hantavyāste durātmāno rājaśāsanadūṣakāḥ || 12 ||
śatānyatha sahasrāṇāṃ koṭyaśca mama śāsanāt |
prayāntu kapisiṃhānāṃ diśo mama mate sthitāḥ || 13 ||
meghaparvatasaṅkāśāśchādayanta ivāmbaram |
ghorarūpāḥ kapiśreṣṭhā yāntu macchāsanāditaḥ || 14 ||
te gatijñā gatiṃ jñātvā pṛthivyāṃ sarvavānarāḥ |
ānayantu harīn sarvāṃstvaritā śasanānmama || 15 ||
tasya vānara rājasya śrutvā vāyusuto vacaḥ |
dikṣu sarvāsu vikrāntānpreṣayāmāsa vānarān || 16 ||
te padaṃ viṣṇuvikrāntaṃ patatrijyotiradhvagāḥ |
prayātāḥ prahitā rājñā harayastatkṣaṇena vai || 17 ||
te samudreṣu giriṣu vaneṣu ca sarassu ca |
vānarā vānarānsarvānrāmahetoracodayan || 18 ||
mṛtyukālopamasyā'jñāṃ rājarājasya vānarāḥ |
sugrīvasyāyayu śśrutvā sugrīvabhayadarśinaḥ || 19 ||
tataste'ñjanasaṅkāśā girestasmānmahājavāḥ |
tisraḥ koṭyaḥ plavaṅgānāṃ niryayuryatra rāghavaḥ || 20 ||
astaṃ gacchati yatrārkastasmingirivare sthitāḥ |
santapta hemamahābhāsastasmātkoṭyo daśa cyutāḥ || 21 ||
kailāsaśikharebhyaśca siṃhakesaravarcasām |
tataḥ koṭisahasrāṇi vānarāṇāmupāgaman || 22 ||
phalamūlena jīvanto himavantamupāśritāḥ |
teṣāṃ koṭisahasrāṇāṃ sahasraṃ samavartata || 23 ||
aṅgārakasamānānāṃ bhīmānāṃ bhīmakarmaṇām |
vindhyādvānarakoṭīnāṃ sahasrāṇyapatandrutam || 24 ||
kṣīrodavelānilayāstamālavanavāsinaḥ |
nārikelāśanāścaiva teṣāṃ saṅkhyā na vidyate || 25 ||
vanebhyo gahvarebhyaśca saridbhyaśca mahājavā |
āgacchadvānarī senā pibantīva divākaram || 26 ||
ye tu tvarayituṃ yātā vānarāssarvavānarān |
te vīrā himavacchailaṃ dadṛśustaṃ mahādrumam || 27 ||
tasmingirivare ramye yajño māheśvaraḥ purā |
sarvadevamanastoṣo babhau divyo manoharaḥ || 28 ||
annaniṣyandajātāni mūlāni ca phalāni ca |
amṛtāsvādakalpāni dadṛśustatra vānarāḥ || 29 ||
tadannasambhavaṃ divyaṃ phalamūlaṃ manoharam |
yaḥ kaścitsakṛdaśnāti māsaṃ bhavati tarpitaḥ || 30 ||
tāni mūlāni divyāni phalāni ca phalāśanāḥ |
auṣadhāni ca divyāni jagṛhurhariyūthapāḥ || 31 ||
tasmācca yajñāyatanātpuṣpāṇi surabhīṇi ca |
āninyurvānarā gatvā sugrīvapriyakāraṇāt || 32 ||
te tu sarve harivarāḥ pṛthivyāṃ sarvavānarān |
sañcodayitvā tvaritā yūthānāṃ jagmuragrataḥ || 33 ||
te tu tena muhūrtena yūthapāśśīghragāminaḥ |
kiṣkindhāṃ tvarayā prāptā ssugrīvo yatra vānaraḥ || 34 ||
te gṛhītvauṣadhīssarvāḥ phalamūlaṃ ca vānarāḥ |
taṃ pratigrāhayāmāsurvacanaṃ cedamabruvan || 35 ||
sarve parigatāśśailāssamudrāśca vanāni ca |
pṛthivyāṃ vānarāssarve śāsanādupayānti te || 36 ||
evaṃ śrutvā tato hṛṣṭa ssugrīvaḥ plavagādhipaḥ |
pratijagrāha tatpratītasteṣāṃ sarvamupāyanam || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe saptatriṃśassargaḥ ||