📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
4.43 কিষ্কিন্ধাকাণ্ড - ত্রিচত্বারিংশ সর্গঃ
4.43 Kishkindhakanda - Trichatvarimsha Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে কিষ্কিন্ধাকাণ্ডম্ ।
অথ ত্রিচত্বারিংশস্সর্গঃ ।
ততস্সন্দিশ্য সুগ্রীবশ্শ্বশুরং পশ্চিমাং দিশম্ ।
বীরং শতবলিং নাম বানরং বানরর্ষভঃ ॥ 1 ॥
উবাচ রাজা ধর্মজ্ঞস্সর্ববানরসত্তমম্ ।
বাক্যমাত্ম হিতং চৈব রামস্য চ হিতং তথা ॥ 2 ॥
বৃতশ্শতসহস্রেণ ত্বদ্বিধানাং বনৌকসাম্ ।
বৈবস্বতসুতৈস্সার্ধং প্রতিষ্ঠস্ব স্বমন্ত্রিভিঃ ॥ 3 ॥
দিশং হ্যুদীচীং বিক্রান্তাং হিমশৈলাবতংসকাম্ ।
সর্বতঃ পরিমার্গধ্বং রামপত্নীমনিন্দিতাম্ ॥ 4 ॥
অস্মিন্কার্যেবিনির্বৃত্তে কৃতে দাশরথেঃ প্রিযে ।
ঋণান্মুক্তা ভবিষ্যামঃ কৃতার্থার্থবিদাং বরাঃ ॥ 5 ॥
কৃতং হি প্রিযমস্মাকং রাঘবেণ মহাত্মনা ।
তস্য চেত্প্রতিকারোঽস্তি সফলং জীবিতং ভবেত্ ॥ 6 ॥
অর্থিনঃ কার্যনির্বৃত্তিমকর্তুরপি যশ্চরেত্ ।
তস্য স্যাত্সফলং জন্ম কিং পুনঃ পূর্বকারিণঃ ॥ 7 ॥
এতাং বুদ্ধিমবস্থায দৃশ্যতে জানকী যথা ।
তথা ভবদ্ভিঃ কর্তব্যমস্মত্প্রিযহিতৈষিভিঃ ॥ 8 ॥
অযং হি সর্বভূতানাং মান্যস্তু নরসত্তমঃ ।
অস্মাসু চাগতঃ প্রীতী রামঃ পরপুরঞ্জযঃ ॥ 9 ॥
ইমানি বনদুর্গাণি নদ্যশ্শৈলান্তরাণি চ ।
ভবন্তঃ পরিমার্গন্তু বুদ্ধিবিক্রমসম্পদা ॥ 10 ॥
তত্র ম্লেচ্ছান্পুলিন্দাংশ্চ শূরসেনাংস্তথৈব চ ।
প্রস্থলান্ভরতাংশ্চৈব কুরূংশ্চ সহ মদ্রকৈঃ ॥ 11 ॥
কাম্বোজান্যবনাং শ্চৈব শকানারট্টকানপি ।
বাহ্লীকানৃষিকাং শ্চৈব পৌরবানথ টঙ্কণান্ ॥ 12 ॥
চীনান্পরমচীনাংশ্চ নীহারাংশ্চ পুনঃ পুনঃ ।
অন্বিষ্যদরদাংশ্চৈব হিমবন্তং তথৈব চ ॥ 13 ॥
লোধ্রপদ্মকষণ্ডেষু দেবদারুবনেষু চ ।
রাবণস্সহ বৈদেহ্যা মার্গিতব্যস্ততস্ততঃ ॥ 14 ॥
ততস্সোমাশ্রমং গত্বা দেবগন্ধর্বসেবিতম্ ।
কালং নাম মহাসানুং পর্বতং তু গমিষ্যথ ॥ 15 ॥
মহত্সু তস্য শৈলস্য নির্দরেষু গুহাসু চ ।
বিচিনুধ্বং মহাভাগাং রামপত্নীন্ততস্ততঃ ॥ 16 ॥
তমতিক্রম্য শৈলেন্দ্রং হেমগর্ভং মহাগিরিম্ ।
ততস্সুদর্শনং নাম গন্তুমর্হথ পর্বতম্ ॥ 17 ॥
ততো দেবসখো নাম পর্বতঃ পতগালযঃ ।
নানাপক্ষিগণাকীর্ণো বিবিধদ্রুমভূষিতঃ ॥ 18 ॥
তস্য কাননষণ্ডেষু নির্ঘরেষু গুহাসু চ ।
রাবণস্সহ বৈদেহ্যা মার্গিতব্যস্ততস্ততঃ ॥ 19 ॥
তমতিক্রম্য চাকাশং সর্বতশ্শতযোজনম্ ।
অপর্বতনদীবৃক্ষং সর্বসত্ত্ববিবর্জিতম্ ॥ 20 ॥
তং তু শীঘ্রমতিক্রম্য কান্তারং রোমহর্ষণম্ ।
কৈলাসং পাণ্ডুরং শৈলং প্রাপ্য হৃষ্টা ভবিষ্যথ ॥ 21 ॥
তত্র পাণ্ডুরমেঘাভং জাম্বূনদপরিষ্কৃতম্ ।
কুবেরভবনং রম্যং নির্মিতং বিশ্বকর্মণা ॥ 22 ॥
বিশালা নলিনী যত্র প্রভূতকমলোত্পলা ।
হংসকারণ্ডবাকীর্ণাপ্সরোগণসেবিতা ॥ 23 ॥
তত্র বৈশ্রবণো রাজা সর্বভূতনমস্কৃতঃ ।
ধনদো রমতে শ্রীমান্গুহ্যকৈস্সহ যক্ষরাট্ ॥ 24 ॥
তস্য চন্দ্রনিকাশেষু পর্বতেষু গুহাসু চ ।
রাবণঃ সহ বৈদেহ্যা মার্গিতব্যস্ততস্ততঃ ॥ 25 ॥
ক্রৌঞ্চং তু গিরিমাসাদ্য বিলং তস্য সুদুর্গমম্ ।
অপ্রমত্তৈঃ প্রবেষ্টব্যং দুষ্প্রবেশং হি তত্স্মৃতম্ ॥ 26 ॥
বসন্তি হি মহাত্মানস্তত্র সূর্যসমপ্রভাঃ ।
দেবৈরপ্যর্চিতা স্সম্যগ্দেবরূপা মহর্ষযঃ ॥ 27 ॥
ক্রৌঞ্চস্য তু গুহাশ্চান্যা স্সানূনিশিখরাণি চ ।
নির্দরাশ্চ নিতম্বাশ্চ বিচেতব্যা স্ততস্ততঃ ॥ 28 ॥
কৌঞ্চস্য শিখরং চাপি নিরীক্ষ্য চ ততস্ততঃ ।
অবৃক্ষং কামশৈলং চ মানসং বিহগালযম্ ।
ন গতিস্তত্র ভূতানাং দেবদানব রক্ষসাম্ ॥ 29 ॥
স চ সর্বৈর্বিচেতব্যস্সসানুপ্রস্থভূধরঃ ।
ক্রৌঞ্চং গিরিমতিক্রম্য মৈনাকো নাম পর্বতঃ ॥ 30 ॥
মযস্য ভবনং যত্র দানবস্য স্বযং কৃতম্ ॥ 31 ॥
মৈনাকস্তু বিচেতব্য স্সসানুপ্রস্থকন্দরঃ ।
স্ত্রীণামশ্বমুখীনাং তু নিকেতাস্তত্র তত্র তু ॥ 32 ॥
তং দেশং সমতিক্রম্য আশ্রমং সিদ্ধসেবিতম্ ।
সিদ্ধা বৈখানসাস্তত্র বালখিল্যাশ্চ তাপসাঃ ॥ 33 ॥
বন্দ্যাস্তে তু তপস্সিদ্ধাস্তপসা বীতকল্মষাঃ ।
প্রষ্টব্যা চাপি সীতাযাঃ প্রবৃত্তির্বিনযান্বিতৈঃ ॥ 34 ॥
হেমপুষ্করসঞ্ছন্নং তস্মিন্ বৈখানসং সরঃ ।
তরুণাদিত্যসঙ্কাশৈর্হংসৈর্বিচরিতং শুভৈঃ ॥ 35 ॥
ঔপবাহ্যঃ কুবেরস্য সার্বভৌম ইতি স্মৃতঃ ।
গজঃ পর্যেতি তং দেশং সদা সহ করেণুভিঃ ॥ 36 ॥
তত্সরস্সমতিক্রম্য নষ্টচন্দ্রদিবাকরম্ ।
অনক্ষত্রগণং ব্যোম নিষ্পযোদমনাদিতম্ ॥ 37 ॥
গভস্তিভিরিবার্কস্য স তু দেশঃ প্রকাশতে ।
বিশ্রাম্যদ্ভিস্তপস্সিদ্ধৈর্দেবকল্পৈঃ স্বযম্প্রভৈঃ ॥ 38 ॥
তং তু দেশমতিক্রম্য শৈলোদা নাম নিম্নগা ।
উভযোস্তীরযোস্তস্যাঃ কীচকা নাম বেণবঃ ॥ 39 ॥
তে নযন্তি পরং তীরং সিদ্ধান্প্রত্যানযন্তি চ ।
উত্তরাঃ কুরবস্তত্র কৃতপুণ্যপ্রতিশ্রযাঃ ॥ 40 ॥
ততঃ কাঞ্চনপদ্মাভিঃ পদ্ভিনীভিঃ কৃতোদকাঃ ।
নীলবৈডূর্যপত্রাভির্নদ্যস্তত্র সহস্রশঃ ॥ 41 ॥
রক্তোত্পলবনৈশ্চাত্র মণ্ডিতাশ্চ হিরণ্মযৈঃ ।
তরুণাদিত্যসঙ্কাশৈর্ভান্তি তত্র জলাশযাঃ ॥ 42 ॥
মহার্হমণিরত্নৈশ্চ কাঞ্চনপ্রভকেসরৈঃ ।
নিলোত্পলবনৈশ্চিত্রৈ স্স দেশ স্সর্বতো বৃতঃ ॥ 43 ॥
নিস্তুলাভিশ্চ মুক্তাভির্মণিভিশ্চ মহাধনৈঃ ।
উদ্ভূতপুলিনাস্তত্র জাতরূপৈশ্চ নিম্নগাঃ ।
সর্বরত্নমযৈশ্চিত্রৈরবগাঢা নগোত্তমৈঃ ॥ 44 ॥
জাতরূপমযৈশ্চাপি হুতাশনসমপ্রভৈঃ ।
নিত্যপুষ্পফলাস্তত্র নগাঃ পত্ত্ররথাকুলাঃ ॥ 45 ॥
দিব্যগন্ধরসস্পর্শাঃ সর্বান্কামান্ স্রবন্তি চ ।
নানাকারাণি বাসাংসি ফলন্ত্যন্যে নগোত্তমাঃ ॥ 46 ॥
মুক্তা বৈঢূর্যচিত্রাণি ভূষণানি তথৈব চ ।
স্ত্রীণাং চাপ্যনুরূপাণি পুরুষাণাং তথৈব চ ॥ 47 ॥
সর্বর্তুসুখ সেব্যানি ফলন্ত্যন্যে নগোত্তমাঃ ।
মহার্হাণি বিচিত্রাণি হৈমান্যন্যে নগোত্তমাঃ ॥ 48 ॥
শযনানি প্রসূযন্তে চিত্রাস্তরণবন্তি চ ।
মনঃকান্তানি মাল্যানি ফলন্ত্যত্রাপরে দ্রুমাঃ ॥ 49 ॥
পানানি চ মহার্হাণি ভক্ষ্যাণি বিবিধানি চ ।
স্ত্রিযশ্চ গুণসম্পন্না রূপযৌবনলক্ষিতাঃ ॥ 50 ॥
গন্ধর্বাঃ কিন্নরাস্সিদ্ধা নাগা বিদ্যাধরাস্তথা ।
রমন্তে সততং স্তত্র নারীভির্ভাস্করপ্রভাঃ ॥ 51 ॥
সর্বে সুকৃতকর্মাণ স্সর্বে রতিপরাযণাঃ ।
সর্বে কামার্থসহিতা বসন্তি সহযোষিতঃ ॥ 52 ॥
গীতবাদিত্রনির্ঘোষ স্সোত্কৃষ্টহসিতস্বনঃ ।
শ্রূযতে সততং তত্র সর্বভূতমনোহরঃ ॥ 53 ॥
তত্র নামুদিতঃ কশ্চিন্নাস্তি কশ্চিদসত্প্রিযঃ ।
অহন্যহনি বর্ধন্তে গুণাস্তত্র মনোরমাঃ ॥ 54 ॥
সমতিক্রম্য তং দেশমুত্তরঃ পযসাং নিধিঃ ।
তত্র সোমগিরির্নাম মধ্যে হেমমযো মহান্ ॥ 55 ॥
ইন্দ্রলোকগতা যে চ ব্রহ্মলোকগতাশ্চ যে ।
দেবাস্তং সমবেক্ষন্তে গিরিরাজং দিবং গতাঃ ॥ 56 ॥
স তু দেশো বিসূর্যোঽপি তস্য ভাসা প্রকাশতে ।
সূর্যলক্ষ্ম্যাঽভিবিজ্ঞেযস্তপতেব বিবস্বতা ॥ 57 ॥
ভগবানপি বিশ্বাত্মা শম্ভুরেকাদশাত্মকঃ ।
ব্রহ্মা বসতি দেবেশো ব্রহ্মর্ষিপরিবারিতঃ ॥ 58 ॥
ন কথঞ্চন গন্তব্যং কুরূণামুত্তরেণ বঃ ।
অন্যেষামপি ভূতানাং নাতিক্রামতি বৈ গতিঃ ॥ 59 ॥
স হি সোমগিরির্নাম দেবানামপি দুর্গমঃ ।
তমালোক্য ততঃ ক্ষিপ্রমুপাবর্তিতুমর্হথ ॥ 60 ॥
এতাবদ্বানরৈশ্শক্যং গন্তুং বানরপুঙ্গবাঃ ।
অভাস্করমমর্যাদং ন জানীমস্ততঃ পরম্ ॥ 61 ॥
সর্বমেতদ্বিচেতব্যং যন্মযা পরিকীর্তিতম্ ।
যদন্যদপি নোক্তং চ তত্রাপি ক্রিযতাং মতিঃ ॥ 62 ॥
ততঃ কৃতং দাশরথের্মহত্প্রিযং মহত্তরং চাপি ততো মম প্রিযম্ ।
কৃতং ভবিষ্যত্যনিলানলোপমা বিদেহজাদর্শনজেন কর্মণা ॥ 63 ॥
ততঃ কৃতার্থাঃ সহিতাস্সবান্ধবাঃ মযাঽর্চিতাস্সর্বগুণৈর্মনোরমৈঃ ।
চরিষ্যথোর্বীং প্রতি শান্তশত্রব স্সহপ্রিযা ভূতধরাঃ প্লবঙ্গমাঃ ॥ 64 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে কিষ্কিন্ধাকাণ্ডে ত্রিচত্বারিংশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha tricatvāriṃśassargaḥ |
tatassandiśya sugrīvaśśvaśuraṃ paścimāṃ diśam |
vīraṃ śatavaliṃ nāma vānaraṃ vānararṣabhaḥ || 1 ||
uvāca rājā dharmajñassarvavānarasattamam |
vākyamātma hitaṃ caiva rāmasya ca hitaṃ tathā || 2 ||
vṛtaśśatasahasreṇa tvadvidhānāṃ vanaukasām |
vaivasvatasutaissārdhaṃ pratiṣṭhasva svamantribhiḥ || 3 ||
diśaṃ hyudīcīṃ vikrāntāṃ himaśailāvataṃsakām |
sarvataḥ parimārgadhvaṃ rāmapatnīmaninditām || 4 ||
asminkāryevinirvṛtte kṛte dāśaratheḥ priye |
ṛṇānmuktā bhaviṣyāmaḥ kṛtārthārthavidāṃ varāḥ || 5 ||
kṛtaṃ hi priyamasmākaṃ rāghaveṇa mahātmanā |
tasya cetpratikāro'sti saphalaṃ jīvitaṃ bhavet || 6 ||
arthinaḥ kāryanirvṛttimakarturapi yaścaret |
tasya syātsaphalaṃ janma kiṃ punaḥ pūrvakāriṇaḥ || 7 ||
etāṃ buddhimavasthāya dṛśyate jānakī yathā |
tathā bhavadbhiḥ kartavyamasmatpriyahitaiṣibhiḥ || 8 ||
ayaṃ hi sarvabhūtānāṃ mānyastu narasattamaḥ |
asmāsu cāgataḥ prītī rāmaḥ parapurañjayaḥ || 9 ||
imāni vanadurgāṇi nadyaśśailāntarāṇi ca |
bhavantaḥ parimārgantu buddhivikramasampadā || 10 ||
tatra mlecchānpulindāṃśca śūrasenāṃstathaiva ca |
prasthalānbharatāṃścaiva kurūṃśca saha madrakaiḥ || 11 ||
kāmbojānyavanāṃ ścaiva śakānāraṭṭakānapi |
bāhlīkānṛṣikāṃ ścaiva pauravānatha ṭaṅkaṇān || 12 ||
cīnānparamacīnāṃśca nīhārāṃśca punaḥ punaḥ |
anviṣyadaradāṃścaiva himavantaṃ tathaiva ca || 13 ||
lodhrapadmakaṣaṇḍeṣu devadāruvaneṣu ca |
rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 14 ||
tatassomāśramaṃ gatvā devagandharvasevitam |
kālaṃ nāma mahāsānuṃ parvataṃ tu gamiṣyatha || 15 ||
mahatsu tasya śailasya nirdareṣu guhāsu ca |
vicinudhvaṃ mahābhāgāṃ rāmapatnīntatastataḥ || 16 ||
tamatikramya śailendraṃ hemagarbhaṃ mahāgirim |
tatassudarśanaṃ nāma gantumarhatha parvatam || 17 ||
tato devasakho nāma parvataḥ patagālayaḥ |
nānāpakṣigaṇākīrṇo vividhadrumabhūṣitaḥ || 18 ||
tasya kānanaṣaṇḍeṣu nirghareṣu guhāsu ca |
rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 19 ||
tamatikramya cākāśaṃ sarvataśśatayojanam |
aparvatanadīvṛkṣaṃ sarvasattvavivarjitam || 20 ||
taṃ tu śīghramatikramya kāntāraṃ romaharṣaṇam |
kailāsaṃ pāṇḍuraṃ śailaṃ prāpya hṛṣṭā bhaviṣyatha || 21 ||
tatra pāṇḍurameghābhaṃ jāmbūnadapariṣkṛtam |
kuberabhavanaṃ ramyaṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā || 22 ||
viśālā nalinī yatra prabhūtakamalotpalā |
haṃsakāraṇḍavākīrṇāpsarogaṇasevitā || 23 ||
tatra vaiśravaṇo rājā sarvabhūtanamaskṛtaḥ |
dhanado ramate śrīmānguhyakaissaha yakṣarāṭ || 24 ||
tasya candranikāśeṣu parvateṣu guhāsu ca |
rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 25 ||
krauñcaṃ tu girimāsādya bilaṃ tasya sudurgamam |
apramattaiḥ praveṣṭavyaṃ duṣpraveśaṃ hi tatsmṛtam || 26 ||
vasanti hi mahātmānastatra sūryasamaprabhāḥ |
devairapyarcitā ssamyagdevarūpā maharṣayaḥ || 27 ||
krauñcasya tu guhāścānyā ssānūniśikharāṇi ca |
nirdarāśca nitambāśca vicetavyā statastataḥ || 28 ||
kauñcasya śikharaṃ cāpi nirīkṣya ca tatastataḥ |
avṛkṣaṃ kāmaśailaṃ ca mānasaṃ vihagālayam |
na gatistatra bhūtānāṃ devadānava rakṣasām || 29 ||
sa ca sarvairvicetavyassasānuprasthabhūdharaḥ |
krauñcaṃ girimatikramya maināko nāma parvataḥ || 30 ||
mayasya bhavanaṃ yatra dānavasya svayaṃ kṛtam || 31 ||
mainākastu vicetavya ssasānuprasthakandaraḥ |
strīṇāmaśvamukhīnāṃ tu niketāstatra tatra tu || 32 ||
taṃ deśaṃ samatikramya āśramaṃ siddhasevitam |
siddhā vaikhānasāstatra vālakhilyāśca tāpasāḥ || 33 ||
vandyāste tu tapassiddhāstapasā vītakalmaṣāḥ |
praṣṭavyā cāpi sītāyāḥ pravṛttirvinayānvitaiḥ || 34 ||
hemapuṣkarasañchannaṃ tasmin vaikhānasaṃ saraḥ |
taruṇādityasaṅkāśairhaṃsairvicaritaṃ śubhaiḥ || 35 ||
aupavāhyaḥ kuberasya sārvabhauma iti smṛtaḥ |
gajaḥ paryeti taṃ deśaṃ sadā saha kareṇubhiḥ || 36 ||
tatsarassamatikramya naṣṭacandradivākaram |
anakṣatragaṇaṃ vyoma niṣpayodamanāditam || 37 ||
gabhastibhirivārkasya sa tu deśaḥ prakāśate |
viśrāmyadbhistapassiddhairdevakalpaiḥ svayamprabhaiḥ || 38 ||
taṃ tu deśamatikramya śailodā nāma nimnagā |
ubhayostīrayostasyāḥ kīcakā nāma veṇavaḥ || 39 ||
te nayanti paraṃ tīraṃ siddhānpratyānayanti ca |
uttarāḥ kuravastatra kṛtapuṇyapratiśrayāḥ || 40 ||
tataḥ kāñcanapadmābhiḥ padbhinībhiḥ kṛtodakāḥ |
nīlavaiḍūryapatrābhirnadyastatra sahasraśaḥ || 41 ||
raktotpalavanaiścātra maṇḍitāśca hiraṇmayaiḥ |
taruṇādityasaṅkāśairbhānti tatra jalāśayāḥ || 42 ||
mahārhamaṇiratnaiśca kāñcanaprabhakesaraiḥ |
nilotpalavanaiścitrai ssa deśa ssarvato vṛtaḥ || 43 ||
nistulābhiśca muktābhirmaṇibhiśca mahādhanaiḥ |
udbhūtapulināstatra jātarūpaiśca nimnagāḥ |
sarvaratnamayaiścitrairavagāḍhā nagottamaiḥ || 44 ||
jātarūpamayaiścāpi hutāśanasamaprabhaiḥ |
nityapuṣpaphalāstatra nagāḥ pattrarathākulāḥ || 45 ||
divyagandharasasparśāḥ sarvānkāmān sravanti ca |
nānākārāṇi vāsāṃsi phalantyanye nagottamāḥ || 46 ||
muktā vaiḍhūryacitrāṇi bhūṣaṇāni tathaiva ca |
strīṇāṃ cāpyanurūpāṇi puruṣāṇāṃ tathaiva ca || 47 ||
sarvartusukha sevyāni phalantyanye nagottamāḥ |
mahārhāṇi vicitrāṇi haimānyanye nagottamāḥ || 48 ||
śayanāni prasūyante citrāstaraṇavanti ca |
manaḥkāntāni mālyāni phalantyatrāpare drumāḥ || 49 ||
pānāni ca mahārhāṇi bhakṣyāṇi vividhāni ca |
striyaśca guṇasampannā rūpayauvanalakṣitāḥ || 50 ||
gandharvāḥ kinnarāssiddhā nāgā vidyādharāstathā |
ramante satataṃ statra nārībhirbhāskaraprabhāḥ || 51 ||
sarve sukṛtakarmāṇa ssarve ratiparāyaṇāḥ |
sarve kāmārthasahitā vasanti sahayoṣitaḥ || 52 ||
gītavāditranirghoṣa ssotkṛṣṭahasitasvanaḥ |
śrūyate satataṃ tatra sarvabhūtamanoharaḥ || 53 ||
tatra nāmuditaḥ kaścinnāsti kaścidasatpriyaḥ |
ahanyahani vardhante guṇāstatra manoramāḥ || 54 ||
samatikramya taṃ deśamuttaraḥ payasāṃ nidhiḥ |
tatra somagirirnāma madhye hemamayo mahān || 55 ||
indralokagatā ye ca brahmalokagatāśca ye |
devāstaṃ samavekṣante girirājaṃ divaṃ gatāḥ || 56 ||
sa tu deśo visūryo'pi tasya bhāsā prakāśate |
sūryalakṣmyā'bhivijñeyastapateva vivasvatā || 57 ||
bhagavānapi viśvātmā śambhurekādaśātmakaḥ |
brahmā vasati deveśo brahmarṣiparivāritaḥ || 58 ||
na kathañcana gantavyaṃ kurūṇāmuttareṇa vaḥ |
anyeṣāmapi bhūtānāṃ nātikrāmati vai gatiḥ || 59 ||
sa hi somagirirnāma devānāmapi durgamaḥ |
tamālokya tataḥ kṣipramupāvartitumarhatha || 60 ||
etāvadvānaraiśśakyaṃ gantuṃ vānarapuṅgavāḥ |
abhāskaramamaryādaṃ na jānīmastataḥ param || 61 ||
sarvametadvicetavyaṃ yanmayā parikīrtitam |
yadanyadapi noktaṃ ca tatrāpi kriyatāṃ matiḥ || 62 ||
tataḥ kṛtaṃ dāśarathermahatpriyaṃ mahattaraṃ cāpi tato mama priyam |
kṛtaṃ bhaviṣyatyanilānalopamā videhajādarśanajena karmaṇā || 63 ||
tataḥ kṛtārthāḥ sahitāssabāndhavāḥ mayā'rcitāssarvaguṇairmanoramaiḥ |
cariṣyathorvīṃ prati śāntaśatrava ssahapriyā bhūtadharāḥ plavaṅgamāḥ || 64 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||