📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
4.19 কিষ্কিন্ধাকাণ্ড - একোনবিংশ সর্গঃ
4.19 Kishkindhakanda - Ekonavimsha Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে কিষ্কিন্ধাকাণ্ডম্ ।
অথ একোনবিংশস্সর্গঃ ।
স বানরমহারাজশ্শযানশ্শরবিক্ষতঃ ।
প্রত্যুক্তো হেতুমদ্বাক্যৈর্নোত্তরং প্রত্যপদ্যত ॥ 1 ॥
অশ্মভিঃ প্রবিভিন্নাঙ্গঃ পাদপৈরাহতো ভৃশম্ ।
রামবাণেন চাক্রান্তো জীবিতান্তে মুমোহ সঃ ॥ 2 ॥
তং ভার্যা বাণমোক্ষেণ রামদত্তেন সংযুগে ।
হতং প্লবগশার্দূলং তারা শুশ্রাব বালিনম্ ॥ 3 ॥
সা সপুত্রাপ্রিযং শ্রুত্বা বধং ভর্তুস্সুদারুণম্ ।
নিষ্পপাত ভৃশং তস্মাদ্বিবিধা গিরিগহ্বরাত্ ॥ 4 ॥
যে ত্বঙ্গদপরীবারা বানরা ভীমবিক্রমাঃ ।
তে সকার্মুকমালোক্য রামং ত্রস্তাঃ প্রদুদ্রুবুঃ ॥ 5 ॥
সা দদর্শ ততস্ত্রস্তান্হরীনাপততো ভৃশম্ ।
যূথাদিব পরিভ্রষ্টান্মৃগান্নিহতযূথপান্ ॥ 6 ॥
তানুবাচ সমাসাদ্য দুঃখিতান্দুখিতা সতী ।
রামবিত্রাসিতান্সর্বাননুবদ্ধানিবেষুভিঃ ॥ 7 ॥
বানরাঃ রাজসিংহস্য যস্য যূযং পুরস্সরাঃ ।
তং বিহায সুসন্ত্রস্তাঃ কস্মাদ্দ্রবথ দুর্গতাঃ ॥ 8 ॥
রাজ্যহেতোস্স চেদ্ভ্রাতা ভ্রাত্রা রৌদ্রেণ পাতিতঃ ।
রামেণ প্রহিতৈরৌদ্রৈর্মার্গণৈর্দূরপাতিভিঃ ॥ 9 ॥
কপিপত্ন্যা বচশ্শ্রুত্বা কপযঃ কামরূপিণঃ ।
প্রাপ্তকালমবিক্লিষ্টমূচুর্বচনমঙ্গনাম্ ॥ 10 ॥
জীবপুত্রে নিবর্তস্ব পুত্রং রক্ষস্ব চাঙ্গদম্ ।
অন্তকো রামরূপেণ হত্বা নযতি বালিনম্ ॥ 11 ॥
ক্ষিপ্তান্ বৃক্ষান্সমাবিধ্য বিপুলাশ্চ শিলাস্তথা ।
বালী বজ্রসমৈর্বাণৈ রামেণ বিনিপাতিতঃ ॥ 12 ॥
অভিদ্রুতমিদং সর্বং বিদ্রুতং প্রসৃতং বলম্ ।
অস্মিন্ প্লবগশার্দূলে হতে শক্রসমপ্রভে ॥ 13 ॥
রক্ষ্যতাং নগরদ্বারমঙ্গদশ্চাভিষিচ্যতাম্ ।
পদস্থং বালিনঃ পুত্রং ভজিষ্যন্তি প্লবঙ্গমাঃ ॥ 14 ॥
অথবাঽরুচিতং স্থানমিহ তে রুচিরাননে ।
আবিশন্তি হি দুর্গাণি ক্ষিপ্রমন্যানি বানরাঃ ॥ 15 ॥
অভার্যাশ্চ সভার্যাশ্চ সন্ত্যত্র বনচারিণঃ ।
লুব্ধেভ্যো বিপ্রযুক্তেভ্যস্তেভ্যো নস্তুমুলং ভযম্ ॥ 16 ॥
অল্পান্তরগতানাং তু শ্রুত্বা বচনমঙ্গনা ।
আত্মনঃ প্রতিরূপং সা বভাষে চারুহাসিনী ॥ 17 ॥
পুত্রেণ মম কিং কার্যং রাজ্যেনচ কিমাত্মনা ।
কপিসিংহে মহাভাগে তস্মিন্ভর্তরি নশ্যতি ॥ 18 ॥
পাদমূলং গমিষ্যামি তস্যৈবাহং মহাত্মনঃ ।
যোঽসৌ রামপ্রযুক্তেন শরেণ বিনিপাতিতঃ ॥ 19 ॥
এবমুক্ত্বা প্রদুদ্রাব রুদন্তী শোককর্শিতা ।
শিরশ্চোরশ্চ বাহুভ্যাং দুঃখেন সমভিধ্নতী ॥ 20 ॥
আব্রজন্তী দদর্শাথ পতিং নিপতিতং ভুবি ।
হন্তারং দানবেন্দ্রাণাং সমরেষ্বনিবর্তিনম্ ॥ 21 ॥
ক্ষেপ্তারং পর্বতেন্দ্রাণাং বজ্রাণামিব বাসবম্ ।
মহাবাতসমাবিষ্টং মহামেঘৌঘনিস্স্বনম্ ॥ 22 ॥
ক্রতুল্যপরাক্রান্তং বৃষ্টবেবোপরতং ঘনম্ ।
নর্দন্তং নর্দতাং ভীমং শূরং শূরেণ পাতিতম্ ॥ 23 ॥
শার্দূলেনামিষস্যার্থে মৃগরাজং যথাহতম্ ।
অর্চিতং সর্বলোকস্য সপতাকং সবেদিকম্ ॥ 24 ॥
নাগহেতোস্সুপর্ণেন চৈত্যমুন্মথিতং যথা ।
অবষ্টভ্য চ তিষ্ঠন্তং দদর্শ ধনুরুত্তম্ ॥ 25 ॥
রামং রামানুজং চৈব ভর্তুশ্চৈবানুজং শুভা ।
তাবতীত্য সমাসাদ্য ভর্তারং নিহতং রণে ॥ 26 ॥
সমীক্ষ্য ব্যথিতা ভূমৌ সম্ভ্রান্তা নিপপাত হ ।
সুপ্ত্বেব পুনরুত্থায আর্যপুত্রেতি শোচতী ॥ 27 ॥
রুরোদ সা পতিং দৃষ্ট্বা সংবীতং মৃত্যুদামভিঃ ।
তামবেক্ষ্য তু সুগ্রীবঃ ক্রোশন্তীং কুররীমিব ।
বিষাদমগমত্কষ্টং দৃষ্ট্বা চাঙ্গদমাগতম্ ॥ 28 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে কিষ্কিন্ধাকাণ্ডে একোনবিংশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekonaviṃśassargaḥ |
sa vānaramahārājaśśayānaśśaravikṣataḥ |
pratyukto hetumadvākyairnottaraṃ pratyapadyata || 1 ||
aśmabhiḥ pravibhinnāṅgaḥ pādapairāhato bhṛśam |
rāmabāṇena cākrānto jīvitānte mumoha saḥ || 2 ||
taṃ bhāryā bāṇamokṣeṇa rāmadattena saṃyuge |
hataṃ plavagaśārdūlaṃ tārā śuśrāva vālinam || 3 ||
sā saputrāpriyaṃ śrutvā vadhaṃ bhartussudāruṇam |
niṣpapāta bhṛśaṃ tasmādvividhā girigahvarāt || 4 ||
ye tvaṅgadaparīvārā vānarā bhīmavikramāḥ |
te sakārmukamālokya rāmaṃ trastāḥ pradudruvuḥ || 5 ||
sā dadarśa tatastrastānharīnāpatato bhṛśam |
yūthādiva paribhraṣṭānmṛgānnihatayūthapān || 6 ||
tānuvāca samāsādya duḥkhitāndukhitā satī |
rāmavitrāsitānsarvānanubaddhāniveṣubhiḥ || 7 ||
vānarāḥ rājasiṃhasya yasya yūyaṃ purassarāḥ |
taṃ vihāya susantrastāḥ kasmāddravatha durgatāḥ || 8 ||
rājyahetossa cedbhrātā bhrātrā raudreṇa pātitaḥ |
rāmeṇa prahitairaudrairmārgaṇairdūrapātibhiḥ || 9 ||
kapipatnyā vacaśśrutvā kapayaḥ kāmarūpiṇaḥ |
prāptakālamavikliṣṭamūcurvacanamaṅganām || 10 ||
jīvaputre nivartasva putraṃ rakṣasva cāṅgadam |
antako rāmarūpeṇa hatvā nayati vālinam || 11 ||
kṣiptān vṛkṣānsamāvidhya vipulāśca śilāstathā |
vālī vajrasamairbāṇai rāmeṇa vinipātitaḥ || 12 ||
abhidrutamidaṃ sarvaṃ vidrutaṃ prasṛtaṃ balam |
asmin plavagaśārdūle hate śakrasamaprabhe || 13 ||
rakṣyatāṃ nagaradvāramaṅgadaścābhiṣicyatām |
padasthaṃ vālinaḥ putraṃ bhajiṣyanti plavaṅgamāḥ || 14 ||
athavā'rucitaṃ sthānamiha te rucirānane |
āviśanti hi durgāṇi kṣipramanyāni vānarāḥ || 15 ||
abhāryāśca sabhāryāśca santyatra vanacāriṇaḥ |
lubdhebhyo viprayuktebhyastebhyo nastumulaṃ bhayam || 16 ||
alpāntaragatānāṃ tu śrutvā vacanamaṅganā |
ātmanaḥ pratirūpaṃ sā babhāṣe cāruhāsinī || 17 ||
putreṇa mama kiṃ kāryaṃ rājyenaca kimātmanā |
kapisiṃhe mahābhāge tasminbhartari naśyati || 18 ||
pādamūlaṃ gamiṣyāmi tasyaivāhaṃ mahātmanaḥ |
yo'sau rāmaprayuktena śareṇa vinipātitaḥ || 19 ||
evamuktvā pradudrāva rudantī śokakarśitā |
śiraścoraśca bāhubhyāṃ duḥkhena samabhidhnatī || 20 ||
āvrajantī dadarśātha patiṃ nipatitaṃ bhuvi |
hantāraṃ dānavendrāṇāṃ samareṣvanivartinam || 21 ||
kṣeptāraṃ parvatendrāṇāṃ vajrāṇāmiva vāsavam |
mahāvātasamāviṣṭaṃ mahāmeghaughanissvanam || 22 ||
kratulyaparākrāntaṃ vṛṣṭavevoparataṃ ghanam |
nardantaṃ nardatāṃ bhīmaṃ śūraṃ śūreṇa pātitam || 23 ||
śārdūlenāmiṣasyārthe mṛgarājaṃ yathāhatam |
arcitaṃ sarvalokasya sapatākaṃ savedikam || 24 ||
nāgahetossuparṇena caityamunmathitaṃ yathā |
avaṣṭabhya ca tiṣṭhantaṃ dadarśa dhanuruttam || 25 ||
rāmaṃ rāmānujaṃ caiva bhartuścaivānujaṃ śubhā |
tāvatītya samāsādya bhartāraṃ nihataṃ raṇe || 26 ||
samīkṣya vyathitā bhūmau sambhrāntā nipapāta ha |
suptveva punarutthāya āryaputreti śocatī || 27 ||
ruroda sā patiṃ dṛṣṭvā saṃvītaṃ mṛtyudāmabhiḥ |
tāmavekṣya tu sugrīvaḥ krośantīṃ kurarīmiva |
viṣādamagamatkaṣṭaṃ dṛṣṭvā cāṅgadamāgatam || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonaviṃśassargaḥ ||