📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
5.39 সুন্দরকাণ্ড - একোনচত্বারিংশ সর্গঃ
5.39 Sundarakanda - Ekonachatvarimsha Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে সুন্দরকাণ্ডম্ ।
অথ একোনচত্বারিংশস্সর্গঃ ।
মণিং দত্ত্বা ততঃ সীতা হনূমন্তমথাব্রবীত্ ।
অভিজ্ঞানমভিজ্ঞাতমেতদ্রামস্য তত্ত্বতঃ ॥ 1 ॥
মণিং তু দৃষ্ট্বা রামো বৈ ত্রযাণাং সংস্মরিষ্যতি ।
বীরো জনন্যা মম চ রাজ্ঞো দশরথস্য চ ॥ 2 ॥
স ভূযস্ত্বং সমুত্সাহে চোদিতো হরিসত্তম ।
অস্মিন্কার্যসমারম্ভে প্রচিন্তয যদুত্তরম্ ॥ 3 ॥
ত্বমস্মিন্কার্যনির্যোগে প্রমাণং হরিসত্তম ।
হনুমন্যত্নমাস্থায দুঃখক্ষযকরো ভব ॥ 4 ॥
তস্য চিন্তযতো যত্নো দুঃখক্ষযকরো ভবেত্ ।
স তথেতি প্রতিজ্ঞায মারুতির্ভীমবিক্রমঃ ॥ 5 ॥
শিরসা বন্ধ্য বৈদেহীং গমনাযোপচক্রমে ।
জ্ঞাত্বা সম্প্রস্থিতং দেবী বানরং মারুতাত্মজম্ ॥ 6 ॥
বাষ্পগদ্গদযা বাচা মৈথিলী বাক্যমব্রবীত্ ।
কুশলং হনুমন্ব্রূযাঃ সহিতৌ রামলক্ষ্মণৌ ॥ 7 ॥
সুগ্রীবং চ সহামাত্যং বৃদ্ধান্ সর্বাংশ্চ বানরান্ ।
ব্রূযাস্ত্বং বানরশ্রেষ্ঠ কুশলং ধর্মসংহিতম্ ॥ 8 ॥
যথা স চ মহাবাহুর্মাং তারযতি রাঘবঃ ।
অস্মাদ্ধুঃখাম্বুসংরোধাত্ত্বং সমাধাতুমর্হসি ॥ 9 ॥
জীবন্তীং মাং যথা রামঃ সম্ভাবযতি কীর্তিমান্ ।
তত্তথা হনুমন্বাচ্যং বাচা ধর্মমবাপ্নুহি ॥ 10 ॥
নিত্যমুত্সাহযুক্তাশ্চ বাচশ্রুত্বা ত্বযেরিতাঃ ।
বর্ধিষ্যতে দাশরথেঃ পৌরুষং মদবাপ্তযে ॥ 11 ॥
মত্সন্দেশযুতা বাচস্ত্বত্তশ্শ্রুত্বা চ রাঘবঃ ।
পরাক্রমবিধিং বীরো বিধিবত্সংবিধাস্যতি ॥ 12 ॥
সীতাযা বচনং শ্রুত্বা হনুমান্মারুতাত্মজঃ ।
শিরস্যঞ্জলিমাধায বাক্যমুত্তরমব্রবীত্ ॥ 13 ॥
ক্ষিপ্রমেষ্যতি কাকুত্স্থো হার্যৃক্ষপ্রবরৈর্বৃতঃ ।
যস্তে যুধি বিজিত্যারীন্শোকং ব্যপনযিষ্যতি ॥ 14 ॥
ন হি পশ্যামি মর্ত্যেষু নাসুরেষু সুরেষু বা ।
যস্তস্য ক্ষিপতো বাণান্স্থাতুমুত্সহতেঽগ্রতঃ ॥ 15 ॥
অপ্যর্কমপি পর্জন্যমপি বৈবস্বতং যমম্ ।
স হি সোঢুং রণে শক্তস্তব হেতোর্বিশেষতঃ ॥ 16 ॥
স হি সাগরপর্যন্তাং মহীং শাসিতুমীহতি ।
ত্বন্নিমিত্তো হি রামস্য জযো জনকনন্দিনি ॥ 17 ॥
তস্য তদ্বচনং শ্রুত্বা সম্যক্সত্যং সুভাষিতম্ ।
জানকী বহুমেনেঽথ বচনং চেদমব্রবীত্ ॥ 18 ॥
ততস্তং প্রস্থিতং সীতা বীক্ষমাণা পুনঃ পুনঃ ।
ভর্তৃস্নেহান্বিতং বাক্যং সৌহার্দাদনুমানযত্ ॥ 19 ॥
যদি বা মন্যসে বীর বসৈকাহমরিন্দম ।
কস্মিংশ্চিত্সংবৃতে দেশে বিশ্রান্তঃশ্বো গমিষ্যসি ॥ 20 ॥
মম চেদল্পভাগ্যাযা সান্নিধ্যাত্তব বানর ।
অস্য শোকস্য মহতো মুহূর্তং মোক্ষণং ভবেত্ ॥ 21 ॥
গতে হি হরিশার্দূল পুনরাগমনায তু ।
প্রাণানামপি সন্দেহো মম স্যান্নাত্র সংশযঃ ॥ 22 ॥
তবাদর্শনজঃ শোকো ভূযো মাং পরিতাপযেত্ ।
দুঃখাদ্ধুঃখপরামৃষ্টাং দীপযন্নিব বানর ॥ 23 ॥
অযং চ বীর সন্দেহস্তিষ্ঠতীব মমাগ্রতঃ ।
সুমহাংস্ত্বত্সহাযেষু হর্যৃক্ষেষু হরীশ্বরঃ ॥ 24 ॥
কথং নু খলু দুষ্পারং তরিষ্যন্তি মহোদধিম্ ।
তানি হর্যৃক্ষসৈন্যানি তৌ বা নরবরাত্মজৌ ॥ 25 ॥
ত্রযাণামেব ভূতানাং সাগরস্যাস্য লঙ্ঘনে ।
শক্তিস্স্যাদ্বৈনতেযস্য তব বা মারুতস্য বা ॥ 26 ॥
তদস্মিন্কার্যনির্যোগে বীরৈবং দুরতিক্রমে ।
কিং পশ্যসি সমাধানং ত্বং হি কার্যবিদাং বরঃ ॥ 27 ॥
কামমস্য ত্বমেবৈকঃ কার্যস্য পরিসাধনে ।
পর্যাপ্তঃ পরবীরঘ্ন যশস্যস্তে ফলোদযঃ ॥ 28 ॥
বলৈস্সমগ্রৈর্যদি মাং রাবণং জিত্য সংযুগে ।
বিজযী স্বপুরং যাযাত্তত্তস্য সদৃশং ভবেত্ ॥ 29 ॥
শরৈস্তু সঙ্কুলাং কৃত্বা লঙ্কাং পরবলার্দনঃ ।
মাং নযেদ্যদি কাকুত্স্থঃ তত্তস্য সদৃশং ভবেত্ ॥ 30 ॥
তদ্যথা তস্য বিক্রান্তমনুরূপং মহাত্মনঃ ।
ভবেদাহবশূরস্য তথা ত্বমুপপাদয ॥ 31 ॥
তদর্থোপহিতং বাক্যং প্রশ্রিতং হেতুসংহিতম্ ।
নিশম্য হনুমান্শেষং বাক্যমুত্তরমব্রবীত্ ॥ 32 ॥
দেবি হর্যৃক্ষসৈন্যানামীশ্বরঃ প্লবতাং বরঃ ।
সুগ্রীবস্সত্ত্বসম্পন্নস্তবার্থে কৃতনিশ্চযঃ ॥ 33 ॥
স বানরসহস্রাণাং কোটীভিরভিসংবৃতঃ ।
ক্ষিপ্রমেষ্যতি বৈদেহি রাক্ষসানাং নিবর্হণঃ ॥ 34 ॥
তস্য বিক্রমসম্পন্নাস্সত্ত্ববন্তো মহাবলাঃ ।
মনস্সঙ্কল্পসম্পাতা নিদেশে হরযঃ স্থিতাঃ ॥ 35 ॥
যেষাং নোপরি নাধস্তান্ন তির্যক্সজ্জতে গতিঃ ।
ন চ কর্মসু সীদন্তি মহত্স্বমিততেজসঃ ॥ 36 ॥
অসকৃত্তৈর্মহোত্সাহৈস্সসাগরধরাধরা ।
প্রদক্ষিণীকৃতা ভূমির্বাযুমার্গানুসারিভিঃ ॥ 37 ॥
মদ্বিশিষ্টাশ্চ তুল্যাশ্চ সন্তি তত্র বনৌকসঃ ।
মত্তঃ প্রত্যবরঃ কশ্চিন্নাস্তি সুগ্রীবসন্নিধৌ ॥ 38 ॥
অহং তাবদিহ প্রাপ্তঃ কিং পুনস্তে মহাবলাঃ ।
ন হি প্রকৃষ্টাঃ প্রেষ্যন্তে প্রেষ্যন্তে হীতরে জনাঃ ॥ 39 ॥
তদলং পরিতাপেন দেবি শোকো ব্যপৈতু তে ।
একোত্পাতেন তে লঙ্কামেষ্যন্তি হরিযূথপাঃ ॥ 40 ॥
মম পৃষ্ঠগতৌ তৌ চ চন্দ্রসূর্যাবিবোদিতৌ ।
ত্বত্সকাশং মহাসত্ত্বৌ নৃসিংহাবাগমিষ্যতঃ ॥ 41 ॥
ততো বীরৌ নরবরৌ সহিতৌ রামলক্ষ্মণৌ ।
আগম্য নগরীং লঙ্কাং সাযকৈর্বিধমিষ্যতঃ ॥ 42 ॥
সগণং রাবণং হত্ত্বা রাঘবো রঘুনন্দনঃ ।
ত্বামাদায বরারোহে স্বপুরীং প্রতিযাস্যতি ॥ 43 ॥
তদাশ্বসিহি ভদ্রং তে ভব ত্বং কালকাঙ্ক্ষিণী ।
নচিরাদ্দ্রক্ষ্যসে রামং প্রজ্বলন্তমিবানলম্ ॥ 44 ॥
নিহতে রাক্ষসেন্দ্রেঽস্মিন্সপুত্রামাত্যবান্ধবে ।
ত্বং সমেষ্বসি রামেণ শশাঙ্কেনেব রোহিণী ॥ 45 ॥
ক্ষিপ্রং ত্বং দেবি শোকস্য পারং যাস্যসি মৈথিলি ।
রাবণং চৈব রামেণ নিহতং দ্রক্ষ্যসেঽচিরাত্ ॥ 46 ॥
এবমাশ্বাস্য বৈদেহীং হনুমান্মারুতাত্মজঃ ।
গমনায মতিং কৃত্বা বৈদেহীং পুনরব্রবীত্ ॥ 47 ॥
তমরিঘ্নং কৃতাত্মানং ক্ষিপ্রং দ্রক্ষ্যসি রাঘবম্ ।
লক্ষ্মণং চ ধনুষ্পাণিং লঙ্কাদ্বারমুপাগতম্ ॥ 48 ॥
নখদংষ্ট্রাযুধান্বীরান্সিম্হশার্দূলবিক্রমান্ ।
বানরান্বারণেন্দ্রাভান্ক্ষিপ্রং দ্রক্ষ্যসি সঙ্গতান্ ॥ 49 ॥
শৈলাম্বুদনিকাশানাং লঙ্কামলযসানুষু ।
নর্দতাং কপিমুখ্যানামার্যে যূধান্যনেকশঃ ॥ 50 ॥
স তু মর্মণি ঘোরেণ তাডিতো মন্মথেষুণা ।
ন শর্ম লভতে রামস্সিংহার্ধিত ইব দ্বিপঃ ॥ 51 ॥
মা রুদো দেবি শোকেন মাভূত্তে মনসোঽপ্রিযম্ ।
শচীব পত্যা শক্রেণ ভর্ত্রা নাথবতী হ্যসি ॥ 52 ॥
রামাদ্বিশিষ্টঃ কোঽন্যোঽস্তি কশ্চিত্সৌমিত্রিণা সমঃ ।
অগ্নিমারুতকল্পৌ তৌ ভ্রাতরৌ তব সংশ্রযৌ ॥ 53 ॥
নাস্মিংশ্চিরং বত্স্যসি দেবি দেশে রক্ষোগণৈরধ্যুষিতেঽতিরৌদ্রে ।
ন তে চিরাদামগমনং প্রিযস্য ক্ষমস্ব মত্সঙ্গমকালমাত্রম্ ॥ 54 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে সুন্দরকাণ্ডে একোনচত্বারিংশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekonacatvāriṃśassargaḥ |
maṇiṃ dattvā tataḥ sītā hanūmantamathābravīt |
abhijñānamabhijñātametadrāmasya tattvataḥ || 1 ||
maṇiṃ tu dṛṣṭvā rāmo vai trayāṇāṃ saṃsmariṣyati |
vīro jananyā mama ca rājño daśarathasya ca || 2 ||
sa bhūyastvaṃ samutsāhe codito harisattama |
asminkāryasamārambhe pracintaya yaduttaram || 3 ||
tvamasminkāryaniryoge pramāṇaṃ harisattama |
hanumanyatnamāsthāya duḥkhakṣayakaro bhava || 4 ||
tasya cintayato yatno duḥkhakṣayakaro bhavet |
sa tatheti pratijñāya mārutirbhīmavikramaḥ || 5 ||
śirasā vandhya vaidehīṃ gamanāyopacakrame |
jñātvā samprasthitaṃ devī vānaraṃ mārutātmajam || 6 ||
bāṣpagadgadayā vācā maithilī vākyamabravīt |
kuśalaṃ hanumanbrūyāḥ sahitau rāmalakṣmaṇau || 7 ||
sugrīvaṃ ca sahāmātyaṃ vṛddhān sarvāṃśca vānarān |
brūyāstvaṃ vānaraśreṣṭha kuśalaṃ dharmasaṃhitam || 8 ||
yathā sa ca mahābāhurmāṃ tārayati rāghavaḥ |
asmāddhuḥkhāmbusaṃrodhāttvaṃ samādhātumarhasi || 9 ||
jīvantīṃ māṃ yathā rāmaḥ sambhāvayati kīrtimān |
tattathā hanumanvācyaṃ vācā dharmamavāpnuhi || 10 ||
nityamutsāhayuktāśca vācaśrutvā tvayeritāḥ |
vardhiṣyate dāśaratheḥ pauruṣaṃ madavāptaye || 11 ||
matsandeśayutā vācastvattaśśrutvā ca rāghavaḥ |
parākramavidhiṃ vīro vidhivatsaṃvidhāsyati || 12 ||
sītāyā vacanaṃ śrutvā hanumānmārutātmajaḥ |
śirasyañjalimādhāya vākyamuttaramabravīt || 13 ||
kṣiprameṣyati kākutstho hāryṛkṣapravarairvṛtaḥ |
yaste yudhi vijityārīnśokaṃ vyapanayiṣyati || 14 ||
na hi paśyāmi martyeṣu nāsureṣu sureṣu vā |
yastasya kṣipato bāṇānsthātumutsahate'grataḥ || 15 ||
apyarkamapi parjanyamapi vaivasvataṃ yamam |
sa hi soḍhuṃ raṇe śaktastava hetorviśeṣataḥ || 16 ||
sa hi sāgaraparyantāṃ mahīṃ śāsitumīhati |
tvannimitto hi rāmasya jayo janakanandini || 17 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā samyaksatyaṃ subhāṣitam |
jānakī bahumene'tha vacanaṃ cedamabravīt || 18 ||
tatastaṃ prasthitaṃ sītā vīkṣamāṇā punaḥ punaḥ |
bhartṛsnehānvitaṃ vākyaṃ sauhārdādanumānayat || 19 ||
yadi vā manyase vīra vasaikāhamarindama |
kasmiṃścitsaṃvṛte deśe viśrāntaḥśvo gamiṣyasi || 20 ||
mama cedalpabhāgyāyā sānnidhyāttava vānara |
asya śokasya mahato muhūrtaṃ mokṣaṇaṃ bhavet || 21 ||
gate hi hariśārdūla punarāgamanāya tu |
prāṇānāmapi sandeho mama syānnātra saṃśayaḥ || 22 ||
tavādarśanajaḥ śoko bhūyo māṃ paritāpayet |
duḥkhāddhuḥkhaparāmṛṣṭāṃ dīpayanniva vānara || 23 ||
ayaṃ ca vīra sandehastiṣṭhatīva mamāgrataḥ |
sumahāṃstvatsahāyeṣu haryṛkṣeṣu harīśvaraḥ || 24 ||
kathaṃ nu khalu duṣpāraṃ tariṣyanti mahodadhim |
tāni haryṛkṣasainyāni tau vā naravarātmajau || 25 ||
trayāṇāmeva bhūtānāṃ sāgarasyāsya laṅghane |
śaktissyādvainateyasya tava vā mārutasya vā || 26 ||
tadasminkāryaniryoge vīraivaṃ duratikrame |
kiṃ paśyasi samādhānaṃ tvaṃ hi kāryavidāṃ varaḥ || 27 ||
kāmamasya tvamevaikaḥ kāryasya parisādhane |
paryāptaḥ paravīraghna yaśasyaste phalodayaḥ || 28 ||
balaissamagrairyadi māṃ rāvaṇaṃ jitya saṃyuge |
vijayī svapuraṃ yāyāttattasya sadṛśaṃ bhavet || 29 ||
śaraistu saṅkulāṃ kṛtvā laṅkāṃ parabalārdanaḥ |
māṃ nayedyadi kākutsthaḥ tattasya sadṛśaṃ bhavet || 30 ||
tadyathā tasya vikrāntamanurūpaṃ mahātmanaḥ |
bhavedāhavaśūrasya tathā tvamupapādaya || 31 ||
tadarthopahitaṃ vākyaṃ praśritaṃ hetusaṃhitam |
niśamya hanumānśeṣaṃ vākyamuttaramabravīt || 32 ||
devi haryṛkṣasainyānāmīśvaraḥ plavatāṃ varaḥ |
sugrīvassattvasampannastavārthe kṛtaniścayaḥ || 33 ||
sa vānarasahasrāṇāṃ koṭībhirabhisaṃvṛtaḥ |
kṣiprameṣyati vaidehi rākṣasānāṃ nibarhaṇaḥ || 34 ||
tasya vikramasampannāssattvavanto mahābalāḥ |
manassaṅkalpasampātā nideśe harayaḥ sthitāḥ || 35 ||
yeṣāṃ nopari nādhastānna tiryaksajjate gatiḥ |
na ca karmasu sīdanti mahatsvamitatejasaḥ || 36 ||
asakṛttairmahotsāhaissasāgaradharādharā |
pradakṣiṇīkṛtā bhūmirvāyumārgānusāribhiḥ || 37 ||
madviśiṣṭāśca tulyāśca santi tatra vanaukasaḥ |
mattaḥ pratyavaraḥ kaścinnāsti sugrīvasannidhau || 38 ||
ahaṃ tāvadiha prāptaḥ kiṃ punaste mahābalāḥ |
na hi prakṛṣṭāḥ preṣyante preṣyante hītare janāḥ || 39 ||
tadalaṃ paritāpena devi śoko vyapaitu te |
ekotpātena te laṅkāmeṣyanti hariyūthapāḥ || 40 ||
mama pṛṣṭhagatau tau ca candrasūryāvivoditau |
tvatsakāśaṃ mahāsattvau nṛsiṃhāvāgamiṣyataḥ || 41 ||
tato vīrau naravarau sahitau rāmalakṣmaṇau |
āgamya nagarīṃ laṅkāṃ sāyakairvidhamiṣyataḥ || 42 ||
sagaṇaṃ rāvaṇaṃ hattvā rāghavo raghunandanaḥ |
tvāmādāya varārohe svapurīṃ pratiyāsyati || 43 ||
tadāśvasihi bhadraṃ te bhava tvaṃ kālakāṅkṣiṇī |
nacirāddrakṣyase rāmaṃ prajvalantamivānalam || 44 ||
nihate rākṣasendre'sminsaputrāmātyabāndhave |
tvaṃ sameṣvasi rāmeṇa śaśāṅkeneva rohiṇī || 45 ||
kṣipraṃ tvaṃ devi śokasya pāraṃ yāsyasi maithili |
rāvaṇaṃ caiva rāmeṇa nihataṃ drakṣyase'cirāt || 46 ||
evamāśvāsya vaidehīṃ hanumānmārutātmajaḥ |
gamanāya matiṃ kṛtvā vaidehīṃ punarabravīt || 47 ||
tamarighnaṃ kṛtātmānaṃ kṣipraṃ drakṣyasi rāghavam |
lakṣmaṇaṃ ca dhanuṣpāṇiṃ laṅkādvāramupāgatam || 48 ||
nakhadaṃṣṭrāyudhānvīrānsimhaśārdūlavikramān |
vānarānvāraṇendrābhānkṣipraṃ drakṣyasi saṅgatān || 49 ||
śailāmbudanikāśānāṃ laṅkāmalayasānuṣu |
nardatāṃ kapimukhyānāmārye yūdhānyanekaśaḥ || 50 ||
sa tu marmaṇi ghoreṇa tāḍito manmatheṣuṇā |
na śarma labhate rāmassiṃhārdhita iva dvipaḥ || 51 ||
mā rudo devi śokena mābhūtte manaso'priyam |
śacīva patyā śakreṇa bhartrā nāthavatī hyasi || 52 ||
rāmādviśiṣṭaḥ ko'nyo'sti kaścitsaumitriṇā samaḥ |
agnimārutakalpau tau bhrātarau tava saṃśrayau || 53 ||
nāsmiṃściraṃ vatsyasi devi deśe rakṣogaṇairadhyuṣite'tiraudre |
na te cirādāmagamanaṃ priyasya kṣamasva matsaṅgamakālamātram || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekonacatvāriṃśassargaḥ ||