📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
5.63 সুন্দরকাণ্ড - ত্রিষষ্টিতম সর্গঃ
5.63 Sundarakanda - Trishashtitama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে সুন্দরকাণ্ডম্ ।
অথ ত্রিষষ্টিতমস্সর্গঃ ।
ততো মূর্ধ্না নিপতিতং বানরং বানরর্ষভঃ ।
দৃষ্ট্বৈবোদ্বিগ্নহৃদযো বাক্যমেতদুবাচ হ ॥ 1 ॥
উত্তিষ্ঠোত্তিষ্ঠ কস্মাত্ত্বং পাদযোঃ পতিতো মম ।
অভযং তে ভবেদ্বীর সর্বমেবাভিধীযতাম্ ॥ 2 ॥
স তু বিশ্বাসিতস্তেন সুগ্রীবেণ মহাত্মনা ।
উত্থায সুমহাপ্রাজ্ঞো বাক্যং দধিমুখোঽব্রবীত্ ॥ 3 ॥
নৈবর্ক্ষরজসা রাজন্ন ত্বযা নাপি বালিনা ।
বনং নিসৃষ্টপূর্বং হি ভক্ষিতং তচ্চ বানরৈঃ ॥ 4 ॥
এভিঃ প্রধর্ষিতাশ্চৈব বানরা বনরক্ষিভিঃ ।
মধূন্যচিন্তযিত্বেমান্ ভক্ষযন্তি পিবন্তি চ ॥ 5 ॥
শিষ্টমত্রাপবিধ্যন্তি ভক্ষযন্তি তথাপরে ।
নিবার্যমাণাস্তে সর্বে ভ্রুবো বৈ দর্শযন্তি হি ॥ 6 ॥
ইমে হি সংরব্ধতরাস্তথা তৈস্সম্প্রধর্ষিতাঃ ।
বারযন্তো বনাত্তস্মাত্ক্রুদ্ধৈর্বানরপুঙ্গবৈঃ ॥ 7 ॥
ততস্তৈর্বহুভির্বীরৈর্বানরৈর্বানরর্ষভ ।
সংরক্তনযনৈঃ ক্রোধাদ্ধরযঃ প্রবিচালিতাঃ ॥ 8 ॥
পাণিভির্নিহতাঃ কেচিত্কেচিজ্জানুভিরাহতাঃ ।
প্রকৃষ্টাশ্চ যথাকামং দেবমার্গং চ দর্শিতাঃ ॥ 9 ॥
এবমেতে হতাশ্শূরাস্ত্বযি তিষ্ঠতি ভর্তরি ।
কৃত্স্নং মধুবনং চৈব প্রকামং তৈঃ প্রভক্ষ্যতে ॥ 10 ॥
এবং বিজ্ঞাপ্যমানং তং সুগ্রীবং বানরর্ষভম্ ।
অপৃচ্ছত্তং মহাপ্রাজ্ঞো লক্ষ্মণঃ পরবীরহা ॥ 11 ॥
কিমযং বানরো রাজন্ বনপঃ প্রত্যুপস্থিতঃ ।
কং চার্থমভিনির্দিশ্য দুঃখিতো বাক্যমব্রবীত্ ॥ 12 ॥
এবমুক্তস্তু সুগ্রীবো লক্ষ্মণেন মহাত্মনা ।
লক্ষ্মণং প্রত্যুবাচেদং বাক্যং বাক্যবিশারদঃ ॥ 13 ॥
আর্য লক্ষ্মণ সম্প্রাহ বীরো দধিমুখঃ কপিঃ ।
অঙ্গদপ্রমুখৈর্বীরৈর্ভক্ষিতং মধু বানরৈঃ ॥ 14 ॥
বিচিত্য দক্ষিণামাশামাগতৈর্হরিপুঙ্গবৈঃ ।
নৈষামকৃত্যানামীদৃশস্স্যাদুপক্রমঃ ॥ 15 ॥
আগতৈশ্চ প্রমথিতং যথা মধুবনং হি তৈঃ ।
ধর্ষিতং চ বনং কৃত্স্নমুপযুক্তং চ বানরৈঃ ॥ 16 ॥
বনং যদাঽভিপন্নাস্তে সাধিতং কর্ম বানরৈঃ ।
দৃষ্টা দেবী ন সন্দেহো ন চান্যেন হনূমতা ॥ 17 ॥
ন হ্যন্যস্সাধনে হেতুঃ কর্মণোঽস্য হনূমতঃ ।
কার্যসিদ্ধির্মতিশ্চৈব তস্মিন্বানরপুঙ্গবে ॥ 18 ॥
ব্যবসাযশ্চ বীর্যং চ শ্রুতং চাপি প্রতিষ্ঠিতম্ ।
জাম্ববান্যত্র নেতা স্যাদঙ্গদশ্চ মহাবলঃ ॥ 19 ॥
হনুমাংশ্চাপ্যধিষ্ঠাতা ন তস্য গতিরন্যথা ।
অঙ্গদপ্রমুখৈর্বীরৈর্হতং মধুবনং কিল ॥ 20 ॥
বারযন্তশ্চ সহিতাস্তদা জানুভিরাহতাঃ ।
এতদর্থমযং প্রাপ্তো বক্তুং মধুরবাগিহ ॥ 21 ॥
নাম্না দধিমুখো নাম হরিঃ প্রখ্যাতবিক্রমঃ ।
দৃষ্টা সীতা মহাবাহো সৌমিত্রে পশ্য তত্ত্বতঃ ॥ 22 ॥
অভিগম্য তথা সর্বে পিবন্তি মধু বানরাঃ ।
ন চাপ্যদৃষ্ট্বা বৈদেহীং বিশ্রুতাঃ পুরুষর্ষভ ॥ 23 ॥
বনং দত্তবরং দিব্যং ধর্ষযেযুর্বনৌকসঃ ।
ততঃ প্রহৃষ্টো ধর্মাত্মা লক্ষ্মণস্সহ রাঘবঃ ॥ 24 ॥
শ্রুত্বা কর্ণসুখাং বাণীং সুগ্রীববদনাচ্চ্যুতাম্ ।
প্রাহৃষ্যত ভৃশং রামো লক্ষ্মণশ্চ মহাবলঃ ॥ 25 ॥
শ্রুত্বা দধিমুখস্যেদং সুগ্রীবস্সম্প্রহৃষ্য চ ।
বনপালং পুনর্বাক্যং সুগ্রীবঃ প্রত্যভাষত ॥ 26 ॥
প্রীতোঽস্মি সোঽহং যদ্ভুক্তং বনং তৈঃ কৃতকর্মভিঃ ।
মর্ষিতং মর্ষণীযং চ চেষ্টিতং কৃতকর্মণাম্ ॥ 27 ॥
ইচ্ছামি শীঘ্রং হনুমত্প্রধানান্ শাখামৃগাংস্তান্ মৃগরাজদর্পান্ ।
দ্রষ্টুং কৃতার্থান্ সহ রাঘবাভ্যাং শ্রোতুং চ সীতাধিগমে প্রযত্নম্ ॥ 28 ॥
প্রীতিস্ফীতাক্ষৌ সম্প্রহৃষ্টৌ কুমারৌ দৃষ্ট্বা সিদ্ধার্থৌ বানরাণাং চ রাজা ।
অঙ্গৈঃ সংহৃষ্টৈঃ কর্মসিদ্ধিং বিদিত্বা বাহ্বোরাসন্নাং সোঽতিমাত্রং ননন্দ ॥ 29 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে সুন্দরকাণ্ডে ত্রিষষ্টিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha triṣaṣṭitamassargaḥ |
tato mūrdhnā nipatitaṃ vānaraṃ vānararṣabhaḥ |
dṛṣṭvaivodvignahṛdayo vākyametaduvāca ha || 1 ||
uttiṣṭhottiṣṭha kasmāttvaṃ pādayoḥ patito mama |
abhayaṃ te bhavedvīra sarvamevābhidhīyatām || 2 ||
sa tu viśvāsitastena sugrīveṇa mahātmanā |
utthāya sumahāprājño vākyaṃ dadhimukho'bravīt || 3 ||
naivarkṣarajasā rājanna tvayā nāpi vālinā |
vanaṃ nisṛṣṭapūrvaṃ hi bhakṣitaṃ tacca vānaraiḥ || 4 ||
ebhiḥ pradharṣitāścaiva vānarā vanarakṣibhiḥ |
madhūnyacintayitvemān bhakṣayanti pibanti ca || 5 ||
śiṣṭamatrāpavidhyanti bhakṣayanti tathāpare |
nivāryamāṇāste sarve bhruvo vai darśayanti hi || 6 ||
ime hi saṃrabdhatarāstathā taissampradharṣitāḥ |
vārayanto vanāttasmātkruddhairvānarapuṅgavaiḥ || 7 ||
tatastairbahubhirvīrairvānarairvānararṣabha |
saṃraktanayanaiḥ krodhāddharayaḥ pravicālitāḥ || 8 ||
pāṇibhirnihatāḥ kecitkecijjānubhirāhatāḥ |
prakṛṣṭāśca yathākāmaṃ devamārgaṃ ca darśitāḥ || 9 ||
evamete hatāśśūrāstvayi tiṣṭhati bhartari |
kṛtsnaṃ madhuvanaṃ caiva prakāmaṃ taiḥ prabhakṣyate || 10 ||
evaṃ vijñāpyamānaṃ taṃ sugrīvaṃ vānararṣabham |
apṛcchattaṃ mahāprājño lakṣmaṇaḥ paravīrahā || 11 ||
kimayaṃ vānaro rājan vanapaḥ pratyupasthitaḥ |
kaṃ cārthamabhinirdiśya duḥkhito vākyamabravīt || 12 ||
evamuktastu sugrīvo lakṣmaṇena mahātmanā |
lakṣmaṇaṃ pratyuvācedaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 13 ||
ārya lakṣmaṇa samprāha vīro dadhimukhaḥ kapiḥ |
aṅgadapramukhairvīrairbhakṣitaṃ madhu vānaraiḥ || 14 ||
vicitya dakṣiṇāmāśāmāgatairharipuṅgavaiḥ |
naiṣāmakṛtyānāmīdṛśassyādupakramaḥ || 15 ||
āgataiśca pramathitaṃ yathā madhuvanaṃ hi taiḥ |
dharṣitaṃ ca vanaṃ kṛtsnamupayuktaṃ ca vānaraiḥ || 16 ||
vanaṃ yadā'bhipannāste sādhitaṃ karma vānaraiḥ |
dṛṣṭā devī na sandeho na cānyena hanūmatā || 17 ||
na hyanyassādhane hetuḥ karmaṇo'sya hanūmataḥ |
kāryasiddhirmatiścaiva tasminvānarapuṅgave || 18 ||
vyavasāyaśca vīryaṃ ca śrutaṃ cāpi pratiṣṭhitam |
jāmbavānyatra netā syādaṅgadaśca mahābalaḥ || 19 ||
hanumāṃścāpyadhiṣṭhātā na tasya gatiranyathā |
aṅgadapramukhairvīrairhataṃ madhuvanaṃ kila || 20 ||
vārayantaśca sahitāstadā jānubhirāhatāḥ |
etadarthamayaṃ prāpto vaktuṃ madhuravāgiha || 21 ||
nāmnā dadhimukho nāma hariḥ prakhyātavikramaḥ |
dṛṣṭā sītā mahābāho saumitre paśya tattvataḥ || 22 ||
abhigamya tathā sarve pibanti madhu vānarāḥ |
na cāpyadṛṣṭvā vaidehīṃ viśrutāḥ puruṣarṣabha || 23 ||
vanaṃ dattavaraṃ divyaṃ dharṣayeyurvanaukasaḥ |
tataḥ prahṛṣṭo dharmātmā lakṣmaṇassaha rāghavaḥ || 24 ||
śrutvā karṇasukhāṃ vāṇīṃ sugrīvavadanāccyutām |
prāhṛṣyata bhṛśaṃ rāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ || 25 ||
śrutvā dadhimukhasyedaṃ sugrīvassamprahṛṣya ca |
vanapālaṃ punarvākyaṃ sugrīvaḥ pratyabhāṣata || 26 ||
prīto'smi so'haṃ yadbhuktaṃ vanaṃ taiḥ kṛtakarmabhiḥ |
marṣitaṃ marṣaṇīyaṃ ca ceṣṭitaṃ kṛtakarmaṇām || 27 ||
icchāmi śīghraṃ hanumatpradhānān śākhāmṛgāṃstān mṛgarājadarpān |
draṣṭuṃ kṛtārthān saha rāghavābhyāṃ śrotuṃ ca sītādhigame prayatnam || 28 ||
prītisphītākṣau samprahṛṣṭau kumārau dṛṣṭvā siddhārthau vānarāṇāṃ ca rājā |
aṅgaiḥ saṃhṛṣṭaiḥ karmasiddhiṃ viditvā bāhvorāsannāṃ so'timātraṃ nananda || 29 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe triṣaṣṭitamassargaḥ ||