📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
5.48 সুন্দরকাণ্ড - অষ্টচত্বারিংশ সর্গঃ
5.48 Sundarakanda - Ashtachatvarimsha Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে সুন্দরকাণ্ডম্ ।
অথ অষ্টচত্বারিংশস্সর্গঃ ।
ততস্তু রক্ষোধিপতির্মহাত্মা হনূমতাক্ষে নিহতে কুমারে ।
মনস্সমাধায সদেবকল্পং সমাদিদেশেন্দ্রজিতং সরোষঃ ॥ 1 ॥
ত্বমস্ত্রবিচ্ছস্ত্রবিদাং বরিষ্ঠস্সুরাসুরাণামপি শোকদাতা ।
সুরেষু সেন্দ্রেষু চ দৃষ্টকর্মা পিতামহারাধনসঞ্চিতাস্ত্রঃ ॥ 2 ॥
তবাস্ত্রবলমাসাদ্য সসুরাঃ সমরুদ্গণাঃ ।
ন শেকুস্সমরে স্থাতুং সুরেশ্বরসমাশ্রিতাঃ ॥ 3 ॥
ন কশ্চিত্ত্রিষু লোকেষু সংযুগেন গতশ্রমঃ ।
ভুজবীর্যাভিগুপ্তশ্চ তপসা চাভিরক্ষিতঃ ॥ 4 ॥
দেশকালবিভাগজ্ঞস্ত্বমেব মতিসত্তমঃ ।
ন তেঽস্ত্যশক্যং সমরেষু কর্মণা ন তেঽস্ত্যকার্যং মতিপূর্বমন্ত্রণে ।
ন সোঽস্তি কশ্চিত্ত্রিষু সঙ্গ্রহেষু বৈ ন বেদ যস্তেঽস্ত্রবলং বলং চ তে ॥ 5 ॥
মমানুরূপং তপসো বলং চ তে পরাক্রমশ্চাস্ত্রবলং চ সংযুগে ।
ন ত্বাং সমাসাদ্য রণাবমর্দে মনশ্শ্রমং গচ্ছতি নিশ্চিতার্থম্ ॥ 6 ॥
নিহতাঃ কিঙ্করাস্সর্বে জম্বুমালী চ রাক্ষসঃ ।
অমাত্যপুত্রা বীরাশ্চ পঞ্চ সেনাগ্রযাযিনঃ ॥ 7 ॥
বলানি সুসমৃদ্ধানি সাশ্বনাগরথানি চ ।
সহোদরস্তে দযিতঃ কুমারোঽক্ষশ্চ সূদিতঃ ॥ 8 ॥
ন হি তেষ্বেব মে সারো যস্ত্বয্যরিনিষূদন ।
ইদং হি দৃষ্ট্বা মতিমন্মহদ্বলং কপেঃ প্রভাবং চ পরাক্রমং চ ।
ত্বমাত্মনশ্চাপি সমীক্ষ্য সারং কুরুষ্ব বেগং স্ববলানুরূপম্ ॥ 9 ॥
বলাবমর্থস্তযি সন্নিকৃষ্টে যথা গতে শাম্যতি শান্তশত্রৌ ।
তথা সমীক্ষ্যাত্মবলং পরং চ সমারভস্বাস্ত্রবিদাং বরিষ্ঠ ॥ 10 ॥
ন বীরসেনা গণশোচ্যবন্তি ন বজ্রমাদায বিশালসারম্ ।
ন মারুতস্যাস্য গতেঃ প্রমাণং ন চাগ্নিকল্পঃ করণেন হন্তুম্ ॥ 11 ॥
তমেবমর্থং প্রসমীক্ষ্য সম্যক্ স্বকর্মসাম্যাদ্ধি সমাহিতাত্মা ।
স্মরংশ্চ দিব্যং ধনুষোঽস্ত্রবীর্যং ব্রজাক্ষতং কর্ম সমারভস্ব ॥ 12 ॥
ন খল্বিযং মতিশ্শ্রেষ্ঠা যত্ত্বাং সম্প্রেষযাম্যহম্ ।
ইযং চ রাজধর্মাণাং ক্ষত্রিযস্য মতির্মতা ॥ 13 ॥
নানাশস্ত্রেষু সঙ্গ্রামে বৈশারদ্যমরিন্দম ।
অবশ্যমেব বোদ্ধব্যং কাম্যশ্চ বিজযো রণে ॥ 14 ॥
ততঃ পিতুস্তদ্বচনং নিশম্য প্রদক্ষিণং দক্ষসুতপ্রভাবঃ ।
চকার ভর্তারমদীনসত্ত্বো রণায বীরঃ প্রতিপন্নবুদ্ধিঃ ॥ 15 ॥
ততস্তৈ স্স্বগণৈরিষ্টৈরিন্দ্রজিত্ প্রতিপূজিতঃ ।
যুদ্ধোদ্ধতঃ কৃতোত্সাহস্সঙ্গ্রামং প্রত্যপদ্যত ॥ 16 ॥
শ্রীমান্পদ্মপলাশাক্ষো রাক্ষসাধিপতেস্সুতঃ ।
নির্জগাম মহাতেজাস্সমুদ্র ইব পর্বসু ॥ 17 ॥
স পক্ষিরাজোপমতুল্যবেগৈ ।
র্ব্যালৈশ্চতুর্ভিঃ সিততীক্ষ্ণদম্ষ্ট্রৈঃ ।
রথং সমাযুক্তমসম্গবেগম্ ।
সমারুরোহেন্দ্রজিদিন্দ্রকল্পঃ ॥ 18 ॥
স রথী ধন্বিনাং শ্রেষ্ঠঃ শস্ত্রজ্ঞোস্ত্রবিদাং বরঃ ।
রথেনাভিযযৌ ক্ষিপ্রং হনুমান্যত্র সোঽভবত্ ॥ 19 ॥
স তস্য রথনির্ঘোষং জ্যাস্বনং কার্মুকস্য চ ।
নিশম্য হরিবীরোঽসৌ সম্প্রহৃষ্টতরোঽভবত্ ॥ 20 ॥
সুমহচ্চাপমাদায শিতশল্যাংশ্চ সাযকান্ ।
হনুমন্তমভিপ্রেত্য জগাম রণপণ্ডিতঃ ॥ 21 ॥
তস্মিংস্ততঃ সংযতি জাতহর্ষে রণায নির্গচ্ছতি চাপপাণৌ ।
দিশশ্চ সর্বাঃ কলুষা বভূবু র্মৃগাশ্চ রৌদ্রা বহুধা বিনেদুঃ ॥ 22 ॥
সমাগতাস্তত্র তু নাগযক্ষা মহর্ষযশ্চক্রচরাশ্চ সিদ্ধাঃ ।
নভস্সমাবৃত্য চ পক্ষিসঙ্ঘা বিনেদুরুচ্চৈঃ পরমপ্রহৃষ্টাঃ ॥ 23 ॥
আযান্তং সরথং দৃষ্ট্বা তূর্ণমিন্দ্রজিতং কপিঃ ।
বিননাদ মহানাদং ব্যবর্ধত চ বেগবান্ ॥ 24 ॥
ইন্দ্রজিত্তু রথং দিব্যমাস্থিতশ্চিত্রকার্মুকঃ ।
ধনুর্বিষ্ফারযামাস তটিদূর্জিতন্নিস্স্বনম্ ॥ 25 ॥
ততস্সমেতাবতিতীক্ষ্ণবেগৌ মহাবলৌ তৌ রণনির্বিশঙ্কৌ ।
কপিশ্চ রক্ষোধিপতেস্তনূজঃ সুরাসুরেন্দ্রাবিব বদ্ধবৈরৌ ॥ 26 ॥
স তস্য বীরস্য মহারথস্য ধনুষ্মতঃ সংযতি সম্মতস্য ।
শরপ্রবেগং ব্যহনত্প্রবৃদ্ধ শ্চচার মার্গে পিতুরপ্রমেযঃ ॥ 27 ॥
ততশ্শরানাযততীক্ষ্ণশল্যান্ সুপত্রিণঃ কাঞ্চনচিত্রপুঙ্খান্ ।
মুমোচ বীরঃ পরবীরহন্তা সুসন্নতান্ বজ্রনিপাতবেগান্ ॥ 28 ॥
ততস্তু তত্স্যন্দননিস্স্বনং চ মৃদঙ্গভেরীপটহস্বনং চ ।
বিকৃষ্যমাণস্য চ কার্মুকস্য নিশম্য ঘোষং পুনরুত্পপাত ॥ 29 ॥
শরাণামন্তরেষ্বাশু ব্যবর্তত মহাকপিঃ ।
হরিস্তস্যাভিলক্ষ্যস্য মোঘযন্লক্ষ্যসঙ্গ্রহম্ ॥ 30 ॥
শরাণামগ্রতস্তস্য পুনঃ সমভিবর্তত ।
প্রসার্য হস্তৌ হনুমানুত্পপাতানিলাত্মজঃ ॥ 31 ॥
তাবুভৌ বেগসম্পন্নৌ রণকর্মবিশারদৌ ।
সর্বভূতমনোগ্রাহি চক্রতুর্যুদ্ধমুত্তমম্ ॥ 32 ॥
হনুমতো বেদ ন রাক্ষসোঽন্তরং ন মারুতিস্তস্য মহাত্মনোঽন্তরম্ ।
পরস্পরং নির্বিষহৌ বভূবতুঃ সমেত্য তৌ দেবসমানবিক্রমৌ ॥ 33 ॥
ততস্তু লক্ষ্যে স বিহন্যমানে শরেষ্বমোঘেষু চ সম্পতত্সু ।
জগাম চিন্তাং মহতীং মহাত্মা সমাধিসংযোগসমাহিতাত্মা ॥ 34 ॥
ততো মতিং রাক্ষসরাজসূনু শ্চকার তস্মিন্ হরিবীরমুখ্যে ।
অবধ্যতাং তস্য কপেস্সমীক্ষ্য কথং নিগচ্ছেদিতি নিগ্রহার্থম্ ॥ 35 ॥
ততঃ পৈতামহং বীরঃ সোঽস্ত্রমস্ত্রবিদাং বরঃ ।
সন্দধে সুমহত্তেজাঃ তং হরিপ্রবরং প্রতি ॥ 36 ॥
অবধ্যোঽযমিতি জ্ঞাত্বা তমস্ত্রেণাস্ত্রতত্ত্ববিত্ ।
নিজগ্রাহ মহাবাহুর্মারুতাত্মজমিন্দ্রজিত্ ॥ 37 ॥
তেন বদ্ধস্ততোঽস্ত্রেণ রাক্ষসেন স বানরঃ ।
অভবন্নির্বিচেষ্টশ্চ পপাত স মহীতলে ॥ 38 ॥
ততোঽথ বুদ্ধ্বা স তদস্ত্রবন্ধং প্রভোঃ প্রভাবাদ্বিগতাত্মবেগঃ ।
পিতামহানুগ্রহমাত্মনশ্চ বিচিন্তযামাস হরিপ্রবীরঃ ॥ 39 ॥
তত স্স্বাযম্বুবৈর্মন্ত্রৈর্ব্রহ্মাস্ত্রমভিমন্ত্রিতম্ ।
হনুমাংশ্চিন্তযামাস বরদানং পিতামহাত্ ॥ 40 ॥
ন মেঽস্ত্রবন্ধস্য চ শক্তিরস্তি বিমোক্ষণে লোকগুরোঃ প্রভাবাত্ ।
ইত্যেব মত্বা বিহিতোঽস্ত্রবন্ধো মযাত্মযোনেরনুবর্তিতব্যঃ ॥ 41 ॥
স বীর্যমস্ত্রস্য কপির্বিচার্য পিতামহানুগ্রহমাত্মনশ্চ ।
বিমোক্ষশক্তিং পরিচিন্তযিত্বা পিতামহাজ্ঞামনুবর্ততে স্ম ॥ 42 ॥
অস্ত্রেণাপি হি বদ্ধস্য ভযং মম ন জাযতে ।
পিতামহমহেন্দ্রাভ্যাং রক্ষিতস্যানিলেন চ ॥ 43 ॥
গ্রহণে চাপি রক্ষোভির্মহন্মে গুণদর্শনম্ ।
রাক্ষসেন্দ্রেণ সংবাদস্তস্মাদ্গৃহ্ণন্তু মাং পরে ॥ 44 ॥
স নিশ্চিতার্থঃ পরবীরহন্তা সমীক্ষ্যকারী বিনিবৃত্তচেষ্টঃ ।
পরৈঃ প্রসহ্যাভিগতৈর্নিগৃহ্য ননাদ তৈস্ত্রৈঃ পরিভর্ত্স্যমানঃ ॥ 45 ॥
ততস্তং রাক্ষসা দৃষ্ট্বা নির্বিচেষ্টমরিন্দমম্ ।
ববন্ধুশ্শণবল্কৈশ্চ দ্রুমচীরৈশ্চ সংহতৈঃ ॥ 46 ॥
স রোচযামাস পরৈশ্চ বন্ধনং প্রসহ্য বীরৈরভিনিগ্রহং চ ।
কৌতূহলান্মাং যদি রাক্ষসেন্দ্রো দ্রষ্টুং ব্যবস্যেদিতি নিশ্চিতার্থঃ ॥ 47 ॥
স বদ্ধস্তেন বল্কেন বিমুক্তোঽস্ত্রেণ বীর্যবান্ ।
অস্ত্রবন্ধঃ স চান্যং হি ন বন্ধমনুবর্ততে ॥ 48 ॥
অথেন্দ্রজিত্তু দ্রুমচীরবদ্ধং বিচার্য বীরঃ কপিসত্তমং তম্ ।
বিমুক্তমস্ত্রেণ জগাম চিন্তাং নান্যেন বদ্ধো হ্যনুবর্ততেঽস্ত্রম্ ॥ 49 ॥
অহো মহত্কর্ম কৃতং নিরর্থকম্কং ন রাক্ষসৈর্মন্ত্রগতির্বিমৃষ্টা ।
পুনশ্চ মন্ত্রে বিহতেঽস্ত্রমন্যত্প্রবর্ততে সংশযিতা স্স্মসর্বে ॥ 50 ॥
অস্ত্রেণ হনুমান্মুক্তো নাত্মানমববুধ্যত ।
কৃষ্যমাণস্তু রক্ষোভি স্তৌশ্চ বন্ধৈর্নিপীডিতঃ ॥ 51 ॥
হন্যমানস্ততঃ ক্রূরৈ রাক্ষসৈঃ কাষ্ঠমুষ্টিভিঃ ।
সমীপং রাক্ষসেন্দ্রস্য প্রাকৃষ্যত স বানরঃ ॥ 52 ॥
অথেন্দ্রজিত্তং প্রসমীক্ষ্য মুক্তমস্ত্রেণ বদ্ধং দ্রুমচীরসূত্রৈঃ ।
ন্যদর্শযত্তত্র মহাবলং তং হরিপ্রবীরং সগণায রাজ্ঞে ॥ 53 ॥
তং মত্তমিব মাতঙ্গং বদ্ধং কপিবরোত্তমম্ ।
রাক্ষসা রাক্ষসেন্দ্রায রাবণায ন্যবেদযন্ ॥ 54 ॥
কোঽযং কস্য কুতোবাত্র কিং কার্যং কো ব্যপাশ্রযঃ ।
ইতি রাক্ষসবীরাণাং তত্র সঞ্জজ্ঞিরে কথাঃ ॥ 55 ॥
হন্যতাং দহ্যতাং বাপি ভক্ষ্যতামিতি চাপরে ।
রাক্ষসাস্তত্র সঙ্ক্রুদ্ধাঃ পরস্পরমথাব্রুবন্ ॥ 56 ॥
অতীত্য মার্গং সহসা মহাত্মা স তত্র রক্ষোধিপপাদমূলে ।
দদর্শ রাজ্ঞঃ পরিচারবৃদ্ধান্ গৃহং মহারত্নবিভূষিতং চ ॥ 57 ॥
স দদর্শ মহাতেজা রাবণঃ কপিসত্তমম্ ।
রক্ষোভির্বিকৃতাকারৈঃ কৃষ্যমাণমিতস্ততঃ ॥ 58 ॥
রাক্ষসাধিপতিং চাপি দদর্শ কপিসত্তমঃ ।
তেজোবলসমাযুক্তং তপন্তমিব ভাস্করম্ ॥ 59 ॥
সরোষসম্বর্তিততাম্রদৃষ্টির্দশাননস্তং কপিমন্ববেক্ষ্য ।
অথোপবিষ্টান্ কুলশীলবৃদ্ধান্ সমাদিশত্তং প্রতি মন্ত্রিমুখ্যান্ ॥ 60 ॥
যথাক্রমং তৈস্স কপির্বিপৃষ্টঃ কার্যার্থমর্ধস্য চ মূলমাদৌ ।
নিবেদযামাস হরীশ্বরস্য দূতঃ সকাশাদহমাগতোঽস্মি ॥ 61 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে সুন্দরকাণ্ডে অষ্টচত্বারিংশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha aṣṭacatvāriṃśassargaḥ |
tatastu rakṣodhipatirmahātmā hanūmatākṣe nihate kumāre |
manassamādhāya sadevakalpaṃ samādideśendrajitaṃ saroṣaḥ || 1 ||
tvamastravicchastravidāṃ variṣṭhassurāsurāṇāmapi śokadātā |
sureṣu sendreṣu ca dṛṣṭakarmā pitāmahārādhanasañcitāstraḥ || 2 ||
tavāstrabalamāsādya sasurāḥ samarudgaṇāḥ |
na śekussamare sthātuṃ sureśvarasamāśritāḥ || 3 ||
na kaścittriṣu lokeṣu saṃyugena gataśramaḥ |
bhujavīryābhiguptaśca tapasā cābhirakṣitaḥ || 4 ||
deśakālavibhāgajñastvameva matisattamaḥ |
na te'styaśakyaṃ samareṣu karmaṇā na te'styakāryaṃ matipūrvamantraṇe |
na so'sti kaścittriṣu saṅgraheṣu vai na veda yaste'strabalaṃ balaṃ ca te || 5 ||
mamānurūpaṃ tapaso balaṃ ca te parākramaścāstrabalaṃ ca saṃyuge |
na tvāṃ samāsādya raṇāvamarde manaśśramaṃ gacchati niścitārtham || 6 ||
nihatāḥ kiṅkarāssarve jambumālī ca rākṣasaḥ |
amātyaputrā vīrāśca pañca senāgrayāyinaḥ || 7 ||
balāni susamṛddhāni sāśvanāgarathāni ca |
sahodaraste dayitaḥ kumāro'kṣaśca sūditaḥ || 8 ||
na hi teṣveva me sāro yastvayyariniṣūdana |
idaṃ hi dṛṣṭvā matimanmahadbalaṃ kapeḥ prabhāvaṃ ca parākramaṃ ca |
tvamātmanaścāpi samīkṣya sāraṃ kuruṣva vegaṃ svabalānurūpam || 9 ||
balāvamarthastayi sannikṛṣṭe yathā gate śāmyati śāntaśatrau |
tathā samīkṣyātmabalaṃ paraṃ ca samārabhasvāstravidāṃ variṣṭha || 10 ||
na vīrasenā gaṇaśocyavanti na vajramādāya viśālasāram |
na mārutasyāsya gateḥ pramāṇaṃ na cāgnikalpaḥ karaṇena hantum || 11 ||
tamevamarthaṃ prasamīkṣya samyak svakarmasāmyāddhi samāhitātmā |
smaraṃśca divyaṃ dhanuṣo'stravīryaṃ vrajākṣataṃ karma samārabhasva || 12 ||
na khalviyaṃ matiśśreṣṭhā yattvāṃ sampreṣayāmyaham |
iyaṃ ca rājadharmāṇāṃ kṣatriyasya matirmatā || 13 ||
nānāśastreṣu saṅgrāme vaiśāradyamarindama |
avaśyameva boddhavyaṃ kāmyaśca vijayo raṇe || 14 ||
tataḥ pitustadvacanaṃ niśamya pradakṣiṇaṃ dakṣasutaprabhāvaḥ |
cakāra bhartāramadīnasattvo raṇāya vīraḥ pratipannabuddhiḥ || 15 ||
tatastai ssvagaṇairiṣṭairindrajit pratipūjitaḥ |
yuddhoddhataḥ kṛtotsāhassaṅgrāmaṃ pratyapadyata || 16 ||
śrīmānpadmapalāśākṣo rākṣasādhipatessutaḥ |
nirjagāma mahātejāssamudra iva parvasu || 17 ||
sa pakṣirājopamatulyavegai |
rvyālaiścaturbhiḥ sitatīkṣṇadamṣṭraiḥ |
rathaṃ samāyuktamasamgavegam |
samārurohendrajidindrakalpaḥ || 18 ||
sa rathī dhanvināṃ śreṣṭhaḥ śastrajñostravidāṃ varaḥ |
rathenābhiyayau kṣipraṃ hanumānyatra so'bhavat || 19 ||
sa tasya rathanirghoṣaṃ jyāsvanaṃ kārmukasya ca |
niśamya harivīro'sau samprahṛṣṭataro'bhavat || 20 ||
sumahaccāpamādāya śitaśalyāṃśca sāyakān |
hanumantamabhipretya jagāma raṇapaṇḍitaḥ || 21 ||
tasmiṃstataḥ saṃyati jātaharṣe raṇāya nirgacchati cāpapāṇau |
diśaśca sarvāḥ kaluṣā babhūvu rmṛgāśca raudrā bahudhā vineduḥ || 22 ||
samāgatāstatra tu nāgayakṣā maharṣayaścakracarāśca siddhāḥ |
nabhassamāvṛtya ca pakṣisaṅghā vineduruccaiḥ paramaprahṛṣṭāḥ || 23 ||
āyāntaṃ sarathaṃ dṛṣṭvā tūrṇamindrajitaṃ kapiḥ |
vinanāda mahānādaṃ vyavardhata ca vegavān || 24 ||
indrajittu rathaṃ divyamāsthitaścitrakārmukaḥ |
dhanurviṣphārayāmāsa taṭidūrjitannissvanam || 25 ||
tatassametāvatitīkṣṇavegau mahābalau tau raṇanirviśaṅkau |
kapiśca rakṣodhipatestanūjaḥ surāsurendrāviva baddhavairau || 26 ||
sa tasya vīrasya mahārathasya dhanuṣmataḥ saṃyati sammatasya |
śarapravegaṃ vyahanatpravṛddha ścacāra mārge pituraprameyaḥ || 27 ||
tataśśarānāyatatīkṣṇaśalyān supatriṇaḥ kāñcanacitrapuṅkhān |
mumoca vīraḥ paravīrahantā susannatān vajranipātavegān || 28 ||
tatastu tatsyandananissvanaṃ ca mṛdaṅgabherīpaṭahasvanaṃ ca |
vikṛṣyamāṇasya ca kārmukasya niśamya ghoṣaṃ punarutpapāta || 29 ||
śarāṇāmantareṣvāśu vyavartata mahākapiḥ |
haristasyābhilakṣyasya moghayanlakṣyasaṅgraham || 30 ||
śarāṇāmagratastasya punaḥ samabhivartata |
prasārya hastau hanumānutpapātānilātmajaḥ || 31 ||
tāvubhau vegasampannau raṇakarmaviśāradau |
sarvabhūtamanogrāhi cakraturyuddhamuttamam || 32 ||
hanumato veda na rākṣaso'ntaraṃ na mārutistasya mahātmano'ntaram |
parasparaṃ nirviṣahau babhūvatuḥ sametya tau devasamānavikramau || 33 ||
tatastu lakṣye sa vihanyamāne śareṣvamogheṣu ca sampatatsu |
jagāma cintāṃ mahatīṃ mahātmā samādhisaṃyogasamāhitātmā || 34 ||
tato matiṃ rākṣasarājasūnu ścakāra tasmin harivīramukhye |
avadhyatāṃ tasya kapessamīkṣya kathaṃ nigacchediti nigrahārtham || 35 ||
tataḥ paitāmahaṃ vīraḥ so'stramastravidāṃ varaḥ |
sandadhe sumahattejāḥ taṃ haripravaraṃ prati || 36 ||
avadhyo'yamiti jñātvā tamastreṇāstratattvavit |
nijagrāha mahābāhurmārutātmajamindrajit || 37 ||
tena baddhastato'streṇa rākṣasena sa vānaraḥ |
abhavannirviceṣṭaśca papāta sa mahītale || 38 ||
tato'tha buddhvā sa tadastrabandhaṃ prabhoḥ prabhāvādvigatātmavegaḥ |
pitāmahānugrahamātmanaśca vicintayāmāsa haripravīraḥ || 39 ||
tata ssvāyambuvairmantrairbrahmāstramabhimantritam |
hanumāṃścintayāmāsa varadānaṃ pitāmahāt || 40 ||
na me'strabandhasya ca śaktirasti vimokṣaṇe lokaguroḥ prabhāvāt |
ityeva matvā vihito'strabandho mayātmayoneranuvartitavyaḥ || 41 ||
sa vīryamastrasya kapirvicārya pitāmahānugrahamātmanaśca |
vimokṣaśaktiṃ paricintayitvā pitāmahājñāmanuvartate sma || 42 ||
astreṇāpi hi baddhasya bhayaṃ mama na jāyate |
pitāmahamahendrābhyāṃ rakṣitasyānilena ca || 43 ||
grahaṇe cāpi rakṣobhirmahanme guṇadarśanam |
rākṣasendreṇa saṃvādastasmādgṛhṇantu māṃ pare || 44 ||
sa niścitārthaḥ paravīrahantā samīkṣyakārī vinivṛttaceṣṭaḥ |
paraiḥ prasahyābhigatairnigṛhya nanāda taistraiḥ paribhartsyamānaḥ || 45 ||
tatastaṃ rākṣasā dṛṣṭvā nirviceṣṭamarindamam |
babandhuśśaṇavalkaiśca drumacīraiśca saṃhataiḥ || 46 ||
sa rocayāmāsa paraiśca bandhanaṃ prasahya vīrairabhinigrahaṃ ca |
kautūhalānmāṃ yadi rākṣasendro draṣṭuṃ vyavasyediti niścitārthaḥ || 47 ||
sa baddhastena valkena vimukto'streṇa vīryavān |
astrabandhaḥ sa cānyaṃ hi na bandhamanuvartate || 48 ||
athendrajittu drumacīrabaddhaṃ vicārya vīraḥ kapisattamaṃ tam |
vimuktamastreṇa jagāma cintāṃ nānyena baddho hyanuvartate'stram || 49 ||
aho mahatkarma kṛtaṃ nirarthakamkaṃ na rākṣasairmantragatirvimṛṣṭā |
punaśca mantre vihate'stramanyatpravartate saṃśayitā ssmasarve || 50 ||
astreṇa hanumānmukto nātmānamavabudhyata |
kṛṣyamāṇastu rakṣobhi stauśca bandhairnipīḍitaḥ || 51 ||
hanyamānastataḥ krūrai rākṣasaiḥ kāṣṭhamuṣṭibhiḥ |
samīpaṃ rākṣasendrasya prākṛṣyata sa vānaraḥ || 52 ||
athendrajittaṃ prasamīkṣya muktamastreṇa baddhaṃ drumacīrasūtraiḥ |
nyadarśayattatra mahābalaṃ taṃ haripravīraṃ sagaṇāya rājñe || 53 ||
taṃ mattamiva mātaṅgaṃ baddhaṃ kapivarottamam |
rākṣasā rākṣasendrāya rāvaṇāya nyavedayan || 54 ||
ko'yaṃ kasya kutovātra kiṃ kāryaṃ ko vyapāśrayaḥ |
iti rākṣasavīrāṇāṃ tatra sañjajñire kathāḥ || 55 ||
hanyatāṃ dahyatāṃ vāpi bhakṣyatāmiti cāpare |
rākṣasāstatra saṅkruddhāḥ parasparamathābruvan || 56 ||
atītya mārgaṃ sahasā mahātmā sa tatra rakṣodhipapādamūle |
dadarśa rājñaḥ paricāravṛddhān gṛhaṃ mahāratnavibhūṣitaṃ ca || 57 ||
sa dadarśa mahātejā rāvaṇaḥ kapisattamam |
rakṣobhirvikṛtākāraiḥ kṛṣyamāṇamitastataḥ || 58 ||
rākṣasādhipatiṃ cāpi dadarśa kapisattamaḥ |
tejobalasamāyuktaṃ tapantamiva bhāskaram || 59 ||
saroṣasamvartitatāmradṛṣṭirdaśānanastaṃ kapimanvavekṣya |
athopaviṣṭān kulaśīlavṛddhān samādiśattaṃ prati mantrimukhyān || 60 ||
yathākramaṃ taissa kapirvipṛṣṭaḥ kāryārthamardhasya ca mūlamādau |
nivedayāmāsa harīśvarasya dūtaḥ sakāśādahamāgato'smi || 61 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe aṣṭacatvāriṃśassargaḥ ||