📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
3.4 অরণ্যকাণ্ড - চতুর্থ সর্গঃ
3.4 Aranyakanda - Chaturtha Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অরণ্যকাণ্ডম্ ।
অথ চতুর্থস্সর্গঃ ।
হ্রিযমাণৌ তু তৌ দৃষ্ট্বা বৈদেহী রামলক্ষ্মণৌ ।
উচ্চৈস্স্বরেণ চুক্রোশ প্রগৃহ্য সুমহাজাভুজৌ ॥ 1 ॥
এষ দাশরথী রামঃ সত্যবান্ শীলবান্ শুচিঃ ।
রক্ষসা রৌদ্ররূপেণ হ্রিযতে সহলক্ষ্মণঃ ॥ 2 ॥
মামৃকা ভক্ষযিষ্যন্তি শার্দূলাদ্বীপিনস্তথা ।
মাং হরোত্সৃজ কাকুত্স্থৌ নমস্তে রাক্ষসোত্তম ॥ 3 ॥
তস্যাস্তদ্বচনং শ্রুত্বা বৈদেহ্যা রামলক্ষ্মণৌ ।
বেগং প্রচক্রতুর্বীরৌ বধে তস্য দুরাত্মনঃ ॥ 4 ॥
তস্য রৌদ্রস্য সৌমিত্রিঃ সব্যং বাহুং বভঞ্জ হ ।
রামস্তু দক্ষিণং বাহুং তরসা তস্য রক্ষসঃ ॥ 5 ॥
স ভগ্নবাহুস্সবিগ্নো নিপপাতাশু রাক্ষসঃ ।
ধরণ্যাং মেঘসঙ্কাশো বজ্রভিন্ন ইবাচলঃ ॥ 6 ॥
মুষ্টিভির্জানুভিঃ পদ্ভিঃ সূদযন্তৌ তু রাক্ষসম্ ।
উদ্যম্যোদ্যম্য চাপ্যেনং স্থণ্ডিলে নিষ্পিপেষতুঃ ॥ 7 ॥
স বিদ্ধো বহুভির্বাণৈঃ খঙ্গাভ্যাং চ পরিক্ষতঃ ।
নিষ্পিষ্টো বহুধা ভূমৌ ন মমার স রাক্ষসঃ ॥ 8 ॥
তং প্রেক্ষ্য রামঃ সুভৃশমবধ্যমচলোপমম্ ।
ভযেষ্বভযদশ্শ্রীমানিদং বচনমব্রবীত্ ॥ 9 ॥
তপসা পুরুষব্যাঘ্র রাক্ষসোঽযং ন শক্যতে ।
শস্ত্রেণ যুধি নির্জেতুং রাক্ষসং নিখনাবহে ॥ 10 ॥
কুঞ্জরস্যেব রৌদ্রস্য রাক্ষসস্যাস্য লক্ষ্মণ ।
বনেঽস্মিন্ সুমহচ্ছ্বভ্রং খন্যতাং রৌদ্রবর্চসঃ ॥ 11 ॥
ইত্যুক্ত্বা লক্ষ্মণং রামঃ প্রদরঃ খন্যতামিতি ।
তস্থৌ বিরাধমাক্রম্য কণ্ঠে পাদেন বীর্যবান্ ॥ 12 ॥
তচ্ছ্রুত্বা রাঘবেণোক্তং রাক্ষসঃ প্রশ্রিতং বচঃ ।
ইদং প্রোবাচ কাকুত্থ্সং বিরাধঃ পুরুষর্ষভম্ ॥ 13 ॥
হতোঽস্মি পুরুষব্যাঘ্র শক্রতুল্যবলেন বৈ ।
মযা তু পূর্বং ত্বং মোহান্ন জ্ঞাতঃ পুরুষর্ষভ ॥ 14 ॥
কৌসল্যাসুপ্রজা রাম তাতস্ত্বং বিদিতো মযা ।
বৈদেহী চ মহাভাগা লক্ষ্মণশ্চ মহাযশাঃ ॥ 15 ॥
অভিশাপাদহং ঘোরাং প্রবিষ্টো রাক্ষসীং তনুম্ ।
তুম্বুরুর্নাম গন্ধর্বঃ শপ্তো বৈশ্রবণেন হ ॥ 16 ॥
প্রসাদ্যমানশ্চ মযা সোঽব্রবীন্মাং মহাযশাঃ ।
যদা দাশরথী রামস্ত্বাং বধিষ্যতি সংযুগে ।
তদা প্রকৃতিমাপন্নো ভবান্স্বর্গং গমিষ্যতি ॥ 17 ॥
অনুপস্থীযমানো মাং স ক্রুদ্ধো ব্যাজহার হ ।
ইতি বৈশ্রবণো রাজা রম্ভাসক্তমুবাচ হ ॥ 18 ॥
তব প্রসাদান্মুক্তোঽহমিহশাপাত্সুদারুণাত্ ।
ভুবনং স্বং গমিষ্যামি স্বস্তি বোঽস্তু পরন্তপ ॥ 19 ॥
ইতো বসতি ধর্মাত্মা শরভঙ্গঃ প্রতাপবান্ ॥ 20 ॥
অধ্যর্ধযোজনে তাত মহর্ষিস্সূর্যসন্নিভঃ ।
তং ক্ষিপ্রমধিগচ্ছ ত্বং স তে শ্রেযোঽভিধাস্যতি ॥ 21 ॥
অবটে চাপি মাং রাম প্রক্ষিপ্য কুশলী ব্রজ ।
রক্ষসাং গতসত্ত্বানামেষ ধর্মস্সসনাতনঃ ।
অবটে যে নিধীযন্তে তেষাং লোকাস্সনাতনাঃ ॥ 22 ॥
এবমুক্ত্বা তু কাকুত্থ্সং বিরাধশ্শরপীডিতঃ ।
বভূব স্বর্গসম্প্রাপ্তো ন্যস্তদেহো মহাবলঃ ॥ 23 ॥
তচ্ছ্রুত্বা রাঘবো বাক্যং লক্ষ্মণং ব্যাদিদেশ হ ।
কুঞ্জরস্যেব রৌদ্রস্য রাক্ষসস্যাস্য লক্ষ্মণ ॥ 24 ॥
বনেঽস্মিন্ সুমহচ্ছ্বভ্রং খন্যতাং রৌদকর্মণঃ ।
ইত্যুক্ত্বা লক্ষ্মণং রামঃ প্রদরঃ খন্যতামিতি ।
তস্থৌ বিরাধমাক্রম্য কণ্ঠে পাদেন বীর্যবান্ ॥ 25 ॥
ততঃ খনিত্রমাদায লক্ষ্মণশ্শ্বভ্রমুত্তমম্ ।
অখনত্পার্শ্বতস্তস্য বিরাধস্য মহাত্মনঃ ॥ 26 ॥
তং মুক্তকণ্ঠন্নিক্ষিপ্য শঙ্কুকর্ণং মহাস্বনম্ ।
বিরাধং প্রাক্ষিপচ্ছ্বভ্রে নদন্তং ভৈরবস্বনম্ ॥ 27 ॥
তমাহবে দারুণমাশুবিক্রমৌ স্থিরাবুভৌ সংযতি রামলক্ষ্মণৌ ।
মুদান্বিতৌ চিক্ষিপতুর্ভযাবহং নদন্তমুত্ক্ষিপ্য বিলে তু রাক্ষসম্ ॥ 28 ॥
অবধ্যতাং প্রেক্ষ্য মহাসুরস্য তৌ শিতেন শস্ত্রেণ তদা নরর্ষভৌ ।
সমর্থ্য চাত্যর্থবিশারদাবুভৌ বিলে বিরাধস্য বধং প্রচক্রতুঃ ॥ 29 ॥
স্বযং বিরাধেন হি মৃত্যুরাত্মনঃ প্রসহ্য রামেণ যথার্থমীপ্সিতঃ ।
নিবেদিতঃ কাননচারিণা স্বযং ন মে বধঃ শস্ত্রকৃতো ভবেদিতি ॥ 30 ॥
তদেব রামেণ নিশম্য ভাষিতং কৃতা মতিস্তস্য বিলপ্রবেশনে ।
বিলং চ রামেণাতিবলেন রক্ষসা প্রবেশ্যমানেন বনং বিনাদিতম্ ॥ 31 ॥
প্রহৃষ্টরূপাবিব রামলক্ষ্মণৌ বিরাধমুর্ব্যা প্রদরে নিহত্য তৌ ।
ননন্দতুর্বীতভযৌ মহাবনে শিলাভিরন্তর্দধতুশ্চ রাক্ষসম্ ॥ 32 ॥
ততস্তু তৌ কাঞ্চনচিত্রকার্মুকৌ নিহত্য রক্ষঃ পরিগৃহ্য মৈথিলীম্ ।
বিজহ্রতু স্তৌ মুদিতৌ মহাবনে দিবি স্থিতৌ চন্দ্রদিবাকরাবিব ॥ 33 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অরণ্যকাণ্ডে চতুর্থস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha caturthassargaḥ |
hriyamāṇau tu tau dṛṣṭvā vaidehī rāmalakṣmaṇau |
uccaissvareṇa cukrośa pragṛhya sumahājābhujau || 1 ||
eṣa dāśarathī rāmaḥ satyavān śīlavān śuciḥ |
rakṣasā raudrarūpeṇa hriyate sahalakṣmaṇaḥ || 2 ||
māmṛkā bhakṣayiṣyanti śārdūlādvīpinastathā |
māṃ harotsṛja kākutsthau namaste rākṣasottama || 3 ||
tasyāstadvacanaṃ śrutvā vaidehyā rāmalakṣmaṇau |
vegaṃ pracakraturvīrau vadhe tasya durātmanaḥ || 4 ||
tasya raudrasya saumitriḥ savyaṃ bāhuṃ babhañja ha |
rāmastu dakṣiṇaṃ bāhuṃ tarasā tasya rakṣasaḥ || 5 ||
sa bhagnabāhussavigno nipapātāśu rākṣasaḥ |
dharaṇyāṃ meghasaṅkāśo vajrabhinna ivācalaḥ || 6 ||
muṣṭibhirjānubhiḥ padbhiḥ sūdayantau tu rākṣasam |
udyamyodyamya cāpyenaṃ sthaṇḍile niṣpipeṣatuḥ || 7 ||
sa viddho bahubhirbāṇaiḥ khaṅgābhyāṃ ca parikṣataḥ |
niṣpiṣṭo bahudhā bhūmau na mamāra sa rākṣasaḥ || 8 ||
taṃ prekṣya rāmaḥ subhṛśamavadhyamacalopamam |
bhayeṣvabhayadaśśrīmānidaṃ vacanamabravīt || 9 ||
tapasā puruṣavyāghra rākṣaso'yaṃ na śakyate |
śastreṇa yudhi nirjetuṃ rākṣasaṃ nikhanāvahe || 10 ||
kuñjarasyeva raudrasya rākṣasasyāsya lakṣmaṇa |
vane'smin sumahacchvabhraṃ khanyatāṃ raudravarcasaḥ || 11 ||
ityuktvā lakṣmaṇaṃ rāmaḥ pradaraḥ khanyatāmiti |
tasthau virādhamākramya kaṇṭhe pādena vīryavān || 12 ||
tacchrutvā rāghaveṇoktaṃ rākṣasaḥ praśritaṃ vacaḥ |
idaṃ provāca kākutthsaṃ virādhaḥ puruṣarṣabham || 13 ||
hato'smi puruṣavyāghra śakratulyabalena vai |
mayā tu pūrvaṃ tvaṃ mohānna jñātaḥ puruṣarṣabha || 14 ||
kausalyāsuprajā rāma tātastvaṃ vidito mayā |
vaidehī ca mahābhāgā lakṣmaṇaśca mahāyaśāḥ || 15 ||
abhiśāpādahaṃ ghorāṃ praviṣṭo rākṣasīṃ tanum |
tumbururnāma gandharvaḥ śapto vaiśravaṇena ha || 16 ||
prasādyamānaśca mayā so'bravīnmāṃ mahāyaśāḥ |
yadā dāśarathī rāmastvāṃ vadhiṣyati saṃyuge |
tadā prakṛtimāpanno bhavānsvargaṃ gamiṣyati || 17 ||
anupasthīyamāno māṃ sa kruddho vyājahāra ha |
iti vaiśravaṇo rājā rambhāsaktamuvāca ha || 18 ||
tava prasādānmukto'hamihaśāpātsudāruṇāt |
bhuvanaṃ svaṃ gamiṣyāmi svasti vo'stu parantapa || 19 ||
ito vasati dharmātmā śarabhaṅgaḥ pratāpavān || 20 ||
adhyardhayojane tāta maharṣissūryasannibhaḥ |
taṃ kṣipramadhigaccha tvaṃ sa te śreyo'bhidhāsyati || 21 ||
avaṭe cāpi māṃ rāma prakṣipya kuśalī vraja |
rakṣasāṃ gatasattvānāmeṣa dharmassasanātanaḥ |
avaṭe ye nidhīyante teṣāṃ lokāssanātanāḥ || 22 ||
evamuktvā tu kākutthsaṃ virādhaśśarapīḍitaḥ |
babhūva svargasamprāpto nyastadeho mahābalaḥ || 23 ||
tacchrutvā rāghavo vākyaṃ lakṣmaṇaṃ vyādideśa ha |
kuñjarasyeva raudrasya rākṣasasyāsya lakṣmaṇa || 24 ||
vane'smin sumahacchvabhraṃ khanyatāṃ raudakarmaṇaḥ |
ityuktvā lakṣmaṇaṃ rāmaḥ pradaraḥ khanyatāmiti |
tasthau virādhamākramya kaṇṭhe pādena vīryavān || 25 ||
tataḥ khanitramādāya lakṣmaṇaśśvabhramuttamam |
akhanatpārśvatastasya virādhasya mahātmanaḥ || 26 ||
taṃ muktakaṇṭhannikṣipya śaṅkukarṇaṃ mahāsvanam |
virādhaṃ prākṣipacchvabhre nadantaṃ bhairavasvanam || 27 ||
tamāhave dāruṇamāśuvikramau sthirāvubhau saṃyati rāmalakṣmaṇau |
mudānvitau cikṣipaturbhayāvahaṃ nadantamutkṣipya bile tu rākṣasam || 28 ||
avadhyatāṃ prekṣya mahāsurasya tau śitena śastreṇa tadā nararṣabhau |
samarthya cātyarthaviśāradāvubhau bile virādhasya vadhaṃ pracakratuḥ || 29 ||
svayaṃ virādhena hi mṛtyurātmanaḥ prasahya rāmeṇa yathārthamīpsitaḥ |
niveditaḥ kānanacāriṇā svayaṃ na me vadhaḥ śastrakṛto bhavediti || 30 ||
tadeva rāmeṇa niśamya bhāṣitaṃ kṛtā matistasya bilapraveśane |
bilaṃ ca rāmeṇātibalena rakṣasā praveśyamānena vanaṃ vināditam || 31 ||
prahṛṣṭarūpāviva rāmalakṣmaṇau virādhamurvyā pradare nihatya tau |
nanandaturvītabhayau mahāvane śilābhirantardadhatuśca rākṣasam || 32 ||
tatastu tau kāñcanacitrakārmukau nihatya rakṣaḥ parigṛhya maithilīm |
vijahratu stau muditau mahāvane divi sthitau candradivākarāviva || 33 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe caturthassargaḥ ||