📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
6.116 যুদ্ধকাণ্ড - ষোডশাধিকশততম সর্গঃ
6.116 Yuddhakanda - Shodashadhikashatatama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।
অথ ষোডশাধিকশততমস্সর্গঃ ।
ইতিপ্রতিসমাদিষ্টোহনূমান্মারুতাত্মজঃ ।
প্রবিবেশপুরীংলঙ্কাম্পূজ্যমানোনিশাচরৈঃ ॥ 1 ॥
প্রবিশ্য চপুরীংলঙ্কাম্পূজ্যমানোনিশাচারৈঃ ।
ততস্তেনাভ্যুনুজ্ঞাতোহনুমান্বৃক্ষবাটিকাম্ ॥ 2 ॥
প্রবিশন্তীব গাত্রাণি স্বান্যেব জনকাত্মজা ।
বাক্ষল্যৈস্তৈঃ সশল্যেব ভৃশমশ্রূণ্যবর্তযত্ ॥ 3 ॥
বৃক্ষমূলেনিরানন্দাংরাক্ষসীভিঃপরীবৃতাম্ ।
নিভৃতঃপ্রণতঃপ্রহ্বস্সোঽভিগম্যাভিবাদ্য চ ॥ 4 ॥
দৃষ্টবাসমাগতন্দেবীহনূমন্তম্মহাবলম্ ।
তূষ্ণীমাস্ততদাদৃষ্টবাস্মৃত্বাসৃষ্টাভবত্তদা ॥ 5 ॥
সৌম্যন্তস্যামুখন্দৃষ্টবাহনুমান্প্লবগোত্তমঃ ।
রামস্যবচনংসর্বমাখ্যাতুমুপচক্রমে ॥ 6 ॥
বৈদেহী কুশলীরামস্সহসুগ্রীবলক্ষ্মণঃ ।
বভীষণসহাযশ্চহরীণাংসহিতোবলৈঃ ॥ 7 ॥
কুশলঞ্চাহসিদ্ধার্থোহতশত্রুরিমত্রজিত্ ।
বিভীষণসহাযেনরামেণহরিভিস্সহ ॥ 8 ॥
নিহতোরাবণোদেবিলক্ষ্মণেন চ বীর্যবান্ ।
প্রিযমাখ্যামিতেদেবিভূযশ্চত্বাংসভাজযে ॥ 9 ॥
তবপ্রভাবাদ্ধর্মজেমহান্ রামেণসংযুগে ।
লব্ধোঽযংবিজযস্সীতেস্বস্থাভবগতজ্বরা ॥ 10 ॥
রাবণশ্চহতশ্শত্রুর্লঙ্কচৈববশীকৃতা ।
মযাহ্যলব্ন্দিদ্রেণধৃতেনতবনির্জযে ॥ 11 ॥
প্রতিজ্ঞৈষাবিনিস্তীর্ণাবদ্ধ্বাসেতুম্মহোদধৌ ।
সম্ভ্রমশ্চ ন কর্তব্যোবর্তন্ত্যারাবণালযে ॥ 12 ॥
বিভীষণবিধেযংহিলঙ্কৈশ্বর্যমিদঙ্কৃতম্ ।
তদাশ্বসিহিবিস্রব্ধংস্বগৃহেপরিবর্তসে ॥ 13 ॥
অযঞ্চাভ্যেতিসম্হৃষ্টস্ত্বদ্ধর্শনসমুত্সুকঃ ।
এবমুক্তাসমুত্পত্যসীতাশশিনিভাননা ॥ 14 ॥
প্রহর্ষেণাবরুদ্ধাসাব্যাহর্তুং ন শশাক হ ।
ততোঽব্রবীদ্ধরিবরঃসীতামপ্রতিজল্পতীম্ ॥ 15 ॥
কিন্ত্বঞ্চিন্তযসেদেবিকিং চ মান্নাভিভাষসে ।
এবমুক্তাহনুমতাসীতাধর্মপথেস্থিতা ॥ 16 ॥
অব্রবীত্পরমপ্রীতাবাষ্পগদ্গদযাগিরা ।
প্রিযমেতদুপশ্রুত্যভর্তুর্বিজযসংশ্রযম্ ॥ 17 ॥
প্রহর্ষবশমাপন্নানির্বাক্যাস্মিক্ষণান্তরম্ ।
ন হিপশ্যামিসদৃশঞ্চিন্তযন্তীপ্লবঙ্গমা ॥ 18 ॥
মপ্রতিযাব্যানকস্যেহদাতুম্প্রত্যভিনন্দনম্ ।
নহিপশ্যামিততসৌম্যপৃথিব্যামপিবানর ॥ 19 ॥
সদৃশংযত্প্রিযাখ্যানেতবদত্ত্বাভবেত্সুখম্ ।
হিরণ্যংবাসুবর্ণংবারত্নানিবিবিধানিচ ॥ 20 ॥
রাজ্যংবাত্রিষুলোকেষুনৈতদর্হতিভাষিতম্ ।
এবমুক্তস্তুবৈদেহ্যাপ্রত্যুবাচপ্লবঙ্গমঃ ॥ 21 ॥
প্রগৃহীতাঞ্জলির্হর্ষাসতীতাযাঃপ্রমুখেস্থিতঃ ।
ভর্তুঃপ্রিযহিতেযুক্তেভর্তুর্বিজযকাঙ্ক্ষিণঃ ॥ 22 ॥
স্নিগ্ধমেবংবিধংবাক্যন্ত্বমেবার্হস্যনিন্দিতে ।
তবৈতদ্বচনংসৌম্যেসারবত্ স্নিগ্ধমেব চ ॥ 23 ॥
রত্নৌঘাদ্বিবিধাচ্চাপিদেবরাজ্যাদ্বিশিষ্যতে ।
অর্থতশ্চমযাপ্রাপ্তাদেবরজ্যাদযোগুণাঃ ॥ 24 ॥
হতশত্রুংবিজযিনংরামম্পশ্যামিসুস্থিতম্ ।
তস্যতদ্বচনংশ্রুত্বামৈথিলীজনকাত্মজা ॥ 25 ॥
ততঃশুভতরংবাক্যমুবাচপবনাত্মজম্ ।
অতিলক্ষণসম্পন্নম্মাধুর্যগুণভূষিতম্ ॥ 26 ॥
বুদ্ধ্যাহ্যষ্টাঙ্গযাযুক্তন্ত্বমেবার্হসিভাষিতুম্ ।
শ্লাঘনীযোঽনিলস্যত্বংসুতঃপরমধার্মিকঃ ॥ 27 ॥
বলংশৌর্যংশ্রুতংসত্ত্বংবিক্রমোদাক্ষ্যমুত্তমম্ ।
তেজঃক্ষমাধৃতিস্স্থৈর্যংবিনীতত্বং ন সংশযঃ ॥ 28 ॥
এতেচান্যে চ বহবোগুণাস্ত্বয্যেবশোভনাঃ ।
অথোবাচপুনস্সীতামসম্ভ্রান্তোবিনীতবত্ ॥ 29 ॥
প্রগৃহীতাঞ্চলির্হর্ষাত্সীতাযাঃপ্রমুখেস্থিতঃ ।
ইমাস্তুখলুরাক্ষস্যোযদিত্বমনুমন্যসে ॥ 30 ॥
হন্তুমিচ্ছামিতাস্সর্বাযাভিস্ত্বন্তর্জিতাপুরা ।
ক্লিশ্যন্তীং পতিদেবান্ত্বামশোকবনিকাঙ্গতাম্ ॥ 31 ॥
ঘোররূপসমাচারাঃক্রূরাঃক্রূরতরেক্ষণাঃ ।
ইহশ্রুতামযাদেবি রাক্ষস্যোবিকৃতাননাঃ ॥ 32 ॥
অসকৃত্পরুষৈর্বাক্যৈর্বদ্নত্যোরাবণাজ্ঞযা ।
বিকৃতাবিকৃতাকারাঃক্রূরাঃক্রূরকচেক্ষণাঃ ॥ 33 ॥
ইচ্ছামিবিবিধৈরাঘতৈর্হন্তুমেতাস্সুদারুণাঃ ।
রাক্ষস্যোদারুণকথাবরমেতত্প্রযচ্ছমে ॥ 34 ॥
মুষ্টিভিঃপর্ষিণঘাতৈশ্চবিশালৈশ্চৈববাহুভিঃ ।
জঙ্ঘাজানুপ্রহারৈশ্চদন্তানাঞ্চৈবপীডনৈঃ ॥ 35 ॥
ভক্ষণৈঃকর্ণনাসানাঙ্কেশানাংলুঞ্চনৈস্তথা ।
ভৃশংশুষ্কমুখৈশ্চৈবদারণৈর্লঙ্ঘনৈর্হতৈঃ ॥ 36 ॥
বিভিন্নশঙ্কুগ্রীবাংশপার্শ্বকৈশ্চকলেবরৈঃ ।
নিপাত্যহন্তুমিচ্ছামিতববিপ্রিযকারিণীঃ ॥ 37 ॥
এবম্প্রহারৈর্বহুভিঃসম্প্প্রহার্যযশস্বিনি ।
ঘাতযেতীব্ররূপাভির্যাভিস্ত্বন্তর্জিতাপুরা ॥ 38 ॥
ইত্যুক্তাসাহনুমতাকৃপণাদীনবত্সলা ।
হনূমন্তমুবাচেদঞ্চিন্তযিত্বাবিমৃশ্য চ ॥ 39 ॥
রাজসংশ্রযবশ্যানাঙ্কুর্বতীনাম্পরাজ্ঞযা ।
বিধেযানাং চ দাসীনাঙ্কঃকুপ্যদ্বানরোত্তম ॥ 40 ॥
ভাগ্যবৈষম্যদোষেণপুরস্তাদ্ধুষ্কৃতেন চ ।
মযৈতত্প্রাপ্যসর্বংস্বকৃতংহ্যুপভুজ্যতে ॥ 41 ॥
মৈবংবদমহাবাহো দৈবেহ্যেষাপরাগতিঃ ।
প্রাপ্তব্যন্তুদশাযোগান্মযৈতদিতিনিশ্চিতম্ ॥ 42 ॥
দাসীনাংরাবণস্যাহম্মর্ষযামীহদুর্বলা ।
আজ্ঞপ্তারাক্ষসেনেহরাক্ষস্যস্তর্জযন্তিমাম্ ॥ 43 ॥
হতেতস্মিন্নকুর্বন্তিতর্জনম্মারুতাত্মজ ।
অযংব্যাঘ্রসমীপেতুপুরাণোধর্মসংহিতঃ ॥ 44 ॥
ঋক্ষেণগীতঃশ্লোকোঽস্তিতন্নিবোধপ্লবঙ্গম ।
ন পরঃ পাপমাদত্তেপরেষাম্পাপকর্মণাম্ ॥ 45 ॥
সমযোরক্ষিতব্যস্তুসপ্তশ্চারিত্রভূষণাঃ ।
পাপানাংবাশুভানাংবাবধার্হাণাম্প্লবঙ্গম ॥ 46 ॥
কার্যঙ্করুণ্যমার্যেণ ন কশ্চিন্নাপরাধ্যতি ।
লোকহিংসাবিহারাণাংরক্ষসাঙ্কামরূপিণাম্ ॥ 47 ॥
কুর্বতামপিপাপানিনৈবকার্যমশোভনম্ ।
এবমুক্তস্তুহনুমান্ সীতযাবাক্যকোবিদঃ ॥ 48 ॥
প্রত্যুবাচততস্সীতাংরামপত্নীযশশ্বিনীম্ ।
যুক্তারামস্যভবতীধর্মপত্নীযশশ্বিনী ॥ 49 ॥
প্রতিসন্দিশমান্দেবি গমিষ্যেযত্ররাঘবঃ ।
এবমুক্তাহনুমতাবৈদেহিজনকাত্মজা ॥ 50 ॥
সাব্রবীদ্ধ্রষ্টুমিচ্ছামিভর্তারংবানরোত্তম ।
তস্যাস্তদ্বচনংশ্রুত্বাহনুমান্পবনাত্মজঃ ॥ 51 ॥
হর্ষযন্মৈথিলীংবাক্যমুবাচেদম্মহামতিঃ ।
পূর্ণচন্দ্রাননংরামন্দ্রক্ষ্যস্যার্যেসলক্ষ্মণম্ ॥ 52 ॥
স্থিরমিত্রংহতামিত্রংশচীবত্রিদশেশ্বরম্ ।
তামেবমুক্ত্বারাজন্তীংসীতাংসাক্ষাদিবশ্রিযম্ ॥ 53 ॥
আজগামমহাবেগোহনূমান্যত্ররাঘবঃ ।
সপদিহরিবরস্ততোহনূমান্ প্রতিবচনঞ্জনকেশ্বরাত্মজাযাঃ ।
কথিতমকথযদ্যথাক্রমেণত্রিদশবরপ্রতিমাযরাঘবায ॥ 54 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে ষোডশাধিকশততমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣoḍaśādhikaśatatamassargaḥ |
itipratisamādiṣṭohanūmānmārutātmajaḥ |
praviveśapurīṃlaṅkāmpūjyamānoniśācaraiḥ || 1 ||
praviśya capurīṃlaṅkāmpūjyamānoniśācāraiḥ |
tatastenābhyunujñātohanumānvṛkṣavāṭikām || 2 ||
praviśantīva gātrāṇi svānyeva janakātmajā |
vākṣalyaistaiḥ saśalyeva bhṛśamaśrūṇyavartayat || 3 ||
vṛkṣamūlenirānandāṃrākṣasībhiḥparīvṛtām |
nibhṛtaḥpraṇataḥprahvasso'bhigamyābhivādya ca || 4 ||
dṛṣṭavāsamāgatandevīhanūmantammahābalam |
tūṣṇīmāstatadādṛṣṭavāsmṛtvāsṛṣṭābhavattadā || 5 ||
saumyantasyāmukhandṛṣṭavāhanumānplavagottamaḥ |
rāmasyavacanaṃsarvamākhyātumupacakrame || 6 ||
vaidehī kuśalīrāmassahasugrīvalakṣmaṇaḥ |
vabhīṣaṇasahāyaścaharīṇāṃsahitobalaiḥ || 7 ||
kuśalañcāhasiddhārthohataśatrurimatrajit |
vibhīṣaṇasahāyenarāmeṇaharibhissaha || 8 ||
nihatorāvaṇodevilakṣmaṇena ca vīryavān |
priyamākhyāmitedevibhūyaścatvāṃsabhājaye || 9 ||
tavaprabhāvāddharmajemahān rāmeṇasaṃyuge |
labdho'yaṃvijayassītesvasthābhavagatajvarā || 10 ||
rāvaṇaścahataśśatrurlaṅkacaivavaśīkṛtā |
mayāhyalabndidreṇadhṛtenatavanirjaye || 11 ||
pratijñaiṣāvinistīrṇābaddhvāsetummahodadhau |
sambhramaśca na kartavyovartantyārāvaṇālaye || 12 ||
vibhīṣaṇavidheyaṃhilaṅkaiśvaryamidaṅkṛtam |
tadāśvasihivisrabdhaṃsvagṛheparivartase || 13 ||
ayañcābhyetisamhṛṣṭastvaddharśanasamutsukaḥ |
evamuktāsamutpatyasītāśaśinibhānanā || 14 ||
praharṣeṇāvaruddhāsāvyāhartuṃ na śaśāka ha |
tato'bravīddharivaraḥsītāmapratijalpatīm || 15 ||
kintvañcintayasedevikiṃ ca mānnābhibhāṣase |
evamuktāhanumatāsītādharmapathesthitā || 16 ||
abravītparamaprītābāṣpagadgadayāgirā |
priyametadupaśrutyabharturvijayasaṃśrayam || 17 ||
praharṣavaśamāpannānirvākyāsmikṣaṇāntaram |
na hipaśyāmisadṛśañcintayantīplavaṅgamā || 18 ||
mapratiyābyānakasyehadātumpratyabhinandanam |
nahipaśyāmitatasaumyapṛthivyāmapivānara || 19 ||
sadṛśaṃyatpriyākhyānetavadattvābhavetsukham |
hiraṇyaṃvāsuvarṇaṃvāratnānivividhānica || 20 ||
rājyaṃvātriṣulokeṣunaitadarhatibhāṣitam |
evamuktastuvaidehyāpratyuvācaplavaṅgamaḥ || 21 ||
pragṛhītāñjalirharṣāsatītāyāḥpramukhesthitaḥ |
bhartuḥpriyahiteyuktebharturvijayakāṅkṣiṇaḥ || 22 ||
snigdhamevaṃvidhaṃvākyantvamevārhasyanindite |
tavaitadvacanaṃsaumyesāravat snigdhameva ca || 23 ||
ratnaughādvividhāccāpidevarājyādviśiṣyate |
arthataścamayāprāptādevarajyādayoguṇāḥ || 24 ||
hataśatruṃvijayinaṃrāmampaśyāmisusthitam |
tasyatadvacanaṃśrutvāmaithilījanakātmajā || 25 ||
tataḥśubhataraṃvākyamuvācapavanātmajam |
atilakṣaṇasampannammādhuryaguṇabhūṣitam || 26 ||
buddhyāhyaṣṭāṅgayāyuktantvamevārhasibhāṣitum |
ślāghanīyo'nilasyatvaṃsutaḥparamadhārmikaḥ || 27 ||
balaṃśauryaṃśrutaṃsattvaṃvikramodākṣyamuttamam |
tejaḥkṣamādhṛtissthairyaṃvinītatvaṃ na saṃśayaḥ || 28 ||
etecānye ca bahavoguṇāstvayyevaśobhanāḥ |
athovācapunassītāmasambhrāntovinītavat || 29 ||
pragṛhītāñcalirharṣātsītāyāḥpramukhesthitaḥ |
imāstukhalurākṣasyoyaditvamanumanyase || 30 ||
hantumicchāmitāssarvāyābhistvantarjitāpurā |
kliśyantīṃ patidevāntvāmaśokavanikāṅgatām || 31 ||
ghorarūpasamācārāḥkrūrāḥkrūratarekṣaṇāḥ |
ihaśrutāmayādevi rākṣasyovikṛtānanāḥ || 32 ||
asakṛtparuṣairvākyairvadnatyorāvaṇājñayā |
vikṛtāvikṛtākārāḥkrūrāḥkrūrakacekṣaṇāḥ || 33 ||
icchāmivividhairāghatairhantumetāssudāruṇāḥ |
rākṣasyodāruṇakathāvarametatprayacchame || 34 ||
muṣṭibhiḥparṣiṇaghātaiścaviśālaiścaivabāhubhiḥ |
jaṅghājānuprahāraiścadantānāñcaivapīḍanaiḥ || 35 ||
bhakṣaṇaiḥkarṇanāsānāṅkeśānāṃluñcanaistathā |
bhṛśaṃśuṣkamukhaiścaivadāraṇairlaṅghanairhataiḥ || 36 ||
vibhinnaśaṅkugrīvāṃśapārśvakaiścakalevaraiḥ |
nipātyahantumicchāmitavavipriyakāriṇīḥ || 37 ||
evamprahārairbahubhiḥsampprahāryayaśasvini |
ghātayetīvrarūpābhiryābhistvantarjitāpurā || 38 ||
ityuktāsāhanumatākṛpaṇādīnavatsalā |
hanūmantamuvācedañcintayitvāvimṛśya ca || 39 ||
rājasaṃśrayavaśyānāṅkurvatīnāmparājñayā |
vidheyānāṃ ca dāsīnāṅkaḥkupyadvānarottama || 40 ||
bhāgyavaiṣamyadoṣeṇapurastāddhuṣkṛtena ca |
mayaitatprāpyasarvaṃsvakṛtaṃhyupabhujyate || 41 ||
maivaṃvadamahābāho daivehyeṣāparāgatiḥ |
prāptavyantudaśāyogānmayaitaditiniścitam || 42 ||
dāsīnāṃrāvaṇasyāhammarṣayāmīhadurbalā |
ājñaptārākṣaseneharākṣasyastarjayantimām || 43 ||
hatetasminnakurvantitarjanammārutātmaja |
ayaṃvyāghrasamīpetupurāṇodharmasaṃhitaḥ || 44 ||
ṛkṣeṇagītaḥśloko'stitannibodhaplavaṅgama |
na paraḥ pāpamādattepareṣāmpāpakarmaṇām || 45 ||
samayorakṣitavyastusaptaścāritrabhūṣaṇāḥ |
pāpānāṃvāśubhānāṃvāvadhārhāṇāmplavaṅgama || 46 ||
kāryaṅkaruṇyamāryeṇa na kaścinnāparādhyati |
lokahiṃsāvihārāṇāṃrakṣasāṅkāmarūpiṇām || 47 ||
kurvatāmapipāpāninaivakāryamaśobhanam |
evamuktastuhanumān sītayāvākyakovidaḥ || 48 ||
pratyuvācatatassītāṃrāmapatnīyaśaśvinīm |
yuktārāmasyabhavatīdharmapatnīyaśaśvinī || 49 ||
pratisandiśamāndevi gamiṣyeyatrarāghavaḥ |
evamuktāhanumatāvaidehijanakātmajā || 50 ||
sābravīddhraṣṭumicchāmibhartāraṃvānarottama |
tasyāstadvacanaṃśrutvāhanumānpavanātmajaḥ || 51 ||
harṣayanmaithilīṃvākyamuvācedammahāmatiḥ |
pūrṇacandrānanaṃrāmandrakṣyasyāryesalakṣmaṇam || 52 ||
sthiramitraṃhatāmitraṃśacīvatridaśeśvaram |
tāmevamuktvārājantīṃsītāṃsākṣādivaśriyam || 53 ||
ājagāmamahāvegohanūmānyatrarāghavaḥ |
sapadiharivarastatohanūmān prativacanañjanakeśvarātmajāyāḥ |
kathitamakathayadyathākrameṇatridaśavarapratimāyarāghavāya || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣoḍaśādhikaśatatamassargaḥ ||