📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.16 অযোধ্যাকাণ্ড - ষোডশ সর্গঃ
2.16 Ayodhyakanda - Shodasha Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অযোধ্যাকাণ্ডম্ ।
অথ ষোডশস্সর্গঃ ।
তদন্তঃপুরদ্বারং সমতীত্য জনাকুলম্ ।
প্রবিবিক্তাং ততঃ কক্ষ্যামাসসাদ পুরাণবিত্ ॥ 1 ॥
প্রাসকার্মুকবিভ্রদ্ভির্যুবভির্মৃষ্টকুণ্ডলৈঃ ।
অপ্রমাদিভিরেকাগ্রৈ স্স্বনুরক্তৈরধিষ্ঠিতাম্ ॥ 2 ॥
তদন্তঃপুরদ্বারং সমতীত্য জনাকুলম্ ।
প্রবিবিক্তাং ততঃ কক্ষ্যামাসসাদ পুরাণবিত্ ॥ 3 ॥
প্রাসকার্মুকবিভ্রদ্ভির্যুবভির্মৃষ্টকুণ্ডলৈঃ ।
অপ্রমাদিভিরেকাগ্রৈ স্স্বনুরক্তৈরধিষ্ঠিতাম্ ॥ 4 ॥
তত্র কাষাযিণো বৃদ্ধান্ বেত্রপাণীন্ স্বলঙ্কৃতান্ ।
দদর্শ বিষ্ঠিতান্ দ্বারি স্ত্র্যধ্যক্ষান্সুসমাহিতান্ ॥ 5 ॥
তে সমীক্ষ্য সমাযান্তং রামপ্রিযচিকীর্ষবঃ ।
সহসোত্পতিতাস্সর্বে স্বাসনেভ্যস্সসম্ভ্রমাঃ ॥ 6 ॥
তানুবাচ বিনীতাত্মা সূতপুত্রঃ প্রদক্ষিণঃ ।
ক্ষিপ্রমাখ্যাত রামায সুমন্ন্ত্রো দ্বারি তিষ্ঠতি ॥ 7 ॥
তে রামমুপসঙ্গম্য ভর্তুঃ প্রিযচিকীর্ষবঃ ।
সহভার্যায রামায ক্ষিপ্রমেবাভিচক্ষিরে ॥ 8 ॥
প্রতিবেদিতমাজ্ঞায সূতমভ্যন্তরং পিতুঃ ।
তত্রৈবানাযযামাস রাঘবপ্রিযকাম্যযা ॥ 9 ॥
তং বৈশ্রবণসঙ্কাশমুপবিষ্টং স্বলঙ্কৃতম্ ।
দদর্শ সূতঃ পর্য্যঙ্কে সৌবর্ণে সোত্তরচ্ছদে ॥ 10 ॥
বরাহরুধিরাভেণ শুচিনা চ সুগন্ধিনা ।
অনুলিপ্তং পরার্ধ্যেন চন্দনেন পরন্তপম্ ॥ 11 ॥
স্থিতযা পার্শ্বতশ্চাপি বালব্যজনহস্তযা ।
উপেতং সীতযাভূযশ্চিত্রযা শশিনং যথা ॥ 12 ॥
তং তপন্তমিবাদিত্যমুপপন্নং স্বতেজসা ।
ববন্দে বরদং বন্দী বিনযজ্ঞো বিনীতবত্ ॥ 13 ॥
প্রাঞ্জলিস্সুমুখং দৃষ্ট্বা বিহারশযনাসনে ।
রাজপুত্রমুবাচেদং সুমন্ত্রো রাজসত্কৃতঃ ॥ 14 ॥
কৌশল্যাসুপ্রজা রাম পিতা ত্বাং দ্রষ্টুমিচ্ছতি ।
মহিষ্যা সহ কৈকেয্যা গম্যতাং তত্র মা চিরম্ ॥ 15 ॥
এবমুক্তস্তু সংহৃষ্টো নরসিংহো মহাদ্যুতিঃ ।
ততস্সম্মানযামাস সীতামিদমুবাচ হ ॥ 16 ॥
দেবি দেবশ্চ দেবী চ সমাগম্য মদন্তরে ।
মন্ত্রযেতে ধৃবং কিঞ্চিদভিষেচনসংহিতম্ ॥ 17 ॥
লক্ষযিত্বা হ্যভিপ্রাযং প্রিযকামা সুদক্ষিণা ।
সঞ্চোদযতি রাজানং মদর্থমসিতেক্ষণা ॥ 18 ॥
সা প্রহৃষ্টা মহারাজং হিতকামানুবর্তিনী ।
জননী চার্থকামা মে কেকযাধিপতেস্সুতা ॥ 19 ॥
দিষ্ট্যা খলু মহারাজো মহিষ্যা প্রিযযা সহ ।
সুমন্ত্রং প্রাহিণোদ্দূতমর্থকামকরং মম ॥ 20 ॥
যাদৃশী পরিষত্তত্র তাদৃশো দূত আগতঃ ।
ধ্রুবমদ্যৈব মাং রাজা যৌবরাজ্যেঽভিষেক্ষ্যতি ॥ 21 ॥
হন্ত শীঘ্রমিতো গত্বা দ্রক্ষ্যামি চ মহীপতিম্ ।
সহ ত্বং পরিবারেণ সুখমাস্ব রমস্ব চ ॥ 22 ॥
পতিসম্মানিতা সীতা ভর্তারমসিতেক্ষণা ।
আদ্বারমনুবব্রাজ মঙ্গলান্যভিদধ্যুষী ॥ 23 ॥
রাজ্যং দ্বিজাতিভির্জুষ্টং রাজসূযাভিষেচনম্ ।
কর্তুমর্হতি তে রাজা বাসবস্যেব লোককৃত্ ॥ 24 ॥
দীক্ষিতং ব্রতসম্পন্নং বরাজিনধরং শুচিম্ ।
কুরঙ্গশৃঙ্গপাণিং চ পশ্যন্তী ত্বাং ভজাম্যহম্ ॥ 25 ॥
পূর্বাং দিশং বজ্রধরো দক্ষিণাং পাতু তে যমঃ ।
বরুণঃ পশ্চিমামাশাং ধনেশস্তূত্তরাং দিশম্ ॥ 26 ॥
অথ সীতামনুজ্ঞাপ্য কৃতকৌতুকমঙ্গলঃ ।
নিশ্চক্রাম সুমন্ত্রেণ সহ রামো নিবেশনাত্ ॥ 27 ॥
পর্বতাদিব নিষ্ক্রম্য সিংহো গিরিগুহাশযঃ ।
লক্ষ্মণং দ্বারিসোঽপশ্যত্প্রহ্বাঞ্জলিপুটং স্থিতম্ ॥ 28 ॥
অথ মধ্যমকক্ষ্যাযাং সমাগচ্ছত্সুহৃজ্জনৈঃ ।
স সর্বানর্থিনো দৃষ্ট্বা সমেত্য প্রতিনন্দ্য চ ॥ 29 ॥
ততঃ পাবকসঙ্কাশমারুরোহ রথোত্তমম্ ।
বৈযাঘ্রং পুরুষব্যাঘ্রো রাজতং রাজনন্দনঃ ॥ 30 ॥
মেঘনাদমসম্বাধং মণিহেমবিভূষিতম্ ।
মুষ্ণন্তমিব চক্ষূংষি প্রভযা সূর্যবর্চসম্ ॥ 31 ॥
করেণুশিশুকল্পৈশ্চ যুক্তং পরমবাজিভিঃ ।
হরিযুক্তং সহস্রাক্ষো রথমিন্দ্র ইবাশুগম্ ॥ 32 ॥
প্রযযৌ তূর্ণমাস্থায রাঘবো জ্বলিতশ্শ্রিযা ।
স পর্জন্য ইবাকাশে স্বনবানভিনাদযন্ ॥ 33 ॥
নিকেতান্নির্যযৌ শ্রীমান্মহাভ্রাদিব চন্দ্রমাঃ ।
ছত্রচামরপাণিস্তু লক্ষ্মণো রাঘবানুজঃ ॥ 34 ॥
জুগোপ ভ্রাতরং ভ্রাতা রথমাস্থায পৃষ্ঠতঃ ।
ততো হলহলাশব্দস্তুমুলস্সমজাযত ॥ 35 ॥
তস্য নিষ্ক্রমমাণস্য জনৌঘস্য সমন্ততঃ ।
ততো হযবরা মুখ্যা নাগাশ্চ গিরিসন্নিভাঃ ॥ 36 ॥
অনুজগ্মুস্তদা রামং শতশোঽথ সহস্রশঃ ।
অগ্রতশ্চাস্য সন্নদ্ধাশ্চন্দনাগরুভূষিতাঃ ॥ 37 ॥
খড্গচাপধরাশ্শূরা জগ্মুরাশংসবো জনাঃ ।
ততো বাদিত্রশব্দাশ্চ স্তুতিশব্দাশ্চ বন্দিনাম্ ॥ 38 ॥
সিংহনাদাশ্চ শূরাণাং তদা শুশ্রুবিরে পথি ।
হর্ম্যবাতাযনস্থাভির্ভূষিতাভিস্সমন্ততঃ ॥ 39 ॥
কীর্যমাণ স্সুপুষ্পৌঘৈর্যযৌ স্ত্রীভিররিন্দমঃ ।
রামং সর্বানবদ্যাঙ্গ্যো রামপিপ্রীষযা ততঃ ॥ 40 ॥
বচোভিরগ্য্রৈর্হর্ম্যস্থা ক্ষিতিস্থাশ্চ ববন্দিরে ।
নূনং নন্দতি তে মাতা কৌশল্যামাতৃনন্দন ॥ 41 ॥
পশ্যন্তী সিদ্ধযাত্রং ত্বাং পিত্র্যং রাজ্যমবস্থিতম্ ।
সর্বসীমন্তিনীভ্যশ্চ সীতাং সীমন্তিনী বরাম্ ॥ 42 ॥
অমন্যন্ত হি তা নার্যো রামস্য হৃদযপ্রিযাম্ ।
তযা সুচরিতং দেব্যা পুরা নূনং মহত্তপঃ ॥ 43 ॥
রোহিণীব শশাঙ্কেন রামসংযোগমাপ যা ।
ইতি প্রাসাদশৃঙ্গেষু প্রমদাভির্নরোত্তমঃ ॥ 44 ॥
শুশ্রাব রাজমার্গস্থঃ প্রিযা বাচ উদাহৃতাঃ ।
আত্মসম্পূজনৈ শৃণ্বন্ যযৌ রামৌ মহাপথম্ ॥ 45 ॥
স রাঘবস্তত্র কথাপ্রপঞ্চান্ শুশ্রাব লোকস্য সমাগতস্য ।
আত্মাধিকারা বিবিধাশ্চ বাচঃ প্রহৃষ্টরূপস্য পুরো জনস্য ॥ 46 ॥
এষ শ্রিযং গচ্ছতি রাঘবোঽদ্য রাজপ্রসাদাদ্বিপুলাং গমিষ্যন্ ।
এতে বযং সর্ব সমৃদ্ধকামা যেষামযং নো ভবিতা প্রশাস্তা ॥ 47 ॥
লাভো জনস্যাস্য যদেষ সর্বং প্রপত্স্যতে রাষ্ট্রমিদং চিরায ।
ন হ্যপ্রিযং কিঞ্চন জাতু কশ্চি ত্পশ্যেন্ন দুঃখং মনুজাধিপেঽস্মিন্ ॥ 48 ॥
স ঘোষবদ্ভিশ্চ মতঙ্গাজৈর্যযৈঃ পুরস্সরৈ স্স্বস্তিকসূতমাগধৈঃ ।
মহীযমানঃ প্রবরৈশ্চ বাদকৈ রভিষ্টুতো বৈশ্রবণো যথা যযৌ ॥ 49 ॥
করেণুমাতংঙ্গরথাশ্বসঙ্কুলং মহাজনৌঘ পরিপূর্ণচত্বরম্ ।
প্রভূতরত্নং বহুপণ্যসঞ্চযং দদর্শ রামো রুচিরং মহাপথম্ ॥ 50 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অযোধ্যাকাণ্ডে ষোডশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣoḍaśassargaḥ |
tadantaḥpuradvāraṃ samatītya janākulam |
praviviktāṃ tataḥ kakṣyāmāsasāda purāṇavit || 1 ||
prāsakārmukabibhradbhiryuvabhirmṛṣṭakuṇḍalaiḥ |
apramādibhirekāgrai ssvanuraktairadhiṣṭhitām || 2 ||
tadantaḥpuradvāraṃ samatītya janākulam |
praviviktāṃ tataḥ kakṣyāmāsasāda purāṇavit || 3 ||
prāsakārmukabibhradbhiryuvabhirmṛṣṭakuṇḍalaiḥ |
apramādibhirekāgrai ssvanuraktairadhiṣṭhitām || 4 ||
tatra kāṣāyiṇo vṛddhān vetrapāṇīn svalaṅkṛtān |
dadarśa viṣṭhitān dvāri stryadhyakṣānsusamāhitān || 5 ||
te samīkṣya samāyāntaṃ rāmapriyacikīrṣavaḥ |
sahasotpatitāssarve svāsanebhyassasambhramāḥ || 6 ||
tānuvāca vinītātmā sūtaputraḥ pradakṣiṇaḥ |
kṣipramākhyāta rāmāya sumanntro dvāri tiṣṭhati || 7 ||
te rāmamupasaṅgamya bhartuḥ priyacikīrṣavaḥ |
sahabhāryāya rāmāya kṣipramevābhicakṣire || 8 ||
prativeditamājñāya sūtamabhyantaraṃ pituḥ |
tatraivānāyayāmāsa rāghavapriyakāmyayā || 9 ||
taṃ vaiśravaṇasaṅkāśamupaviṣṭaṃ svalaṅkṛtam |
dadarśa sūtaḥ paryyaṅke sauvarṇe sottaracchade || 10 ||
varāharudhirābheṇa śucinā ca sugandhinā |
anuliptaṃ parārdhyena candanena parantapam || 11 ||
sthitayā pārśvataścāpi vālavyajanahastayā |
upetaṃ sītayābhūyaścitrayā śaśinaṃ yathā || 12 ||
taṃ tapantamivādityamupapannaṃ svatejasā |
vavande varadaṃ vandī vinayajño vinītavat || 13 ||
prāñjalissumukhaṃ dṛṣṭvā vihāraśayanāsane |
rājaputramuvācedaṃ sumantro rājasatkṛtaḥ || 14 ||
kauśalyāsuprajā rāma pitā tvāṃ draṣṭumicchati |
mahiṣyā saha kaikeyyā gamyatāṃ tatra mā ciram || 15 ||
evamuktastu saṃhṛṣṭo narasiṃho mahādyutiḥ |
tatassammānayāmāsa sītāmidamuvāca ha || 16 ||
devi devaśca devī ca samāgamya madantare |
mantrayete dhṛvaṃ kiñcidabhiṣecanasaṃhitam || 17 ||
lakṣayitvā hyabhiprāyaṃ priyakāmā sudakṣiṇā |
sañcodayati rājānaṃ madarthamasitekṣaṇā || 18 ||
sā prahṛṣṭā mahārājaṃ hitakāmānuvartinī |
jananī cārthakāmā me kekayādhipatessutā || 19 ||
diṣṭyā khalu mahārājo mahiṣyā priyayā saha |
sumantraṃ prāhiṇoddūtamarthakāmakaraṃ mama || 20 ||
yādṛśī pariṣattatra tādṛśo dūta āgataḥ |
dhruvamadyaiva māṃ rājā yauvarājye'bhiṣekṣyati || 21 ||
hanta śīghramito gatvā drakṣyāmi ca mahīpatim |
saha tvaṃ parivāreṇa sukhamāsva ramasva ca || 22 ||
patisammānitā sītā bhartāramasitekṣaṇā |
ādvāramanuvavrāja maṅgalānyabhidadhyuṣī || 23 ||
rājyaṃ dvijātibhirjuṣṭaṃ rājasūyābhiṣecanam |
kartumarhati te rājā vāsavasyeva lokakṛt || 24 ||
dīkṣitaṃ vratasampannaṃ varājinadharaṃ śucim |
kuraṅgaśṛṅgapāṇiṃ ca paśyantī tvāṃ bhajāmyaham || 25 ||
pūrvāṃ diśaṃ vajradharo dakṣiṇāṃ pātu te yamaḥ |
varuṇaḥ paścimāmāśāṃ dhaneśastūttarāṃ diśam || 26 ||
atha sītāmanujñāpya kṛtakautukamaṅgalaḥ |
niścakrāma sumantreṇa saha rāmo niveśanāt || 27 ||
parvatādiva niṣkramya siṃho giriguhāśayaḥ |
lakṣmaṇaṃ dvāriso'paśyatprahvāñjalipuṭaṃ sthitam || 28 ||
atha madhyamakakṣyāyāṃ samāgacchatsuhṛjjanaiḥ |
sa sarvānarthino dṛṣṭvā sametya pratinandya ca || 29 ||
tataḥ pāvakasaṅkāśamāruroha rathottamam |
vaiyāghraṃ puruṣavyāghro rājataṃ rājanandanaḥ || 30 ||
meghanādamasambādhaṃ maṇihemavibhūṣitam |
muṣṇantamiva cakṣūṃṣi prabhayā sūryavarcasam || 31 ||
kareṇuśiśukalpaiśca yuktaṃ paramavājibhiḥ |
hariyuktaṃ sahasrākṣo rathamindra ivāśugam || 32 ||
prayayau tūrṇamāsthāya rāghavo jvalitaśśriyā |
sa parjanya ivākāśe svanavānabhinādayan || 33 ||
niketānniryayau śrīmānmahābhrādiva candramāḥ |
chatracāmarapāṇistu lakṣmaṇo rāghavānujaḥ || 34 ||
jugopa bhrātaraṃ bhrātā rathamāsthāya pṛṣṭhataḥ |
tato halahalāśabdastumulassamajāyata || 35 ||
tasya niṣkramamāṇasya janaughasya samantataḥ |
tato hayavarā mukhyā nāgāśca girisannibhāḥ || 36 ||
anujagmustadā rāmaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ |
agrataścāsya sannaddhāścandanāgarubhūṣitāḥ || 37 ||
khaḍgacāpadharāśśūrā jagmurāśaṃsavo janāḥ |
tato vāditraśabdāśca stutiśabdāśca vandinām || 38 ||
siṃhanādāśca śūrāṇāṃ tadā śuśruvire pathi |
harmyavātāyanasthābhirbhūṣitābhissamantataḥ || 39 ||
kīryamāṇa ssupuṣpaughairyayau strībhirarindamaḥ |
rāmaṃ sarvānavadyāṅgyo rāmapiprīṣayā tataḥ || 40 ||
vacobhiragyrairharmyasthā kṣitisthāśca vavandire |
nūnaṃ nandati te mātā kauśalyāmātṛnandana || 41 ||
paśyantī siddhayātraṃ tvāṃ pitryaṃ rājyamavasthitam |
sarvasīmantinībhyaśca sītāṃ sīmantinī varām || 42 ||
amanyanta hi tā nāryo rāmasya hṛdayapriyām |
tayā sucaritaṃ devyā purā nūnaṃ mahattapaḥ || 43 ||
rohiṇīva śaśāṅkena rāmasaṃyogamāpa yā |
iti prāsādaśṛṅgeṣu pramadābhirnarottamaḥ || 44 ||
śuśrāva rājamārgasthaḥ priyā vāca udāhṛtāḥ |
ātmasampūjanai śṛṇvan yayau rāmau mahāpatham || 45 ||
sa rāghavastatra kathāprapañcān śuśrāva lokasya samāgatasya |
ātmādhikārā vividhāśca vācaḥ prahṛṣṭarūpasya puro janasya || 46 ||
eṣa śriyaṃ gacchati rāghavo'dya rājaprasādādvipulāṃ gamiṣyan |
ete vayaṃ sarva samṛddhakāmā yeṣāmayaṃ no bhavitā praśāstā || 47 ||
lābho janasyāsya yadeṣa sarvaṃ prapatsyate rāṣṭramidaṃ cirāya |
na hyapriyaṃ kiñcana jātu kaści tpaśyenna duḥkhaṃ manujādhipe'smin || 48 ||
sa ghoṣavadbhiśca mataṅgājairyayaiḥ purassarai ssvastikasūtamāgadhaiḥ |
mahīyamānaḥ pravaraiśca vādakai rabhiṣṭuto vaiśravaṇo yathā yayau || 49 ||
kareṇumātaṃṅgarathāśvasaṅkulaṃ mahājanaugha paripūrṇacatvaram |
prabhūtaratnaṃ bahupaṇyasañcayaṃ dadarśa rāmo ruciraṃ mahāpatham || 50 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣoḍaśassargaḥ ||