📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.99 অযোধ্যাকাণ্ড - একোনশততম সর্গঃ
2.99 Ayodhyakanda - Ekonashatatama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অযোধ্যাকাণ্ডম্ ।
অথ একোনশততমস্সর্গঃ ।
নিবিষ্টাযাং তু সেনাযামুত্সুকো ভরতস্তদা ।
জগাম ভ্রাতরং দ্রষ্টুং শত্রুঘ্নমনুদর্শযন্ ॥ 1 ॥
ঋষিং বসিষ্ঠং সন্দিশ্য মাতৃর্মে শীঘ্রমানয ।
ইতি ত্বরিতমগ্রে স জগাম গুরুবত্সলঃ ॥ 2 ॥
সুমন্ত্রস্ত্বপি শত্রুঘ্নমদূরাদন্বপদ্যত ।
রামদর্শনজস্তর্ষো ভরতস্যেব তস্য চ ॥ 3 ॥
গচ্ছন্নেবাথ ভরতস্তাপসালয সংস্থিতাম্ ।
ভ্রাতুঃ পর্ণকুটীং শ্রীমানুটজং চ দদর্শ হ ॥ 4 ॥
শালাযাস্ত্বগ্রত স্তস্যা দদর্শ ভরত স্তদা ।
কাষ্ঠানি চাবভগ্নানি পুষ্পাণ্যুপচিতানি চ ॥ 5 ॥
স লক্ষ্মণস্য রামস্য দদর্শাঽশ্রমমীযুষঃ ।
কৃতং বৃক্ষেষ্বভিজ্ঞানং কুশচীরৈঃ ক্বচিত্ক্বচিত্ ॥ 6 ॥
দদর্শ বনে তস্মিন্মহত স্সঞ্চযান্কৃতান্ ।
মৃগাণাং মহিষাণাং চ করীষৈ শশীতকারণাত্ ॥ 7 ॥
গচ্ছন্নেব মহাবাহুর্দ্যুতিমান্ভরত স্তদা ।
শত্রুঘ্নং চাব্রবীদ্ধৃষ্টস্তানমাত্যাংশ্চ সর্বশঃ ॥ 8 ॥
মন্যে প্রাপ্তাঃ স্ম তং দেশং ভরদ্বাজো যমব্রবীত্ ।
নাতিদূরে হি মন্যেঽহং নদীং মন্দাকিনীমিতঃ ॥ 9 ॥
উচ্চৈর্বদ্ধানি চীরাণি লক্ষ্মণেন ভবেদযম্ ।
অভিজ্ঞানকৃতঃ পন্থা অকালে গন্তুমিচ্ছতা ॥ 10 ॥
ইদং চোদাত্তদন্তানাং কুঞ্জরাণাং তরস্বিনাম্ ।
শৈলপার্শ্বে পরিক্রান্তমন্যোন্যমভিগর্জতাম্ ॥ 11 ॥
যমেবাধাতুমিচ্ছন্তি তাপসা স্সততং বনে ।
তস্যাসৌ দৃশ্যতে ধূম স্সঙ্কুলঃ কৃষ্ণবর্ত্মনঃ ॥ 12 ॥
অত্রাহং পুরুষব্যাঘ্রং গুরুসত্কারকারিণম্ ।
আর্যং দ্রক্ষ্যামি সংহৃষ্টো মহর্ষিমিব রাঘবম্ ॥ 13 ॥
অথ গত্বা মুহূর্তন্তু চিত্রকূটং স রাঘবঃ ।
মন্দাকিনীমনুপ্রাপ্তস্তং জনং চেদমব্রবীত্ ॥ 14 ॥
জগত্যাং পুরষব্যাঘ্র আস্তে বীরাসনে রতঃ ।
জনেন্দ্রো নির্জনং প্রাপ্য ধিঙ্মে জন্ম সজীবিতম্ ॥ 15 ॥
মত্কৃতে ব্যসনং প্রাপ্তো লোকনাথো মহাদ্যুতিঃ ।
সর্বান্কামান্পরিত্যজ্য বনে বসতি রাঘবঃ ॥ 16 ॥
ইতি লোকসমাক্রুষ্টঃ পাদেষ্বদ্য প্রসাদযন্ ।
রামস্য নিপতিষ্যামি সীতাযা লক্ষ্মণস্য চ ॥ 17 ॥
এবং সংবিলপং স্তস্মিন্বনে দশরথাত্মজঃ ।
দদর্শ মহতীং পুণ্যাং পর্ণশালাং মনোরমাম্ ॥ 18 ॥
সালতালাশ্বকর্ণানাং পর্ণৈর্বহুভিরাবৃতাম্ ।
বিশালাং মৃদুভিস্তীর্ণাং কুশৈর্বেদিমিবাধ্বরে ॥ 19 ॥
শক্রাযুধনিকাশৈশ্চ কার্মুকৈর্ভারসাধনৈঃ ।
রুক্মপৃষ্ঠৈর্মহাসারৈ শ্শোভিতাং শত্রুবাধকৈঃ ॥ 20 ॥
অর্ক রশ্মি প্রতীকাশৈর্ঘোরৈস্তূণীগতৈশ্শরৈঃ ।
শোভিতাং দীপ্তবদনৈ স্সর্পৈর্ভোগবতীমিব ॥ 21 ॥
মহারজতবাসোভ্যামসিভ্যাং চ বিরাজিতাম্ ।
রুক্মবিন্দুবিচিত্রাভ্যাং চর্মভ্যাং চাপি শোভিতাম্ ॥ 22 ॥
গোধা অন্গুলিত্রৈর্ আসাক্তৈঃ চিত্রৈঃ কান্চন ভূষিতৈঃ ।
অরি সম্ঘৈর্ অনাধৃষ্যাং মৃগৈঃ সিম্হ গুহাং ইব ॥ 23 ॥
এবং সংবিলপং স্তস্মিন্বনে দশরথাত্মজঃ ।
দদর্শ মহাতীং পুণ্যাং পর্ণশালাং মনোরমাম্ ॥ 24 ॥
সালতালাশ্বকর্ণানাং পর্ণৈর্বহুভিরাবৃতাম্ ।
বিশালাং মৃদুভিস্তীর্ণাং কুশৈর্বেদিমিবাধ্বরে ॥ 25 ॥
শক্রাযুধনিকাশৈশ্চ কার্মুকৈর্ভারসাধনৈঃ ।
রুক্মপৃষ্ঠৈর্মহাসারৈ শ্শোভিতাং শত্রুবাধকৈঃ ॥ 26 ॥
অর্ক রশ্মি প্রতীকাশৈর্ঘোরৈস্তূণীগতৈশ্শরৈঃ ।
শোভিতাং দীপ্তবদনৈ স্সর্পৈর্ভোগবতীমিব ॥ 27 ॥
মহারজতবাসোভ্যামসিভ্যাং চ বিরাজিতাম্ ।
রুক্মবিন্দুবিচিত্রাভ্যাং চর্মভ্যাং চাপি শোভিতাম্ ॥ 28 ॥
তং দৃষ্ট্বা ভরতঃ শ্রীমান্ দুহ্খ মোহ পরিপ্লুতঃ ।
অভ্যধাবত ধর্ম আত্মা ভরতঃ কৈকযী সুতঃ ॥ 29 ॥
প্রাগুদক্প্রবণাং বেদিং বিশালাং দীপ্তপাবকাম্ ।
দদর্শ ভরতস্তত্র পুণ্যাং রামনিবেশনে ॥ 30 ॥
নিরীক্ষ্য স মুহূর্তং তু দদর্শ ভরতো গুরুম্ ।
উটজে রামমাসীনং জটামণ্ডলধারিণম্ ॥ 31 ॥
তং তু কৃষ্ণাজিনধরং চীরবল্কলবাসসম্ ।
দদর্শ রামমাসীনমভিতঃ পাবকোপমম্ ॥ 32 ॥
সিংহস্কন্ধং মহাবাহুং পুণ্ডরীকনিভেক্ষণম্ ।
পৃথিব্যাস্সাগরান্তাযাঃ ভর্তারং ধর্মচারিণম্ ॥ 33 ॥
উপবিষ্টং মহাবাহুং ব্রহ্মাণমিব শাশ্বতম্ ।
স্থণ্ডিলে দর্ভসংস্তীর্ণে সীতযা লক্ষ্মণেন চ ॥ 34 ॥
তং দৃষ্ট্বা ভরত শ্শ্রীমান্ দুঃখশোকপরিপ্লুতঃ ।
অভ্যধাবত ধর্মাত্মা ভরতঃ কৈকেযী সুতঃ ॥ 35 ॥
দৃষ্ট্বৈব বিললাপাঽর্তো বাষ্পসন্দিগ্ধযা গিরা ।
অশক্নুবন্ ধারযিতুং ধৈর্যাদ্বচনমব্রবীত্ ॥ 36 ॥
য স্সংসদি প্রকৃতিভির্ভবেদ্যুক্ত উপাসিতুম্ ।
বন্যৈর্মৃগৈরুপাসীন স্সোঽযমাস্তে মমাগ্রজঃ ॥ 37 ॥
বাসোভির্বহুসাহস্রৈর্যো মহাত্মা পুরোচিতঃ ।
মৃগাজিনে সোঽযমিহ প্রবস্তে ধর্মমাচরন্ ॥ 38 ॥
অধারযদ্যো বিবিধাশ্চিত্রাস্সুমনসস্তদা ।
সোঽযং জটাভারমিমং বহতে রাঘবঃ কথম্ ॥ 39 ॥
যস্য যজ্ঞৈর্যথাদিষ্টৈর্যুক্তো ধর্মস্য সঞ্চযঃ ।
শরীরক্লেশসম্ভূতং স ধর্মং পরিমার্গতে ॥ 40 ॥
চন্দনেন মহার্হেণ যস্যাঙ্গমুপসেবিতম্ ।
মলেন তস্যাঙ্গমিদং কথমার্যস্য সেব্যতে ॥ 41 ॥
মন্নিমিত্তমিদং দুঃখং প্রাপ্তো রামঃ সুখোচিতঃ ।
ধিগ্জীবিতং নৃশংসস্য মম লোকবিগর্হিতম্ ॥ 42 ॥
ইত্যেবং বিলপন্দীনঃ প্রস্বিন্নমুখপঙ্কজঃ ।
পাদাবপ্রাপ্য রামস্য পপাত ভরতো রুদন্ ॥ 43 ॥
দুঃখাভিতপ্তো ভরতো রাজপুত্রো মহাবলঃ ।
উক্ত্বাঽর্যেতি সকৃদ্দীনং পুনর্নোবাচ কিঞ্চন ॥ 44 ॥
বাষ্পাভিহতকণ্ঠশ্চ প্রেক্ষ্য রামং যশস্বিনম্ ।
আর্যেত্যেবাভিসঙ্ক্রুশ্য ব্যাহর্তুং নাশকত্তদা ॥ 45 ॥
শত্রুঘ্নশ্চাপি রামস্য ববন্দে চরণৌ রুদন্ ।
তাবুভৌ স সমালিঙ্গ্য রামশ্চাশ্রূণ্যবর্তযত্ ॥ 46 ॥
ততস্সুমন্ত্রেণ গুহেন চৈব সমীযতু রাজসুতাবরণ্যে ।
দিবাকরশ্চৈব নিশাকরশ্চ যথাঽম্বরে শুক্রবৃহস্পতিভ্যাম্ ॥ 47 ॥
তান্পার্থিবান্বারণযূথপাভান্সমাগতাং স্তত্র মহত্যরণ্যে ।
বনৌকসস্তেঽপি সমীক্ষ্য সর্বেঽপ্যশ্রূণ্যমুঞ্চন্প্রবিহায হর্ষম্ ॥ 48 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অযোধ্যাকাণ্ডে একোনশততমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekonaśatatamassargaḥ |
niviṣṭāyāṃ tu senāyāmutsuko bharatastadā |
jagāma bhrātaraṃ draṣṭuṃ śatrughnamanudarśayan || 1 ||
ṛṣiṃ vasiṣṭhaṃ sandiśya mātṛrme śīghramānaya |
iti tvaritamagre sa jagāma guruvatsalaḥ || 2 ||
sumantrastvapi śatrughnamadūrādanvapadyata |
rāmadarśanajastarṣo bharatasyeva tasya ca || 3 ||
gacchannevātha bharatastāpasālaya saṃsthitām |
bhrātuḥ parṇakuṭīṃ śrīmānuṭajaṃ ca dadarśa ha || 4 ||
śālāyāstvagrata stasyā dadarśa bharata stadā |
kāṣṭhāni cāvabhagnāni puṣpāṇyupacitāni ca || 5 ||
sa lakṣmaṇasya rāmasya dadarśā'śramamīyuṣaḥ |
kṛtaṃ vṛkṣeṣvabhijñānaṃ kuśacīraiḥ kvacitkvacit || 6 ||
dadarśa vane tasminmahata ssañcayānkṛtān |
mṛgāṇāṃ mahiṣāṇāṃ ca karīṣai śaśītakāraṇāt || 7 ||
gacchanneva mahābāhurdyutimānbharata stadā |
śatrughnaṃ cābravīddhṛṣṭastānamātyāṃśca sarvaśaḥ || 8 ||
manye prāptāḥ sma taṃ deśaṃ bharadvājo yamabravīt |
nātidūre hi manye'haṃ nadīṃ mandākinīmitaḥ || 9 ||
uccairbaddhāni cīrāṇi lakṣmaṇena bhavedayam |
abhijñānakṛtaḥ panthā akāle gantumicchatā || 10 ||
idaṃ codāttadantānāṃ kuñjarāṇāṃ tarasvinām |
śailapārśve parikrāntamanyonyamabhigarjatām || 11 ||
yamevādhātumicchanti tāpasā ssatataṃ vane |
tasyāsau dṛśyate dhūma ssaṅkulaḥ kṛṣṇavartmanaḥ || 12 ||
atrāhaṃ puruṣavyāghraṃ gurusatkārakāriṇam |
āryaṃ drakṣyāmi saṃhṛṣṭo maharṣimiva rāghavam || 13 ||
atha gatvā muhūrtantu citrakūṭaṃ sa rāghavaḥ |
mandākinīmanuprāptastaṃ janaṃ cedamabravīt || 14 ||
jagatyāṃ puraṣavyāghra āste vīrāsane rataḥ |
janendro nirjanaṃ prāpya dhiṅme janma sajīvitam || 15 ||
matkṛte vyasanaṃ prāpto lokanātho mahādyutiḥ |
sarvānkāmānparityajya vane vasati rāghavaḥ || 16 ||
iti lokasamākruṣṭaḥ pādeṣvadya prasādayan |
rāmasya nipatiṣyāmi sītāyā lakṣmaṇasya ca || 17 ||
evaṃ saṃvilapaṃ stasminvane daśarathātmajaḥ |
dadarśa mahatīṃ puṇyāṃ parṇaśālāṃ manoramām || 18 ||
sālatālāśvakarṇānāṃ parṇairbahubhirāvṛtām |
viśālāṃ mṛdubhistīrṇāṃ kuśairvedimivādhvare || 19 ||
śakrāyudhanikāśaiśca kārmukairbhārasādhanaiḥ |
rukmapṛṣṭhairmahāsārai śśobhitāṃ śatrubādhakaiḥ || 20 ||
arka raśmi pratīkāśairghoraistūṇīgataiśśaraiḥ |
śobhitāṃ dīptavadanai ssarpairbhogavatīmiva || 21 ||
mahārajatavāsobhyāmasibhyāṃ ca virājitām |
rukmabinduvicitrābhyāṃ carmabhyāṃ cāpi śobhitām || 22 ||
godhā angulitrair āsāktaiḥ citraiḥ kāncana bhūṣitaiḥ |
ari samghair anādhṛṣyāṃ mṛgaiḥ simha guhāṃ iva || 23 ||
evaṃ saṃvilapaṃ stasminvane daśarathātmajaḥ |
dadarśa mahātīṃ puṇyāṃ parṇaśālāṃ manoramām || 24 ||
sālatālāśvakarṇānāṃ parṇairbahubhirāvṛtām |
viśālāṃ mṛdubhistīrṇāṃ kuśairvedimivādhvare || 25 ||
śakrāyudhanikāśaiśca kārmukairbhārasādhanaiḥ |
rukmapṛṣṭhairmahāsārai śśobhitāṃ śatrubādhakaiḥ || 26 ||
arka raśmi pratīkāśairghoraistūṇīgataiśśaraiḥ |
śobhitāṃ dīptavadanai ssarpairbhogavatīmiva || 27 ||
mahārajatavāsobhyāmasibhyāṃ ca virājitām |
rukmabinduvicitrābhyāṃ carmabhyāṃ cāpi śobhitām || 28 ||
taṃ dṛṣṭvā bharataḥ śrīmān duhkha moha pariplutaḥ |
abhyadhāvata dharma ātmā bharataḥ kaikayī sutaḥ || 29 ||
prāgudakpravaṇāṃ vediṃ viśālāṃ dīptapāvakām |
dadarśa bharatastatra puṇyāṃ rāmaniveśane || 30 ||
nirīkṣya sa muhūrtaṃ tu dadarśa bharato gurum |
uṭaje rāmamāsīnaṃ jaṭāmaṇḍaladhāriṇam || 31 ||
taṃ tu kṛṣṇājinadharaṃ cīravalkalavāsasam |
dadarśa rāmamāsīnamabhitaḥ pāvakopamam || 32 ||
siṃhaskandhaṃ mahābāhuṃ puṇḍarīkanibhekṣaṇam |
pṛthivyāssāgarāntāyāḥ bhartāraṃ dharmacāriṇam || 33 ||
upaviṣṭaṃ mahābāhuṃ brahmāṇamiva śāśvatam |
sthaṇḍile darbhasaṃstīrṇe sītayā lakṣmaṇena ca || 34 ||
taṃ dṛṣṭvā bharata śśrīmān duḥkhaśokapariplutaḥ |
abhyadhāvata dharmātmā bharataḥ kaikeyī sutaḥ || 35 ||
dṛṣṭvaiva vilalāpā'rto bāṣpasandigdhayā girā |
aśaknuvan dhārayituṃ dhairyādvacanamabravīt || 36 ||
ya ssaṃsadi prakṛtibhirbhavedyukta upāsitum |
vanyairmṛgairupāsīna sso'yamāste mamāgrajaḥ || 37 ||
vāsobhirbahusāhasrairyo mahātmā purocitaḥ |
mṛgājine so'yamiha pravaste dharmamācaran || 38 ||
adhārayadyo vividhāścitrāssumanasastadā |
so'yaṃ jaṭābhāramimaṃ vahate rāghavaḥ katham || 39 ||
yasya yajñairyathādiṣṭairyukto dharmasya sañcayaḥ |
śarīrakleśasambhūtaṃ sa dharmaṃ parimārgate || 40 ||
candanena mahārheṇa yasyāṅgamupasevitam |
malena tasyāṅgamidaṃ kathamāryasya sevyate || 41 ||
mannimittamidaṃ duḥkhaṃ prāpto rāmaḥ sukhocitaḥ |
dhigjīvitaṃ nṛśaṃsasya mama lokavigarhitam || 42 ||
ityevaṃ vilapandīnaḥ prasvinnamukhapaṅkajaḥ |
pādāvaprāpya rāmasya papāta bharato rudan || 43 ||
duḥkhābhitapto bharato rājaputro mahābalaḥ |
uktvā'ryeti sakṛddīnaṃ punarnovāca kiñcana || 44 ||
bāṣpābhihatakaṇṭhaśca prekṣya rāmaṃ yaśasvinam |
āryetyevābhisaṅkruśya vyāhartuṃ nāśakattadā || 45 ||
śatrughnaścāpi rāmasya vavande caraṇau rudan |
tāvubhau sa samāliṅgya rāmaścāśrūṇyavartayat || 46 ||
tatassumantreṇa guhena caiva samīyatu rājasutāvaraṇye |
divākaraścaiva niśākaraśca yathā'mbare śukrabṛhaspatibhyām || 47 ||
tānpārthivānvāraṇayūthapābhānsamāgatāṃ statra mahatyaraṇye |
vanaukasaste'pi samīkṣya sarve'pyaśrūṇyamuñcanpravihāya harṣam || 48 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekonaśatatamassargaḥ ||