📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.65 অযোধ্যাকাণ্ড - পঞ্চষষ্টিতম সর্গঃ
2.65 Ayodhyakanda - Panchashashtitama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অযোধ্যাকাণ্ডম্ ।
অথ পঞ্চষষ্টিতমস্সর্গঃ ।
অথ রাত্র্যাং ব্যতীতাযাং প্রাতরেবাপরেঽহনি ।
বন্দিনঃ পর্যুপাতিষ্ঠংস্তত্পার্থিব নিবেশনম্ ॥ 1 ॥
সূতাঃ পরমসংস্কারা মঙ্গলাশ্চোত্তমশ্রুতাঃ ।
গাযকাঃ স্তুতিশীলাশ্চ নিগদন্তঃ পৃথক্ পৃথক্ ॥ 2 ॥
অথ রাত্র্যাং ব্যতীতাযাং প্রাতরেবাপরেঽহনি ।
বন্দিনঃ পর্যুপাতিষ্ঠংস্তত্পার্থিব নিবেশনম্ ॥ 3 ॥
সূতাঃ পরমসংস্কারা মঙ্গলাশ্চোত্তমশ্রুতাঃ ।
গাযকাঃ স্তুতিশীলাশ্চ নিগদন্তঃ পৃথক্ পৃথক্ ॥ 4 ॥
রাজানং স্তুবতাং তেষামুদাত্তাভিহিতাশিষাম্ ।
প্রাসাদাঽভোগবিস্তীর্ণঃ স্তুতিশব্দোহ্যবর্তত ॥ 5 ॥
ততস্তু স্তুবতাং তেষাং সূতানাং পাণিবাদকাঃ ।
অপদানান্যুদাহৃত্য পাণিবাদা নবাদযন্ ॥ 6 ॥
তেন শব্দেন বিহগাঃ প্রতিবুদ্ধা বিসস্বনুঃ ।
শাখাস্থাঃ পঞ্জরস্থাশ্চ যে রাজকুলগোচরাঃ ॥ 7 ॥
ব্যাহৃতাঃ পুণ্যশব্দাশ্চ বীণানাং চাপি নিস্স্বনাঃ ।
আশীর্গেযং চ গাথানাং পূরযামাস বেশ্ম তত্ ॥ 8 ॥
তত শ্শুচিসমাচারাঃ পর্যুপস্থানকোবিদাঃ ।
স্ত্রীবর্ষ ধরভূযিষ্ঠা উপতস্থুর্যথাপুরম্ ॥ 9 ॥
হরিচন্দনসম্পৃক্তমুদকং কাঞ্চনৈর্ঘটৈঃ ।
আনিন্যুস্স্নানশিক্ষাজ্ঞা যথাকালং যথাবিধি ॥ 10 ॥
মঙ্গলালম্ভনীযানি প্রাশনীযান্যুপস্করান্ ।
উপনিন্যুস্তথাপ্যন্যাঃ কুমারীবহুলাঃ স্ত্রিযঃ ॥ 11 ॥
সর্বলক্ষণসম্পন্নং সর্বং বিধিবদর্চিতম্ ।
সর্বং সুগুণলক্ষ্মীবত্তদ্বভূবাভিহারিকম্ ॥ 12 ॥
তত স্সূর্যোদযং যাবত্সর্বং পরিসমুত্সুকম্ ।
তস্থাবনুপসম্প্রাপ্তং কিংস্বিদিত্যুপশঙ্কিতম্ ॥ 13 ॥
অথ যাঃ কোসলেন্দ্রস্য শযনং প্রত্যনন্তরাঃ ।
তাঃ স্ত্রিযস্তু সমাগম্য ভর্তারং প্রত্যবোধযন্ ॥ 14 ॥
তথাপ্যুচিতবৃত্তা স্তা বিনযেন নযেন চ ।
নহ্যস্য শযনং স্পৃষ্ট্বা কিঞ্চিদপ্যুপলেভিরে ॥ 15 ॥
তাঃ স্ত্রিযস্স্বপ্নশীলজ্ঞাশ্চেষ্টাসঞ্চলনাদিষু তা বেপথুপরীতাশ্চ রাজ্ঞঃ প্রাণেষু শঙ্কিতাঃ ।
প্রতিস্রোতস্তৃণাগ্রাণাং সদৃশং সঞ্চকাশিরে ॥ 16 ॥
অথ সন্দেহমানানাং স্ত্রীণাং দৃষ্ট্বা চ পার্থিবম্ ।
যত্তদাশঙ্কিতং পাপং তস্য জজ্ঞে বিনিশ্চযঃ ॥ 17 ॥
কৌসল্যা চ সুমত্রচ পুত্রশোকপরাজিতে ।
প্রসুপ্তে ন প্রবুধ্যেতে যথা কালসমন্বিতে ॥ 18 ॥
নিষ্প্রভা চ বিবর্ণা চ সন্না শোকেন সন্নতা ।
ন ব্যরাজত কৌসল্যা তারেব তিমিরাবৃতা ॥ 19 ॥
কৌসল্যাঽনন্তরং রাজ্ঞস্সুমিত্রা তদন্তনরম্ ।
ন স্ম বিভ্রাজতে দেবী শোকাশ্রুলুলিতাননা ॥ 20 ॥
তে চ দৃষ্ট্বা তথা সুপ্তে শুভে দেব্যৌ চ তং নৃপম্ ।
সুপ্তমেবোদ্গতপ্রাণমন্তঃপুরমদৃশ্যত ॥ 21 ॥
ততঃ প্রচুক্রুশুর্দীনা স্সস্বরং তা বরাঙ্গনাঃ ।
করেণব ইবারণ্যে স্থানপ্রচ্যুতযূথপাঃ ॥ 22 ॥
তাসামাক্রন্দশব্দেন সহসোদ্ধতচেতনে ।
কৌসল্যা চ সুমিত্রা চ ত্যক্ত নিদ্রে বভূবতুঃ ॥ 23 ॥
কৌসল্যা চ সুমিত্রা চ দৃষ্ট্বা স্পৃষ্ট্বা চ পার্থিবম্ ।
হা নাথেতি পরিক্রুশ্য পেততুর্ধরণীতলে ॥ 24 ॥
সা কোসলেন্দ্রদুহিতা বেষ্টমানা মহীতলে ।
ন বভ্রাজ রজোধ্বস্তা তারেব গগনাচ্চ্যুতা ॥ 25 ॥
নৃপে শান্তগুণে জাতে কৌসল্যাং পতিতাং ভুবি ।
অপশ্যংস্তাঃ স্ত্রিযঃ সর্বা হতাং নাগবধূমিব ॥ 26 ॥
ততস্সর্বা নরেন্দ্রস্য কৈকেযীপ্রমুখাঃ স্ত্রিযঃ ।
রুদন্ত্য শ্শোকসন্তপ্তা নিপেতুর্গতচেতনাঃ ॥ 27 ॥
তাভিস্স বলবান্নাদঃ ক্রোশন্তীভিরনুদ্রুতঃ ।
যেন স্ফীতীকৃতং ভূযস্তদ্গৃহং সমনাদযত্ ॥ 28 ॥
তত্ পরিত্রস্তন্ত্রসম্ভ্রান্ত পর্যুত্সুকজনাকুলম্ ।
সর্বতস্তুমুলাক্রন্দং পরিতাপার্তবান্ধবম্ ॥ 29 ॥
সদ্যো নিপতিতানন্দং দীনবিক্লবদর্শনম্ ।
বভূব নরদেবস্য সদ্ম দিষ্টান্তমীযুষঃ ॥ 30 ॥
অতীতমাজ্ঞায তু পার্থিবর্ষভং যশস্বিনং সম্পরিবার্য পত্নযঃ ।
ভৃশং রুদন্ত্যঃ করুণং সুদুঃখিতাঃ প্রগৃহ্য বাহূ ব্যলপন্ননাথবত্ ॥ 31 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অযোধ্যাকাণ্ডে পঞ্চষষ্টিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcaṣaṣṭitamassargaḥ |
atha rātryāṃ vyatītāyāṃ prātarevāpare'hani |
vandinaḥ paryupātiṣṭhaṃstatpārthiva niveśanam || 1 ||
sūtāḥ paramasaṃskārā maṅgalāścottamaśrutāḥ |
gāyakāḥ stutiśīlāśca nigadantaḥ pṛthak pṛthak || 2 ||
atha rātryāṃ vyatītāyāṃ prātarevāpare'hani |
vandinaḥ paryupātiṣṭhaṃstatpārthiva niveśanam || 3 ||
sūtāḥ paramasaṃskārā maṅgalāścottamaśrutāḥ |
gāyakāḥ stutiśīlāśca nigadantaḥ pṛthak pṛthak || 4 ||
rājānaṃ stuvatāṃ teṣāmudāttābhihitāśiṣām |
prāsādā'bhogavistīrṇaḥ stutiśabdohyavartata || 5 ||
tatastu stuvatāṃ teṣāṃ sūtānāṃ pāṇivādakāḥ |
apadānānyudāhṛtya pāṇivādā navādayan || 6 ||
tena śabdena vihagāḥ pratibuddhā visasvanuḥ |
śākhāsthāḥ pañjarasthāśca ye rājakulagocarāḥ || 7 ||
vyāhṛtāḥ puṇyaśabdāśca vīṇānāṃ cāpi nissvanāḥ |
āśīrgeyaṃ ca gāthānāṃ pūrayāmāsa veśma tat || 8 ||
tata śśucisamācārāḥ paryupasthānakovidāḥ |
strīvarṣa dharabhūyiṣṭhā upatasthuryathāpuram || 9 ||
haricandanasampṛktamudakaṃ kāñcanairghaṭaiḥ |
āninyussnānaśikṣājñā yathākālaṃ yathāvidhi || 10 ||
maṅgalālambhanīyāni prāśanīyānyupaskarān |
upaninyustathāpyanyāḥ kumārībahulāḥ striyaḥ || 11 ||
sarvalakṣaṇasampannaṃ sarvaṃ vidhivadarcitam |
sarvaṃ suguṇalakṣmīvattadbabhūvābhihārikam || 12 ||
tata ssūryodayaṃ yāvatsarvaṃ parisamutsukam |
tasthāvanupasamprāptaṃ kiṃsvidityupaśaṅkitam || 13 ||
atha yāḥ kosalendrasya śayanaṃ pratyanantarāḥ |
tāḥ striyastu samāgamya bhartāraṃ pratyabodhayan || 14 ||
tathāpyucitavṛttā stā vinayena nayena ca |
nahyasya śayanaṃ spṛṣṭvā kiñcidapyupalebhire || 15 ||
tāḥ striyassvapnaśīlajñāśceṣṭāsañcalanādiṣu tā vepathuparītāśca rājñaḥ prāṇeṣu śaṅkitāḥ |
pratisrotastṛṇāgrāṇāṃ sadṛśaṃ sañcakāśire || 16 ||
atha sandehamānānāṃ strīṇāṃ dṛṣṭvā ca pārthivam |
yattadāśaṅkitaṃ pāpaṃ tasya jajñe viniścayaḥ || 17 ||
kausalyā ca sumatraca putraśokaparājite |
prasupte na prabudhyete yathā kālasamanvite || 18 ||
niṣprabhā ca vivarṇā ca sannā śokena sannatā |
na vyarājata kausalyā tāreva timirāvṛtā || 19 ||
kausalyā'nantaraṃ rājñassumitrā tadantanaram |
na sma vibhrājate devī śokāśrululitānanā || 20 ||
te ca dṛṣṭvā tathā supte śubhe devyau ca taṃ nṛpam |
suptamevodgataprāṇamantaḥpuramadṛśyata || 21 ||
tataḥ pracukruśurdīnā ssasvaraṃ tā varāṅganāḥ |
kareṇava ivāraṇye sthānapracyutayūthapāḥ || 22 ||
tāsāmākrandaśabdena sahasoddhatacetane |
kausalyā ca sumitrā ca tyakta nidre babhūvatuḥ || 23 ||
kausalyā ca sumitrā ca dṛṣṭvā spṛṣṭvā ca pārthivam |
hā nātheti parikruśya petaturdharaṇītale || 24 ||
sā kosalendraduhitā veṣṭamānā mahītale |
na babhrāja rajodhvastā tāreva gaganāccyutā || 25 ||
nṛpe śāntaguṇe jāte kausalyāṃ patitāṃ bhuvi |
apaśyaṃstāḥ striyaḥ sarvā hatāṃ nāgavadhūmiva || 26 ||
tatassarvā narendrasya kaikeyīpramukhāḥ striyaḥ |
rudantya śśokasantaptā nipeturgatacetanāḥ || 27 ||
tābhissa balavānnādaḥ krośantībhiranudrutaḥ |
yena sphītīkṛtaṃ bhūyastadgṛhaṃ samanādayat || 28 ||
tat paritrastantrasambhrānta paryutsukajanākulam |
sarvatastumulākrandaṃ paritāpārtabāndhavam || 29 ||
sadyo nipatitānandaṃ dīnaviklabadarśanam |
babhūva naradevasya sadma diṣṭāntamīyuṣaḥ || 30 ||
atītamājñāya tu pārthivarṣabhaṃ yaśasvinaṃ samparivārya patnayaḥ |
bhṛśaṃ rudantyaḥ karuṇaṃ suduḥkhitāḥ pragṛhya bāhū vyalapannanāthavat || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcaṣaṣṭitamassargaḥ ||