📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
3.59 অরণ্যকাণ্ড - একোনষষ্টিতম সর্গঃ
3.59 Aranyakanda - Ekonashashtitama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অরণ্যকাণ্ডম্ ।
অথ একোনষষ্টিতমস্সর্গঃ ।
অথাশ্রমাদুপাবৃত্তমন্তরা রঘুনন্দনঃ ।
পরিপপ্রচ্ছ সৌমিত্রিং রামো দুঃখার্দিতং পুনঃ ॥ 1 ॥
তমুবাচ কিমর্থং ত্বমাগতোঽপাস্য মৈথিলীম্ ।
যদা সা তব বিশ্বাসাদ্বনে বিরহিতা মযা ॥ 2 ॥
দৃষ্ট্বৈবাভ্যাগতং ত্বাং মে মৈথিলীং ত্যজ্য লক্ষ্মণ ।
শঙ্কমানং মহত্পাপং যত্সত্যং ব্যথিতং মনঃ ॥ 3 ॥
স্ফুরতে নযনং সব্যং বাহুশ্চ হৃদযং চ মে ।
দৃষ্ট্বা লক্ষ্মণ দূরে ত্বাং সীতাবিরহিতং পথি ॥ 4 ॥
এবমুক্তন্তু সৌমিত্রির্লক্ষ্মণশ্শুভলক্ষণঃ ।
ভূযো দুঃখসমাবিষ্টো দুঃখিতং রামমব্রবীত্ ॥ 5 ॥
ন স্বযং কামকারেণ তাং ত্যক্ত্বাহমিহাগতঃ ।
প্রচোদিত স্তযৈবোগ্রৈস্ত্বত্সকাশমিহাগতঃ ॥ 6 ॥
আর্যেণেব পরাক্রুষ্টং হাসীতে লক্ষ্মণেতি চ ।
পরিত্রাহীতি যদ্বাক্যং মৈথিল্যাস্তচ্ছ্রুতিং গতম্ ॥ 7 ॥
সা তমার্তস্বরং শ্রুত্বা তব স্নেহেন মৈথিলী ।
গচ্ছ গচ্ছেতি মামাহ রুদন্তী ভযবিহ্বলা ॥ 8 ॥
প্রচোদ্যমানেন মযা গচ্ছেতি বহুশস্তযা ।
প্রত্যুক্তা মৈথিলী বাক্যমিদং ত্বত্প্রত্যযান্বিতম্ ॥ 9 ॥
ন তত্পশ্যাম্যহং রক্ষো যদস্য ভযমাবহেত্ ।
নির্বৃতা ভব নাস্ত্যেতত্কেনাপ্যেবমুদাহৃতম্ ॥ 10 ॥
বিগর্হিতং চ নীচং চ কথমার্যোঽভিধাস্যতি ।
ত্রাহীতি বচনং সীতে যস্ত্রাযেত্রিদশানপি ॥ 11 ॥
কিং নিমিত্তং তু কেনাপি ভ্রাতুরালম্ব্য মে স্বরম্ ।
রাক্ষসেনেরিতং বাক্যং ত্রাহি ত্রাহীতি শোভনে ॥ 12 ॥
বিস্বরং ব্যাহৃতং বাক্যং লক্ষ্মণ ত্রাহি মামিতি ।
ন ভবত্যা ব্যথা কার্যা কুনারীজনসেবিতা ॥ 13 ॥
অলং বৈক্লব্যমালম্ব্য স্বস্থা ভব নিরুত্সুকা ।
ন সোঽস্তি ত্রিষু লোকেষু পুমান্বৈ রাঘবং রণে ॥ 14 ॥
জাতো বা জাযমানো বা সংযুগে যঃ পরাজযেত্ ।
ন জয্যো রাঘবো যুদ্ধে দেবৈশ্শক্রপুরোগমৈঃ ॥ 15 ॥
এবমুক্তা তু বৈদেহী পরিমোহিতচেতনা ।
উবাচাশ্রূণি মুঞ্চন্তী দারুণং মামিদং বচঃ ॥ 16 ॥
ভাবো মযি তবাত্যর্থং পাপ এব নিবেশিতঃ ।
বিনষ্টে ভ্রাতরি প্রাপ্তুং ন চ ত্বং মামবাপ্স্যসি ॥ 17 ॥
সঙ্কেতাদ্ভরতেন ত্বং রামং সমনুগচ্ছসি ।
ক্রোশন্তং হি যথাত্যর্থং নৈবমভ্যবপদ্যসে ॥ 18 ॥
রিপুঃ প্রচ্ছন্নচারী ত্বং মদর্থমনুগচ্ছসি ।
রাঘবস্যান্তরপ্রেপ্সুস্তথৈনং নাভিপদ্যসে ॥ 19 ॥
এবমুক্তো হি বৈদেহ্যা সংরব্ধো রক্তলোচনঃ ।
ক্রোধাত্প্রস্ফুরমাণোষ্ঠ আশ্রমাদভিনির্গতঃ ॥ 20 ॥
এবং ব্রুবাণং সৌমিত্রিং রামস্সন্তাপমোহিতঃ ।
অব্রবীদ্দুষ্কৃতং সৌম্য তাং বিনা যত্ত্বমাগতঃ ॥ 21 ॥
জানন্নপি সমর্থং মাং রক্ষসাং বিনিবারণে ।
অনেন ক্রোধবাক্যেন মৈথিল্যা নিস্সৃতো ভবান্ ॥ 22 ॥
ন হি তে পরিতুষ্যামি ত্যক্ত্বা যদ্যাসি মৈথিলীম্ ।
ক্রুদ্ধাযাঃ পরুষং শ্রুত্বা তাং বিহায ত্বমাগতঃ ॥ 23 ॥
সর্বথা ত্ববিনীতং তে সীতযা যত্প্রচোদিতঃ ।
ক্রোধস্য বশমাপন্নো নাকরোশ্শাসনং মম ॥ 24 ॥
অসৌ হি রাক্ষসশ্শেতে শরেণাভিহতো মযা ।
মৃগরূপেণ যেনাহমাশ্রমাদপবাহিতঃ ॥ 25 ॥
বিকৃষ্য চাপং পরিধায সাযকং সলীলবাণেন চ তাডিতো মযা ।
মার্গীং তনুং ত্যজ্য স বিক্লবস্বরো বভূব কেযূরধরস্সরাক্ষসঃ ॥ 26 ॥
শরাহতেনৈব তদার্তযা গিরা স্বরং সমালম্ব্য সুদূরসুশ্রবম্ ।
উদাহৃতং তদ্বচনং সুদারুণং ত্বমাগতো যেন বিহায মৈথিলীম্ ॥ 27 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অরণ্যকাণ্ডে একোনষষ্টিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |
athāśramādupāvṛttamantarā raghunandanaḥ |
paripapraccha saumitriṃ rāmo duḥkhārditaṃ punaḥ || 1 ||
tamuvāca kimarthaṃ tvamāgato'pāsya maithilīm |
yadā sā tava viśvāsādvane virahitā mayā || 2 ||
dṛṣṭvaivābhyāgataṃ tvāṃ me maithilīṃ tyajya lakṣmaṇa |
śaṅkamānaṃ mahatpāpaṃ yatsatyaṃ vyathitaṃ manaḥ || 3 ||
sphurate nayanaṃ savyaṃ bāhuśca hṛdayaṃ ca me |
dṛṣṭvā lakṣmaṇa dūre tvāṃ sītāvirahitaṃ pathi || 4 ||
evamuktantu saumitrirlakṣmaṇaśśubhalakṣaṇaḥ |
bhūyo duḥkhasamāviṣṭo duḥkhitaṃ rāmamabravīt || 5 ||
na svayaṃ kāmakāreṇa tāṃ tyaktvāhamihāgataḥ |
pracodita stayaivograistvatsakāśamihāgataḥ || 6 ||
āryeṇeva parākruṣṭaṃ hāsīte lakṣmaṇeti ca |
paritrāhīti yadvākyaṃ maithilyāstacchrutiṃ gatam || 7 ||
sā tamārtasvaraṃ śrutvā tava snehena maithilī |
gaccha gaccheti māmāha rudantī bhayavihvalā || 8 ||
pracodyamānena mayā gaccheti bahuśastayā |
pratyuktā maithilī vākyamidaṃ tvatpratyayānvitam || 9 ||
na tatpaśyāmyahaṃ rakṣo yadasya bhayamāvahet |
nirvṛtā bhava nāstyetatkenāpyevamudāhṛtam || 10 ||
vigarhitaṃ ca nīcaṃ ca kathamāryo'bhidhāsyati |
trāhīti vacanaṃ sīte yastrāyetridaśānapi || 11 ||
kiṃ nimittaṃ tu kenāpi bhrāturālambya me svaram |
rākṣaseneritaṃ vākyaṃ trāhi trāhīti śobhane || 12 ||
visvaraṃ vyāhṛtaṃ vākyaṃ lakṣmaṇa trāhi māmiti |
na bhavatyā vyathā kāryā kunārījanasevitā || 13 ||
alaṃ vaiklabyamālambya svasthā bhava nirutsukā |
na so'sti triṣu lokeṣu pumānvai rāghavaṃ raṇe || 14 ||
jāto vā jāyamāno vā saṃyuge yaḥ parājayet |
na jayyo rāghavo yuddhe devaiśśakrapurogamaiḥ || 15 ||
evamuktā tu vaidehī parimohitacetanā |
uvācāśrūṇi muñcantī dāruṇaṃ māmidaṃ vacaḥ || 16 ||
bhāvo mayi tavātyarthaṃ pāpa eva niveśitaḥ |
vinaṣṭe bhrātari prāptuṃ na ca tvaṃ māmavāpsyasi || 17 ||
saṅketādbharatena tvaṃ rāmaṃ samanugacchasi |
krośantaṃ hi yathātyarthaṃ naivamabhyavapadyase || 18 ||
ripuḥ pracchannacārī tvaṃ madarthamanugacchasi |
rāghavasyāntaraprepsustathainaṃ nābhipadyase || 19 ||
evamukto hi vaidehyā saṃrabdho raktalocanaḥ |
krodhātprasphuramāṇoṣṭha āśramādabhinirgataḥ || 20 ||
evaṃ bruvāṇaṃ saumitriṃ rāmassantāpamohitaḥ |
abravīdduṣkṛtaṃ saumya tāṃ vinā yattvamāgataḥ || 21 ||
jānannapi samarthaṃ māṃ rakṣasāṃ vinivāraṇe |
anena krodhavākyena maithilyā nissṛto bhavān || 22 ||
na hi te parituṣyāmi tyaktvā yadyāsi maithilīm |
kruddhāyāḥ paruṣaṃ śrutvā tāṃ vihāya tvamāgataḥ || 23 ||
sarvathā tvavinītaṃ te sītayā yatpracoditaḥ |
krodhasya vaśamāpanno nākarośśāsanaṃ mama || 24 ||
asau hi rākṣasaśśete śareṇābhihato mayā |
mṛgarūpeṇa yenāhamāśramādapavāhitaḥ || 25 ||
vikṛṣya cāpaṃ paridhāya sāyakaṃ salīlabāṇena ca tāḍito mayā |
mārgīṃ tanuṃ tyajya sa viklabasvaro babhūva keyūradharassarākṣasaḥ || 26 ||
śarāhatenaiva tadārtayā girā svaraṃ samālambya sudūrasuśravam |
udāhṛtaṃ tadvacanaṃ sudāruṇaṃ tvamāgato yena vihāya maithilīm || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||