📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.78 অযোধ্যাকাণ্ড - অষ্টসপ্ততিতম সর্গঃ
2.78 Ayodhyakanda - Ashtasaptatitama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অযোধ্যাকাণ্ডম্ ।
অথ অষ্টসপ্ততিতমস্সর্গঃ ।
অথ যাত্রাং সমীহন্তং শত্রুঘ্নো লক্ষ্মণানুজঃ ।
ভরতং শোকসন্তপ্তমিদং বচনমব্রবীত্ ॥ 1 ॥
গতির্য স্সর্বভূতানাং দুঃখে কিং পুনরাত্মনঃ ।
স রাম স্সত্ত্বসম্পন্নঃ স্ত্রিযা প্রব্রাজিতো বনম্ ॥ 2 ॥
বলবান্বীর্যসম্পন্নো লক্ষ্মণো নাম যোঽপ্যসৌ ।
কিং ন মোচযতে রামং কৃত্বা স্ম পিতৃনিগ্রহম্ ॥ 3 ॥
পূর্বমেব তু নিগ্রাহ্য স্সমবেক্ষ্য নযানযৌ ।
উত্পথং যস্সমারূঢো রাজা নার্যা বশং গতঃ ॥ 4 ॥
ইতি সম্ভাষমাণে তু শত্রুঘ্নে লক্ষ্মণানুজে ।
প্রাগ্দ্বারেঽভূত্তদা কুব্জা সর্বাভরণভূষিতা ॥ 5 ॥
লিপ্তা চন্দনসারেণ রাজবস্ত্রাণি বিভ্রতী ।
বিবিধং বিবিধৈ স্তৈস্তৈর্ভূষণৈশ্চ বিভূষিতা ॥ 6 ॥
মেখলাদামভিশ্চিত্রৈরন্যৈশ্চ শুভভূষণৈঃ ।
বভাসে বহুভির্বদ্ধা রজ্জুবদ্ধেব বানরী ॥ 7 ॥
তাং সমীক্ষ্য তদা দ্বাস্স্থাস্সুভৃশং পাপকারিণীম্ ।
গৃহীত্বাঽকরুণাং কুব্জাং শত্রুঘ্নায ন্যবেদযন্ ॥ 8 ॥
যস্যাঃ কৃতে বনে রামো ন্যস্তদেহশ্চ বঃ পিতা ।
সেযং পাপা নৃশংসা চ তস্যাঃ কুরু যথামতি ॥ 9 ॥
শত্রুঘ্নশ্চ তদাজ্ঞায বচনং ভৃশদুঃখিতঃ ।
অন্তঃপুরচরান্সর্বানিত্যুবাচ ধৃত ব্রতঃ ॥ 10 ॥
তীব্রমুত্পাদিতং দুঃখং ভ্রাত্রূণাং মে তথা পিতুঃ ।
যযা সেযং নৃশংসস্য কর্মণঃ ফলমশ্নুতাম্ ॥ 11 ॥
এবমুক্ত্বা তু তেনাশু সখীজনসমাবৃতা ।
গৃহীতা বলবত্কুব্জা সা তদ্গৃহমনাদযত্ ॥ 12 ॥
তত স্সুভৃশসন্তপ্তস্তস্যা স্সর্ব স্সখীজনঃ ।
ক্রুদ্ধমাজ্ঞায শত্রুঘ্নং বিপলাযত সর্বশঃ ॥ 13 ॥
আমন্ত্রযত কৃত্স্ন শ্চ তস্যা স্সর্ব স্সখীজনঃ ।
যথাঽযং সমুপক্রান্তো নিশ্শেষাং নঃ করিষ্যতি ॥ 14 ॥
সানুক্রোশাং বদান্যাং চ ধর্মজ্ঞাং চ যশস্বিনীম্ ।
কৌসল্যাং শরণং যাম সা হি নোঽস্তু ধ্রুবা গতিঃ ॥ 15 ॥
স চ রোষেণ তাম্রাক্ষ শ্শত্রুঘ্ন শ্শত্রুতাপনঃ ।
বিচকর্ষ তদা কুব্জাং ক্রোশন্তীং ধরণীতলে ॥ 16 ॥
তস্যা হ্যাকৃষ্যমাণাযা মন্থরাযা স্ততস্ততঃ ।
চিত্রং বহুবিধং ভাণ্ডং পৃথিব্যাং তদ্ব্যশীর্যত ॥ 17 ॥
তেন ভাণ্ডেন সংস্তীর্ণং শ্রীমদ্রাজনিবেশনম্ ।
অশোভত তদা ভূযঃ শারদং গগনং যথা ॥ 18 ॥
স বলী বলবত্ক্রোধাদ্গৃহীত্বা পুরুষর্ষভঃ ।
কৈকেযীমভিনির্ভর্ত্স্য বভাষে পরুষং বচঃ ॥ 19 ॥
তৈর্বাক্যৈঃ পরুষৈর্দুঃখৈঃ কৈকেযী ভৃশদুঃখিতা ।
শত্রুঘ্নভযসন্ত্রস্তা পুত্রং শরণমাগতা ॥ 20 ॥
তং প্রেক্ষ্য ভরতঃ ক্রুদ্ধং শত্রুঘ্নমিদমব্রবীত্ ।
অবধ্যা স্সর্বভূতানাং প্রমদাঃ ক্ষম্যতামিতি ॥ 21 ॥
হন্যামহমিমাং পাপাং কৈকেযীং দুষ্টচারিণীম্ ।
যদি মাং ধার্মিকো রামো নাসূযেন্মাতৃঘাতকম্ ॥ 22 ॥
ইমামপি হতাং কুব্জাং যদি জানাতি রাঘবঃ ।
ত্বাং চ মাং চ হি ধর্মাত্মা নাভিভাষিষ্যতে ধ্রুবম্ ॥ 23 ॥
ভরতস্য বচশ্শ্রুত্বা শত্রুঘ্নো লক্ষ্মণানুজঃ ।
ন্যবর্তত ততো রোষাত্তাং মুমোচ চ মন্থরাম্ ॥ 24 ॥
সা পাদমূলে কৈকেয্যা মন্থরা নিপপাত হ ।
নিশ্শ্বসন্তী সুদুঃখার্তা কৃপণং বিললাপ চ ॥ 25 ॥
শত্রুঘ্নবিক্ষেপবিমূঢসঞ্জ্ঞাং সমীক্ষ্য কুব্জাং ভরতস্য মাতা ।
শনৈস্সমাশ্বাসযদার্তরূপাং ক্রৌঞ্চীং বিলগ্নামিব বীক্ষমাণাম্ ॥ 26 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অযোধ্যাকাণ্ডে অষ্টসপ্ততিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha aṣṭasaptatitamassargaḥ |
atha yātrāṃ samīhantaṃ śatrughno lakṣmaṇānujaḥ |
bharataṃ śokasantaptamidaṃ vacanamabravīt || 1 ||
gatirya ssarvabhūtānāṃ duḥkhe kiṃ punarātmanaḥ |
sa rāma ssattvasampannaḥ striyā pravrājito vanam || 2 ||
balavānvīryasampanno lakṣmaṇo nāma yo'pyasau |
kiṃ na mocayate rāmaṃ kṛtvā sma pitṛnigraham || 3 ||
pūrvameva tu nigrāhya ssamavekṣya nayānayau |
utpathaṃ yassamārūḍho rājā nāryā vaśaṃ gataḥ || 4 ||
iti sambhāṣamāṇe tu śatrughne lakṣmaṇānuje |
prāgdvāre'bhūttadā kubjā sarvābharaṇabhūṣitā || 5 ||
liptā candanasāreṇa rājavastrāṇi bibhratī |
vividhaṃ vividhai staistairbhūṣaṇaiśca vibhūṣitā || 6 ||
mekhalādāmabhiścitrairanyaiśca śubhabhūṣaṇaiḥ |
babhāse bahubhirbaddhā rajjubaddheva vānarī || 7 ||
tāṃ samīkṣya tadā dvāssthāssubhṛśaṃ pāpakāriṇīm |
gṛhītvā'karuṇāṃ kubjāṃ śatrughnāya nyavedayan || 8 ||
yasyāḥ kṛte vane rāmo nyastadehaśca vaḥ pitā |
seyaṃ pāpā nṛśaṃsā ca tasyāḥ kuru yathāmati || 9 ||
śatrughnaśca tadājñāya vacanaṃ bhṛśaduḥkhitaḥ |
antaḥpuracarānsarvānityuvāca dhṛta vrataḥ || 10 ||
tīvramutpāditaṃ duḥkhaṃ bhrātrūṇāṃ me tathā pituḥ |
yayā seyaṃ nṛśaṃsasya karmaṇaḥ phalamaśnutām || 11 ||
evamuktvā tu tenāśu sakhījanasamāvṛtā |
gṛhītā balavatkubjā sā tadgṛhamanādayat || 12 ||
tata ssubhṛśasantaptastasyā ssarva ssakhījanaḥ |
kruddhamājñāya śatrughnaṃ vipalāyata sarvaśaḥ || 13 ||
āmantrayata kṛtsna śca tasyā ssarva ssakhījanaḥ |
yathā'yaṃ samupakrānto niśśeṣāṃ naḥ kariṣyati || 14 ||
sānukrośāṃ vadānyāṃ ca dharmajñāṃ ca yaśasvinīm |
kausalyāṃ śaraṇaṃ yāma sā hi no'stu dhruvā gatiḥ || 15 ||
sa ca roṣeṇa tāmrākṣa śśatrughna śśatrutāpanaḥ |
vicakarṣa tadā kubjāṃ krośantīṃ dharaṇītale || 16 ||
tasyā hyākṛṣyamāṇāyā mantharāyā statastataḥ |
citraṃ bahuvidhaṃ bhāṇḍaṃ pṛthivyāṃ tadvyaśīryata || 17 ||
tena bhāṇḍena saṃstīrṇaṃ śrīmadrājaniveśanam |
aśobhata tadā bhūyaḥ śāradaṃ gaganaṃ yathā || 18 ||
sa balī balavatkrodhādgṛhītvā puruṣarṣabhaḥ |
kaikeyīmabhinirbhartsya babhāṣe paruṣaṃ vacaḥ || 19 ||
tairvākyaiḥ paruṣairduḥkhaiḥ kaikeyī bhṛśaduḥkhitā |
śatrughnabhayasantrastā putraṃ śaraṇamāgatā || 20 ||
taṃ prekṣya bharataḥ kruddhaṃ śatrughnamidamabravīt |
avadhyā ssarvabhūtānāṃ pramadāḥ kṣamyatāmiti || 21 ||
hanyāmahamimāṃ pāpāṃ kaikeyīṃ duṣṭacāriṇīm |
yadi māṃ dhārmiko rāmo nāsūyenmātṛghātakam || 22 ||
imāmapi hatāṃ kubjāṃ yadi jānāti rāghavaḥ |
tvāṃ ca māṃ ca hi dharmātmā nābhibhāṣiṣyate dhruvam || 23 ||
bharatasya vacaśśrutvā śatrughno lakṣmaṇānujaḥ |
nyavartata tato roṣāttāṃ mumoca ca mantharām || 24 ||
sā pādamūle kaikeyyā mantharā nipapāta ha |
niśśvasantī suduḥkhārtā kṛpaṇaṃ vilalāpa ca || 25 ||
śatrughnavikṣepavimūḍhasañjñāṃ samīkṣya kubjāṃ bharatasya mātā |
śanaissamāśvāsayadārtarūpāṃ krauñcīṃ vilagnāmiva vīkṣamāṇām || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭasaptatitamassargaḥ ||