📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
3.11 অরণ্যকাণ্ড - একাদশ সর্গঃ
3.11 Aranyakanda - Ekadasha Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অরণ্যকাণ্ডম্ ।
অথ একাদশস্সর্গঃ ।
অগ্রতঃ প্রযযৌ রামস্সীতা মধ্যে সুমধ্যমা ।
পৃষ্ঠতস্তু ধনুষ্পাণির্লক্ষ্মণোঽনুজগাম হ ॥ 1 ॥
তৌ পশ্যমানৌ বিবিধান্ শৈলপ্রস্থান্বনানি চ ।
নদীশ্চ বিবিধা রম্যা জগ্মতুস্সীতযা সহ ॥ 2 ॥
সারসাংশ্চক্রবাকাংশ্চ নদীপুলিনচারিণঃ ।
সরাংসি চ সপদ্মানি যুক্তানি জলজৈঃ খগৈঃ ॥ 3 ॥
যূথবদ্ধাংশ্চ পৃষতান্মদোন্মত্তান্ বিষাণিনঃ ।
মহিষাংশ্চ বরাহাংশ্চ নাগাংশ্চ দ্রুমবৈরিণঃ ॥ 4 ॥
তে গত্বা দূরমধ্বানং লম্বমানে দিবাকরে ।
দদৃশুস্সহিতা রম্যং তটাকং যোজনাযতম্ ॥ 5 ॥
পদ্মপুষ্করসম্বাধং গজযূথৈরলঙ্কৃতম্ ।
সারসৈর্হংসকাদম্বৈস্সঙ্কুলং জলচারিভিঃ ॥ 6 ॥
প্রসন্নসলিলে রম্যে তস্মিন্সরসি শুশ্রুবে ।
গীতবাদিত্রনির্ঘোষো ন তু কশ্চন দৃশ্যতে ॥ 7 ॥
ততঃ কৌতূহলাদ্রামো লক্ষ্মণশ্চ মহাবলঃ ।
মুনিং ধর্মভৃতং নাম প্রষ্টুং সমুপচক্রমে ॥ 8 ॥
ইদমত্যদ্ভুতং শ্রুত্বা সর্বেষাং নো মহামুনে ।
কৌতূহলং মহজ্জাতং কিমিদং সাধু কথ্যতাম্ ॥ 9 ॥
বক্তব্যং যদি চেদবিপ্র নাতিগুহ্যমপি প্রভো ।
তেনৈবমুক্তো ধর্মাত্মা রাঘবেণ মুনিস্তদা ॥ 10 ॥
প্রভবং সরসঃ কৃত্স্নমাখ্যাতুমুপচক্রমে ।
ইদং পঞ্চাপ্সরো নাম তটাকং সার্বকালিকম্ ॥ 11 ॥
নির্মিতং তপসা রাম মুনিনা মাণ্ডকর্ণিনা ।
স হি তেপে তপস্তীব্রং মাণ্ডকর্ণির্মহামুনিঃ ॥ 12 ॥
দশবর্ষসহস্রাণি বাযুভক্ষো জলাশ্রযঃ ।
ততঃ প্রব্যথিতাস্সর্বে দেবাস্সাগ্নিপুরোগমাঃ ॥ 13 ॥
অব্রুবন্ বচনং সর্বে পরস্পরসমাগতাঃ ।
অস্মাকং কস্যচিত্ স্থানমেষ প্রার্থযতে মুনিঃ ॥ 14 ॥
ইতি সংবিগ্নমনসস্সর্বে তে ত্রিদিবৌকসঃ ।
তত্র কর্তুং তপোবিঘ্নং দেবৈস্সর্বৈর্নিযোজিতাঃ ॥ 15 ॥
প্রধানাপ্সরসঃ পঞ্চ বিদ্যুচ্চলিতবর্চসঃ ।
অপ্সরোভিস্ততস্তাভির্মুনির্দৃষ্টপরাবরঃ ॥ 16 ॥
নীতো মদনবশ্যত্বং সুরাণাং কার্যসিদ্ধযে ।
তাশ্চৈবাপ্সরসঃ পঞ্চ মুনেঃ পত্নীত্বমাগতাঃ ॥ 17 ॥
তটাকে নির্মিতং তাসামস্মিন্নন্তর্হিতং গৃহম্ ।
তথৈবাপ্সরসঃ পঞ্চ নিবসন্ত্যো যথাসুখম্ ॥ 18 ॥
রমযন্তি তপোযোগান্মুনিং যৌবনমাস্থিতম্ ।
তাসাং সঙ্ক্রীডমানানামেষ বাদিত্রনিস্স্বনঃ ॥ 19 ॥
শ্রূযতে ভূষণোন্মিশ্রো গীতশব্দো মনোহরঃ ।
আশ্চর্যমিতি তস্যৈতদ্বচনং ভাবিতাত্মনঃ ॥ 20 ॥
রাঘবঃ প্রতিজগ্রাহ সহ ভ্রাত্রা মহাযশাঃ ।
এবং কথযমানস্য দদর্শাশ্রমমণ্ডলম্ ॥ 21 ॥
কুশচীরপরিক্ষিপ্তং ব্রাহ্ম্যা লক্ষ্ম্যা সমাবৃতম্ ।
প্রবিশ্য সহ বৈদেহ্যা লক্ষ্মণেন চ রাঘবঃ ॥ 22 ॥
উবাস মুনিভিস্সর্বৈঃ পূজ্যমানো মহাযশাঃ ।
তদা তস্মিন্সকাকুত্থ্সঃ শ্রীমত্যাশ্রমমণ্ডলে ॥ 23 ॥
উষিত্বা তু সুখং তত্র পূজ্যমানো মহর্ষিভিঃ ।
জগাম চাশ্রমাংস্তেষাং পর্যাযেণ তপস্বিনাম্ ॥ 24 ॥
যেষামুষিতবান্ পূর্বং সকাশে স মহাস্ত্রবিত্ ।
ক্বচিত্পরিদশান্মাসানেকং সংবত্সরং ক্বচিত্ ॥ 25 ॥
ক্বচিচ্ছ চতুরো মাসান্ পঞ্চ ষট্চাপরান্ক্বচিত্ ।
অপরত্রাধিকং মাসাদপ্যর্ধমধিকং ক্বচিত্ ॥ 26 ॥
ত্রীন্মাসানষ্টমাসাংশ্চ রাঘবো ন্যবসত্সুখম্ ।
তথা সংবসতস্তস্য মুনীনামাশ্রমেষু বৈ ॥ 27 ॥
রমতশ্চানুকূল্যেন যযুস্সংবত্সরা দশ ।
পরিবৃত্য চ ধর্মজ্ঞো রাঘবস্সহ সীতযা ॥ 28 ॥
সুতীক্ষ্ণস্যাশ্রমং শ্রীমান্পুনরেবাজগাম হ ।
স তমাশ্রমমাসাদ্য মুনিভিঃ প্রতিপূজিতঃ ॥ 29 ॥
তত্রাপি ন্যবসদ্রামঃ কঞ্চিত্কালমরিন্দমঃ ।
তদাশ্রমস্থো বিনযাত্কদাচিত্তং মহামুনিম্ ॥ 30 ॥
উপাসীনস্সকাকুত্স্থস্সুতীক্ষ্ণমিদমব্রবীত্ ।
অস্মিন্নরণ্যে ভগবানগস্ত্যো মুনিসত্তমঃ ॥ 31 ॥
বসতীতি মযা নিত্যং কথাঃ কথযতাং শ্রুতম্ ।
ন তু জানামি তং দেশং বনস্যাস্য মহত্তযা ॥ 32 ॥
কুত্রাশ্রমপদং রম্যং মহর্ষেস্তস্য ধীমতঃ ।
প্রসাদাত্তত্র ভবতস্সানুজস্সহ সীতযা ॥ 33 ॥
অগস্ত্যমভিগচ্ছেযমভিবাদযিতুং মুনিম্ ।
মনোরথো মহানেষ হৃদি মে পরিবর্ততে ॥ 34 ॥
যদ্যহং তং মুনিবরং শুশ্রূষেযমপি স্বযম্ ।
ইতি রামস্য স মুনিশ্শ্রুত্বা ধর্মাত্মনো বচঃ ॥ 35 ॥
সুতীক্ষ্ণঃ প্রত্যুবাচেদং প্রীতো দশরথাত্মজম্ ।
অহমপ্যেতদেব ত্বাং বক্তুকামস্সলক্ষ্মণম্ ॥ 36 ॥
অগস্ত্যমভিগচ্ছেতি সীতযা সহ রাঘব ।
দিষ্ট্যা ত্বিদানীমর্থেঽস্মিন্ স্বযমেব ব্রবীষি মাম্ ॥ 37 ॥
অহমাখ্যামি তে বত্স যত্রাগস্ত্যো মহামুনিঃ ।
যোজনান্যাশ্রমাত্তাত যাহি চত্বারি বৈ ততঃ ॥ 38 ॥
দক্ষিণেন মহান্ শ্রীমানগস্ত্যভ্রাতুরাশ্রমঃ ।
স্থলপ্রাযে বনোদ্দেশে পিপ্পলীবনশোভিতে ॥ 39 ॥
বহুপুষ্পফলে রম্যে নানাশকুনিনাদিতে ।
পদ্মিন্যো বিবিধাস্তত্র প্রসন্নসলিলাশ্শিবাঃ ॥ 40 ॥
হংসকারণ্ডবাকীর্ণাশ্চক্রবাকোপশোভিতাঃ ।
তত্রৈকাং রজনীং ব্যুষ্য প্রভাতে রাম গম্যতাম্ ॥ 41 ॥
দক্ষিণাং দিশমাস্থায বনষণ্ডস্য পার্শ্বতঃ ।
তত্রাগস্ত্যাশ্রমপদং গত্বা যোজনমন্তরা ॥ 42 ॥
রমণীযে বনোদ্ধেশে বহুপাদপসংবৃতে ।
রংস্যতে তত্র বৈদেহী লক্ষ্মণশ্চ সহ ত্বযা ॥ 43 ॥
স হি রম্যো বনোদ্দেশো বহুপাদপসঙ্কুলঃ ।
যদি বুদ্ধিঃ কৃতা দ্রষ্টুমগস্ত্যং তং মহামুনিম্ ॥ 44 ॥
অদ্যৈব গমনে বুদ্ধিং রোচযস্ব মহাযশঃ ।
ইতি রামো মুনেশ্শ্রুত্বা সহ ভ্রাত্রাভিবাদ্য চ ॥ 45 ॥
প্রতস্থেঽমুদ্দিশ্য সানুজস্সীতযা সহ ।
পশ্যন্বনানি রম্যাণি পর্বতাংশ্চাভ্রসন্নিভান্ ॥ 46 ॥
সরাংসি সরিতশ্চৈব পথি মার্গবশানুগাঃ ।
সুতীক্ষ্ণেনোপদিষ্টেন গত্বা তেন পথা সুখম্ ॥ 47 ॥
ইদং পরমসংহৃষ্টো বাক্যং লক্ষ্মণমব্রবীত্ ।
এতদেবাশ্রমপদং নূনং তস্য মহাত্মনঃ ॥ 48 ॥
অগস্ত্যস্য মুনের্ভ্রাতুর্দৃশ্যতে পুণ্যকর্মণঃ ।
যথা হি মে বনস্যাস্য জ্ঞাতাঃ পথি সহস্রশঃ ॥ 49 ॥
সন্নতাঃ ফলভারেণ পুষ্পভারেণ চ দ্রুমাঃ ।
পিপ্পলীনাং চ পক্বানাং বনাদস্মাদুপাগতঃ ॥ 50 ॥
গন্ধোঽযং পবনোক্ষিপ্তস্সহসা কটুকোদযঃ ।
তত্র তত্র চ দৃশ্যন্তে সঙ্ক্ষিপ্তাঃ কাষ্ঠসঞ্চযাঃ ॥ 51 ॥
লূনাশ্চ পথি দৃশ্যন্তে দর্ভা বৈডূর্যবর্চসঃ ।
এতচ্চ বনমধ্যস্থং কৃষ্ণাভ্রশিখরোপমম্ ॥ 52 ॥
পাবকস্যাশ্রমস্থস্য ধূমাগ্রং সম্প্রদৃশ্যতে ।
বিবিক্তেষু চ তীর্থেষু কৃতস্নানা দ্বিজাতযঃ ॥ 53 ॥
পুষ্পোপহারং কুর্বন্তি কুসুমৈস্স্বযমর্জিতৈ ।
তত্সুতীক্ষ্ণস্য বচনং যথা সৌম্য মযা শ্রুতম্ ॥ 54 ॥
অগস্ত্যস্যাশ্রমো ভ্রাতুর্নূনমেষ ভবিষ্যতি ।
নিগৃহ্য তপসা মৃত্যুং লোকানাং হিতকাম্যযা ॥ 55 ॥
যস্য ভ্রাত্রা কৃতেযং দিক্ছরণ্যা পুণ্যকর্মণা ।
ধারযন্ ব্রাহ্মণং রূপমিল্বলস্সংস্কৃতং বদন্ ॥ 56 ॥
আমন্ত্রযতি বিপ্রান্স্মশ্রাদ্ধমুদ্দিশ্য নির্ঘৃণঃ ।
ভ্রাতরং সংস্কৃতং কৃত্বা ততস্তং মেষরূপিণম্ ॥ 57 ॥
তান্ দ্বিজান্ভোজযামাস শ্রাদ্ধদৃষ্টেন কর্মণা ।
ততো ভুক্তবতাং তেষাং বিপ্রাণামিল্বলোঽব্রবীত্ ॥ 58 ॥
বাতাপে নিষ্ক্রমন্বেতি স্বরেণ মহতা বদন্ ।
ততো ভ্রাতুর্বচশ্শ্রুত্বা বাতাপির্মেষবন্নদন্ ॥ 59 ॥
ভিত্ত্বা ভিত্ত্বা শরীরাণি ব্রাহ্মণানাং বিনিষ্পতত্ ।
ব্রাহ্মাণানাং সহস্রাণি তৈরেবং কামরূপিভিঃ ॥ 60 ॥
বিনাশিতানি সংহত্য নিত্যশঃ পিশিতাশনৈঃ ।
অগস্ত্যেন তদা দেবৈঃ প্রার্থিতেন মহর্ষিণা ॥ 61 ॥
অনুভূয কিল শ্রাদ্ধে ভক্ষিতস্সমহাসুরঃ ।
ততস্সম্পন্নমিত্যুক্ত্বা দত্ত্বা হস্তোদকং ততঃ ॥ 62 ॥
ভ্রাতরং নিষ্ক্রমস্বেতি চেল্বলস্সোঽভ্যভাষত ।
স তং তথা ভাষমাণং ভ্রাতরং বিপ্রঘাতিনম্ ॥ 63 ॥
অব্রবীত্প্রহসন্ধীমানগস্ত্যো মুনিসত্তমঃ ।
কুতো নিষ্ক্রমিতুং শক্তির্মযা জীর্ণস্য রক্ষসঃ ॥ 64 ॥
ভ্রাতুস্তে মেষরূপস্য গতস্য যমসাদনম্ ।
অথ তস্য বচশ্শ্রুত্বা ভ্রাতুর্নিধনসংশ্রযম্ ॥ 65 ॥
প্রধর্ষযিতুমারেভে মুনিং ক্রোধান্নিশাচরঃ ।
সোঽভিদ্রবন্মুনিশ্রেষ্ঠং মুনিনা দীপ্ততেজসা ॥ 66 ॥
চক্ষুষানলকল্পেন নির্দগ্ধো নিধনং গতঃ ।
তস্যাযমাশ্রমো ভ্রাতুস্তটাকবনশোভিতঃ ॥ 67 ॥
বিপ্রানুকম্পযা যেন কর্মেদং দুষ্করং কৃতম্ ।
এবং কথযমানস্য তস্য সৌমিত্রিণা সহ ।
রামস্যাস্তং গতস্সূর্যস্সন্ধ্যাকালোঽভ্যবর্ততঃ ॥ 68 ॥
উপাস্য পশ্চিমাং সন্ধ্যাং সহ ভ্রাত্রা যথাবিধি ।
প্রবিবেশাঽশ্রমপদং তমৃষিং সোঽভ্যবাদযত্ ॥ 69 ॥
সম্যক্ প্রতিগৃহীতশ্চ মুনিনা তেন রাঘবঃ ।
ন্যবসত্তাং নিশামেকাং প্রাশ্য মূলফলানি চ ॥ 70 ॥
তস্যাং রাত্য্রাং ব্যতীতাযাং বিমলে সূর্যমণ্ডলে ।
ভ্রাতরং তমগস্ত্যস্য হ্যামন্ত্রযত রাঘবঃ ॥ 71 ॥
অভিবাদযে ত্বাং ভগবন্ সুখমধ্যুষিতো নিশাম্ ।
আমন্ত্রযে ত্বাং গচ্ছামি গুরুং তে দ্রষ্টুমগ্রজম্ ॥ 72 ॥
গম্যতামিতি তেনোক্তো জগাম রঘুনন্দনঃ ।
যথোদ্দিষ্টেন মার্গেণ বনং তচ্চাবলোকযন্ ॥ 73 ॥
নীবারান্পনসাংস্তালাংস্তিমিশান্বঞ্চুলান্ধবান্ ।
চিরিবিল্বান্মধূকাংশ্চ বিল্বানপি চ তিন্দুকান্ ॥ 74 ॥
পুষ্পিতান্পুষ্পিতাগ্রাভির্লতাভিরনুবেষ্টিতান্ ।
দদর্শ রামশ্শতশস্তত্র কান্তারপাদপান্ ॥ 75 ॥
হস্তিহস্তৈর্বিমৃদিতান্বানরৈরুপশোভিতান্ ।
মত্তৈশ্শকুনিসঙ্ঘৈশ্চ শতশশ্চ প্রণাদিতান্ ॥ 76 ॥
ততোঽব্রবীত্সমীপস্থং রামো রাজীবলোচনঃ ।
পৃষ্ঠতোঽনুগতং বীরং লক্ষ্মণং লক্ষ্মিবর্ধনম্ ॥ 77 ॥
স্নিগ্ধপত্রা যথা বৃক্ষা যথা ক্ষান্তা মৃগদ্বিজাঃ ।
আশ্রমো নাতিদূরস্থো মহর্ষের্ভাবিতাত্মনঃ ॥ 78 ॥
অগস্ত্য ইতি বিখ্যাতো লোকে স্বেনৈব কর্মণা ।
আশ্রমো দৃশ্যতে তস্য পরিশ্রান্তশ্রমাপহঃ ॥ 79 ॥
প্রাজ্যধূমাকুলবনশ্চীরমালাপরিষ্কৃতঃ ।
প্রশান্তমৃগযূথশ্চ নানাশকুনিনাদিতঃ ॥ 80 ॥
তস্যেদমাশ্রমপদং প্রভাবাদ্যস্য রাক্ষসৈঃ ।
দিগিযং দক্ষিণা ত্রাসাদ্দৃশ্যতে নোপভুজ্যতে ॥ 81 ॥
যদা প্রভৃতি চাক্রান্তা দিগিযং পুণ্যকর্মণা ।
তদা প্রভৃতি নির্বৈরাঃ প্রশান্তা রজনীচরাঃ ॥ 82 ॥
নাম্না চেযং ভগবতো দক্ষিণা দিক্প্রদক্ষিণা ।
প্রথিতা ত্রিষু লোকেষু দুর্ধর্ষা ক্রূরকর্মভিঃ ॥ 83 ॥
মার্গং নিরোদ্ধুং নিরতো ভাস্করস্যাচলোত্তমঃ ।
নিদেশং পালযন্যস্য বিন্ধ্যশৈলা ন বর্ধতে ॥ 84 ॥
অযং দীর্ঘাযুষস্তস্য লোকে বিশ্রুতকর্মণঃ ।
অগস্ত্যস্যাশ্রম শ্রীমান্বিনীতজনসেবিতঃ ॥ 85 ॥
এষ লোকার্চিতস্সাধুর্হিতে নিত্যরতস্সতাম্ ।
অস্মানভিগতানেষ শ্রেযসা যোজযিষ্যতি ॥ 86 ॥
আরাধযিষ্যাম্যত্রাহমগস্ত্যং তং মহামুনিম্ ।
শেষং চ বনবাসস্য সৌম্য বত্স্যাম্যহং প্রভো ॥ 87 ॥
অত্র দেবাস্সগন্ধর্বাস্সিদ্ধাশ্চ পরমর্ষযঃ ।
অগস্ত্যং নিযতাহারং সততং পর্যুপাসতে ॥ 88 ॥
নাত্র জীবেন্মৃষাবাদী ক্রূরো বা যদি বা শঠঃ ।
নৃশংসঃ কামবৃত্তো বা মুনিরেষ তথাবিধঃ ॥ 89 ॥
অত্র দেবাশ্চ যক্ষাশ্চ নাগাশ্চ পতগৈস্সহ ।
বসন্তি নিযতাহারা ধর্মমারাধযিষ্ণবঃ ॥ 90 ॥
অত্র সিদ্ধা মহাত্মানো বিমানৈজস্সূর্যসন্নিভৈঃ ।
ত্যক্তদেহা নবৈর্দেহৈঃ স্বর্যাতাঃ পরমর্ষযঃ ॥ 91 ॥
যক্ষত্বমমরত্বং চ রাজ্যানি বিবিধানি চ ।
অত্র দেবাঃ প্রযচ্ছন্তি ভূতৈরারাধিতাশ্শুভৈঃ ॥ 92 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অরণ্যকাণ্ডে একাদশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekādaśassargaḥ |
agrataḥ prayayau rāmassītā madhye sumadhyamā |
pṛṣṭhatastu dhanuṣpāṇirlakṣmaṇo'nujagāma ha || 1 ||
tau paśyamānau vividhān śailaprasthānvanāni ca |
nadīśca vividhā ramyā jagmatussītayā saha || 2 ||
sārasāṃścakravākāṃśca nadīpulinacāriṇaḥ |
sarāṃsi ca sapadmāni yuktāni jalajaiḥ khagaiḥ || 3 ||
yūthabaddhāṃśca pṛṣatānmadonmattān viṣāṇinaḥ |
mahiṣāṃśca varāhāṃśca nāgāṃśca drumavairiṇaḥ || 4 ||
te gatvā dūramadhvānaṃ lambamāne divākare |
dadṛśussahitā ramyaṃ taṭākaṃ yojanāyatam || 5 ||
padmapuṣkarasambādhaṃ gajayūthairalaṅkṛtam |
sārasairhaṃsakādambaissaṅkulaṃ jalacāribhiḥ || 6 ||
prasannasalile ramye tasminsarasi śuśruve |
gītavāditranirghoṣo na tu kaścana dṛśyate || 7 ||
tataḥ kautūhalādrāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |
muniṃ dharmabhṛtaṃ nāma praṣṭuṃ samupacakrame || 8 ||
idamatyadbhutaṃ śrutvā sarveṣāṃ no mahāmune |
kautūhalaṃ mahajjātaṃ kimidaṃ sādhu kathyatām || 9 ||
vaktavyaṃ yadi cedavipra nātiguhyamapi prabho |
tenaivamukto dharmātmā rāghaveṇa munistadā || 10 ||
prabhavaṃ sarasaḥ kṛtsnamākhyātumupacakrame |
idaṃ pañcāpsaro nāma taṭākaṃ sārvakālikam || 11 ||
nirmitaṃ tapasā rāma muninā māṇḍakarṇinā |
sa hi tepe tapastīvraṃ māṇḍakarṇirmahāmuniḥ || 12 ||
daśavarṣasahasrāṇi vāyubhakṣo jalāśrayaḥ |
tataḥ pravyathitāssarve devāssāgnipurogamāḥ || 13 ||
abruvan vacanaṃ sarve parasparasamāgatāḥ |
asmākaṃ kasyacit sthānameṣa prārthayate muniḥ || 14 ||
iti saṃvignamanasassarve te tridivaukasaḥ |
tatra kartuṃ tapovighnaṃ devaissarvairniyojitāḥ || 15 ||
pradhānāpsarasaḥ pañca vidyuccalitavarcasaḥ |
apsarobhistatastābhirmunirdṛṣṭaparāvaraḥ || 16 ||
nīto madanavaśyatvaṃ surāṇāṃ kāryasiddhaye |
tāścaivāpsarasaḥ pañca muneḥ patnītvamāgatāḥ || 17 ||
taṭāke nirmitaṃ tāsāmasminnantarhitaṃ gṛham |
tathaivāpsarasaḥ pañca nivasantyo yathāsukham || 18 ||
ramayanti tapoyogānmuniṃ yauvanamāsthitam |
tāsāṃ saṅkrīḍamānānāmeṣa vāditranissvanaḥ || 19 ||
śrūyate bhūṣaṇonmiśro gītaśabdo manoharaḥ |
āścaryamiti tasyaitadvacanaṃ bhāvitātmanaḥ || 20 ||
rāghavaḥ pratijagrāha saha bhrātrā mahāyaśāḥ |
evaṃ kathayamānasya dadarśāśramamaṇḍalam || 21 ||
kuśacīraparikṣiptaṃ brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam |
praviśya saha vaidehyā lakṣmaṇena ca rāghavaḥ || 22 ||
uvāsa munibhissarvaiḥ pūjyamāno mahāyaśāḥ |
tadā tasminsakākutthsaḥ śrīmatyāśramamaṇḍale || 23 ||
uṣitvā tu sukhaṃ tatra pūjyamāno maharṣibhiḥ |
jagāma cāśramāṃsteṣāṃ paryāyeṇa tapasvinām || 24 ||
yeṣāmuṣitavān pūrvaṃ sakāśe sa mahāstravit |
kvacitparidaśānmāsānekaṃ saṃvatsaraṃ kvacit || 25 ||
kvaciccha caturo māsān pañca ṣaṭcāparānkvacit |
aparatrādhikaṃ māsādapyardhamadhikaṃ kvacit || 26 ||
trīnmāsānaṣṭamāsāṃśca rāghavo nyavasatsukham |
tathā saṃvasatastasya munīnāmāśrameṣu vai || 27 ||
ramataścānukūlyena yayussaṃvatsarā daśa |
parivṛtya ca dharmajño rāghavassaha sītayā || 28 ||
sutīkṣṇasyāśramaṃ śrīmānpunarevājagāma ha |
sa tamāśramamāsādya munibhiḥ pratipūjitaḥ || 29 ||
tatrāpi nyavasadrāmaḥ kañcitkālamarindamaḥ |
tadāśramastho vinayātkadācittaṃ mahāmunim || 30 ||
upāsīnassakākutsthassutīkṣṇamidamabravīt |
asminnaraṇye bhagavānagastyo munisattamaḥ || 31 ||
vasatīti mayā nityaṃ kathāḥ kathayatāṃ śrutam |
na tu jānāmi taṃ deśaṃ vanasyāsya mahattayā || 32 ||
kutrāśramapadaṃ ramyaṃ maharṣestasya dhīmataḥ |
prasādāttatra bhavatassānujassaha sītayā || 33 ||
agastyamabhigaccheyamabhivādayituṃ munim |
manoratho mahāneṣa hṛdi me parivartate || 34 ||
yadyahaṃ taṃ munivaraṃ śuśrūṣeyamapi svayam |
iti rāmasya sa muniśśrutvā dharmātmano vacaḥ || 35 ||
sutīkṣṇaḥ pratyuvācedaṃ prīto daśarathātmajam |
ahamapyetadeva tvāṃ vaktukāmassalakṣmaṇam || 36 ||
agastyamabhigaccheti sītayā saha rāghava |
diṣṭyā tvidānīmarthe'smin svayameva bravīṣi mām || 37 ||
ahamākhyāmi te vatsa yatrāgastyo mahāmuniḥ |
yojanānyāśramāttāta yāhi catvāri vai tataḥ || 38 ||
dakṣiṇena mahān śrīmānagastyabhrāturāśramaḥ |
sthalaprāye vanoddeśe pippalīvanaśobhite || 39 ||
bahupuṣpaphale ramye nānāśakuninādite |
padminyo vividhāstatra prasannasalilāśśivāḥ || 40 ||
haṃsakāraṇḍavākīrṇāścakravākopaśobhitāḥ |
tatraikāṃ rajanīṃ vyuṣya prabhāte rāma gamyatām || 41 ||
dakṣiṇāṃ diśamāsthāya vanaṣaṇḍasya pārśvataḥ |
tatrāgastyāśramapadaṃ gatvā yojanamantarā || 42 ||
ramaṇīye vanoddheśe bahupādapasaṃvṛte |
raṃsyate tatra vaidehī lakṣmaṇaśca saha tvayā || 43 ||
sa hi ramyo vanoddeśo bahupādapasaṅkulaḥ |
yadi buddhiḥ kṛtā draṣṭumagastyaṃ taṃ mahāmunim || 44 ||
adyaiva gamane buddhiṃ rocayasva mahāyaśaḥ |
iti rāmo muneśśrutvā saha bhrātrābhivādya ca || 45 ||
pratasthe'muddiśya sānujassītayā saha |
paśyanvanāni ramyāṇi parvatāṃścābhrasannibhān || 46 ||
sarāṃsi saritaścaiva pathi mārgavaśānugāḥ |
sutīkṣṇenopadiṣṭena gatvā tena pathā sukham || 47 ||
idaṃ paramasaṃhṛṣṭo vākyaṃ lakṣmaṇamabravīt |
etadevāśramapadaṃ nūnaṃ tasya mahātmanaḥ || 48 ||
agastyasya munerbhrāturdṛśyate puṇyakarmaṇaḥ |
yathā hi me vanasyāsya jñātāḥ pathi sahasraśaḥ || 49 ||
sannatāḥ phalabhāreṇa puṣpabhāreṇa ca drumāḥ |
pippalīnāṃ ca pakvānāṃ vanādasmādupāgataḥ || 50 ||
gandho'yaṃ pavanokṣiptassahasā kaṭukodayaḥ |
tatra tatra ca dṛśyante saṅkṣiptāḥ kāṣṭhasañcayāḥ || 51 ||
lūnāśca pathi dṛśyante darbhā vaiḍūryavarcasaḥ |
etacca vanamadhyasthaṃ kṛṣṇābhraśikharopamam || 52 ||
pāvakasyāśramasthasya dhūmāgraṃ sampradṛśyate |
vivikteṣu ca tīrtheṣu kṛtasnānā dvijātayaḥ || 53 ||
puṣpopahāraṃ kurvanti kusumaissvayamarjitai |
tatsutīkṣṇasya vacanaṃ yathā saumya mayā śrutam || 54 ||
agastyasyāśramo bhrāturnūnameṣa bhaviṣyati |
nigṛhya tapasā mṛtyuṃ lokānāṃ hitakāmyayā || 55 ||
yasya bhrātrā kṛteyaṃ dikcharaṇyā puṇyakarmaṇā |
dhārayan brāhmaṇaṃ rūpamilvalassaṃskṛtaṃ vadan || 56 ||
āmantrayati viprānsmaśrāddhamuddiśya nirghṛṇaḥ |
bhrātaraṃ saṃskṛtaṃ kṛtvā tatastaṃ meṣarūpiṇam || 57 ||
tān dvijānbhojayāmāsa śrāddhadṛṣṭena karmaṇā |
tato bhuktavatāṃ teṣāṃ viprāṇāmilvalo'bravīt || 58 ||
vātāpe niṣkramanveti svareṇa mahatā vadan |
tato bhrāturvacaśśrutvā vātāpirmeṣavannadan || 59 ||
bhittvā bhittvā śarīrāṇi brāhmaṇānāṃ viniṣpatat |
brāhmāṇānāṃ sahasrāṇi tairevaṃ kāmarūpibhiḥ || 60 ||
vināśitāni saṃhatya nityaśaḥ piśitāśanaiḥ |
agastyena tadā devaiḥ prārthitena maharṣiṇā || 61 ||
anubhūya kila śrāddhe bhakṣitassamahāsuraḥ |
tatassampannamityuktvā dattvā hastodakaṃ tataḥ || 62 ||
bhrātaraṃ niṣkramasveti celvalasso'bhyabhāṣata |
sa taṃ tathā bhāṣamāṇaṃ bhrātaraṃ vipraghātinam || 63 ||
abravītprahasandhīmānagastyo munisattamaḥ |
kuto niṣkramituṃ śaktirmayā jīrṇasya rakṣasaḥ || 64 ||
bhrātuste meṣarūpasya gatasya yamasādanam |
atha tasya vacaśśrutvā bhrāturnidhanasaṃśrayam || 65 ||
pradharṣayitumārebhe muniṃ krodhānniśācaraḥ |
so'bhidravanmuniśreṣṭhaṃ muninā dīptatejasā || 66 ||
cakṣuṣānalakalpena nirdagdho nidhanaṃ gataḥ |
tasyāyamāśramo bhrātustaṭākavanaśobhitaḥ || 67 ||
viprānukampayā yena karmedaṃ duṣkaraṃ kṛtam |
evaṃ kathayamānasya tasya saumitriṇā saha |
rāmasyāstaṃ gatassūryassandhyākālo'bhyavartataḥ || 68 ||
upāsya paścimāṃ sandhyāṃ saha bhrātrā yathāvidhi |
praviveśā'śramapadaṃ tamṛṣiṃ so'bhyavādayat || 69 ||
samyak pratigṛhītaśca muninā tena rāghavaḥ |
nyavasattāṃ niśāmekāṃ prāśya mūlaphalāni ca || 70 ||
tasyāṃ rātyrāṃ vyatītāyāṃ vimale sūryamaṇḍale |
bhrātaraṃ tamagastyasya hyāmantrayata rāghavaḥ || 71 ||
abhivādaye tvāṃ bhagavan sukhamadhyuṣito niśām |
āmantraye tvāṃ gacchāmi guruṃ te draṣṭumagrajam || 72 ||
gamyatāmiti tenokto jagāma raghunandanaḥ |
yathoddiṣṭena mārgeṇa vanaṃ taccāvalokayan || 73 ||
nīvārānpanasāṃstālāṃstimiśānvañculāndhavān |
ciribilvānmadhūkāṃśca bilvānapi ca tindukān || 74 ||
puṣpitānpuṣpitāgrābhirlatābhiranuveṣṭitān |
dadarśa rāmaśśataśastatra kāntārapādapān || 75 ||
hastihastairvimṛditānvānarairupaśobhitān |
mattaiśśakunisaṅghaiśca śataśaśca praṇāditān || 76 ||
tato'bravītsamīpasthaṃ rāmo rājīvalocanaḥ |
pṛṣṭhato'nugataṃ vīraṃ lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam || 77 ||
snigdhapatrā yathā vṛkṣā yathā kṣāntā mṛgadvijāḥ |
āśramo nātidūrastho maharṣerbhāvitātmanaḥ || 78 ||
agastya iti vikhyāto loke svenaiva karmaṇā |
āśramo dṛśyate tasya pariśrāntaśramāpahaḥ || 79 ||
prājyadhūmākulavanaścīramālāpariṣkṛtaḥ |
praśāntamṛgayūthaśca nānāśakunināditaḥ || 80 ||
tasyedamāśramapadaṃ prabhāvādyasya rākṣasaiḥ |
digiyaṃ dakṣiṇā trāsāddṛśyate nopabhujyate || 81 ||
yadā prabhṛti cākrāntā digiyaṃ puṇyakarmaṇā |
tadā prabhṛti nirvairāḥ praśāntā rajanīcarāḥ || 82 ||
nāmnā ceyaṃ bhagavato dakṣiṇā dikpradakṣiṇā |
prathitā triṣu lokeṣu durdharṣā krūrakarmabhiḥ || 83 ||
mārgaṃ niroddhuṃ nirato bhāskarasyācalottamaḥ |
nideśaṃ pālayanyasya vindhyaśailā na vardhate || 84 ||
ayaṃ dīrghāyuṣastasya loke viśrutakarmaṇaḥ |
agastyasyāśrama śrīmānvinītajanasevitaḥ || 85 ||
eṣa lokārcitassādhurhite nityaratassatām |
asmānabhigatāneṣa śreyasā yojayiṣyati || 86 ||
ārādhayiṣyāmyatrāhamagastyaṃ taṃ mahāmunim |
śeṣaṃ ca vanavāsasya saumya vatsyāmyahaṃ prabho || 87 ||
atra devāssagandharvāssiddhāśca paramarṣayaḥ |
agastyaṃ niyatāhāraṃ satataṃ paryupāsate || 88 ||
nātra jīvenmṛṣāvādī krūro vā yadi vā śaṭhaḥ |
nṛśaṃsaḥ kāmavṛtto vā munireṣa tathāvidhaḥ || 89 ||
atra devāśca yakṣāśca nāgāśca patagaissaha |
vasanti niyatāhārā dharmamārādhayiṣṇavaḥ || 90 ||
atra siddhā mahātmāno vimānaijassūryasannibhaiḥ |
tyaktadehā navairdehaiḥ svaryātāḥ paramarṣayaḥ || 91 ||
yakṣatvamamaratvaṃ ca rājyāni vividhāni ca |
atra devāḥ prayacchanti bhūtairārādhitāśśubhaiḥ || 92 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekādaśassargaḥ ||