📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.10 অযোধ্যাকাণ্ড - দশম সর্গঃ
2.10 Ayodhyakanda - Dashama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অযোধ্যাকাণ্ডম্ ।
অথ দশমস্সর্গঃ ।
বিদর্শিতা যদা দেবী কুব্জযা পাপযা ভৃশম্ ।
তদা শেতে স্ম সা ভূমৌ দিগ্ধবিদ্ধেব কিন্নরী ॥ 1 ॥
নিশ্চিত্য মনসা কৃত্যং সা সম্যগিতি ভামিনী ।
মন্থরাযৈ শনৈস্সর্বমাচচক্ষে বিচক্ষণা ॥ 2 ॥
সা দীনা নিশ্চযং কৃত্বা মন্থরাবাক্যমোহিতা ।
নাগকন্যেব নিশ্বস্য দীর্ঘমুষ্ণং চ ভামিনী ॥ 3 ॥
মুহূর্তং চিন্তযামাস মার্গমাত্মসুখাবহম্ ।
সা সুহৃচ্চার্থকামা চ তং নিশম্য সুনিশ্চযম্ ॥ 4 ॥
বভূব পরমপ্রীতা সিধ্দিং প্রাপ্যেব মন্থরা ।
অথ সা রুষিতা দেবী সম্যক্কৃত্বা বিনিশ্চযম্ ॥ 5 ॥
সংবিবেশাবলা ভূমৌ নিবেশ্য ভৃকুটীং মুখে ।
ততশ্চিত্রাণি মাল্যানি দিব্যান্যাভরণানি চ ॥ 6 ॥
অপবিদ্ধানি কৈকেয্যা তানি ভূমিং প্রপেদিরে ।
তযা তান্যপবিদ্ধানি মাল্যান্যাভরণানি চ ॥ 7 ॥
অশোভযন্ত বসুধাং নক্ষত্রাণি যথা নভঃ ।
ক্রোধাগারে নিপতিতা সা বভৌ মলিনাম্বরা ॥ 8 ॥
একবেণীং দৃঢং বদ্বা গতসত্ত্বেব কিন্নরী ।
আজ্ঞাপ্য চ মহারাজো রাঘবস্যাভিষেচনম্ ॥ 9 ॥
উপস্থানমনুজ্ঞাপ্য প্রবিবেশ নিবেশনম্ ।
অদ্য রামাভিষেকো বৈ প্রসিদ্ধ ইতি জজ্ঞিবান্ ॥ 10 ॥
প্রিযার্হাং প্রিযমাখ্যাতুং বিবেশান্তঃপুরং বশী ।
স কৈকেয্যা গৃহং শ্রেষ্ঠং প্রবিবেশ মহাযশাঃ ॥ 11 ॥
পাণ্ডুরাভ্রমিবাকাশং রাহুযুক্তং নিশাকরঃ ।
শুকবর্হিণসঙ্ঘুষ্টং ক্রৌঞ্চহংসরুতাযুতম্ ॥ 12 ॥
বাদিত্ররবসঙ্ঘুষ্টং কুব্জা বামনিকাযুতম্ ।
লতাগৃহৈশ্চিত্রগৃহৈশ্চম্পকাশোকশোভিতৈঃ ॥ 13 ॥
দান্তরাজতসৌবর্ণবেদিকাভি স্সমাযুতম্ ।
নিত্যপুষ্পফলৈর্বৃক্ষৈর্বাপীভিশ্চোপশোভিতম্ ॥ 14 ॥
দান্তরজতসৌবর্ণৈস্সংবৃতং পরমাসনৈঃ ।
বিবিধৈরন্নপানৈশ্চ ভক্ষ্যৈশ্চ বিবিধৈরপি ॥ 15 ॥
উপপন্নং মহার্হৈশ্চ ভূষিতৈস্ত্রিদিবোপমম্ ।
তত্প্রবিশ্য মহারাজস্স্বমন্তঃ পুরমৃদ্ধিমত্ ॥ 16 ॥
ন দদর্শ প্রিযাং রাজা কৈকেযীং শযনোত্তমে ।
কামবলসংযুক্তো রত্যর্থং মনুজাধিপঃ ॥ 17 ॥
অপশ্যন্দযিতাং ভার্যাং পপ্রচ্ছ বিষসাদ চ ।
ন হি তস্য পুরা দেবী তাং বেলামত্যবর্তত ॥ 18 ॥
ন চ রাজা গৃহং শূন্যং প্রবিবেশ কদাচন ।
ততো গৃহগতো রাজা কৈকেযীং পর্যপৃচ্ছত ॥ 19 ॥
যথা পূর্বমবিজ্ঞায স্বার্থলিপ্সুমপণ্ডিতাম্ ।
প্রতীহারী ত্বথোবাচ সন্ত্রস্তা সুকৃতাঞ্জলিঃ ॥ 20 ॥
দেব দেবী ভৃশং কৃদ্ধা ক্রোধাগারমভিদৃতা ।
প্রতীহার্যা বচশ্শৃত্বা রাজা পরমদুর্মনাঃ ॥ 21 ॥
বিষসাদ পুনর্ভূযো লুলিতব্যাকুলেন্দ্রিযঃ ।
তত্র তাং পতিতাং ভূমৌ শযানামতথোচিতাম্ ॥ 22 ॥
প্রতপ্ত ইব দুঃখেন সোঽপশ্যজ্জগতীপতিঃ ।
স বৃদ্ধস্তরুণীং ভার্যাং প্রাণেভ্যোপি গরীযসীম্ ॥ 23 ॥
অপাপঃ পাপসঙ্কল্পাং দদর্শ ধরণীতলে ।
লতামিব বিনিষ্কৃত্তাং পতিতাং দেবতামিব ॥ 24 ॥
কিন্নরীমিব নির্ধূতাং চ্যুতামপ্সরসং যথা ।
মাযামিব পরিভ্রষ্টাং হরিণীমিব সংযতাম্ ॥ 25 ॥
করেণুমিব দিগ্ধেন বিদ্ধাং মৃগযুনা বনে ।
মহাগজ ইবারণ্যে স্নেহাত্পরিমমর্শ তাম্ ॥ 26 ॥
পরিমৃশ্য চ পাণিভ্যামভিসন্ত্রস্তচেতনঃ ।
কামী কমলপত্রাক্ষীমুবাচ বনিতামিদম্ ॥ 27 ॥
ন তেঽহমভিজানামি ক্রোধমাত্মনি সংশ্রিতম্ ।
দেবি কেনাভিশপ্তাঽসি কেন বাঽসি বিমানিতা ॥ 28 ॥
যদিদং মম দুঃখায শেষে কল্যাণি পাংসুষু ।
ভূমৌ শেষে কিমর্থং ত্বং মযি কল্যাণচেতসি ॥ 29 ॥
ভূতোপহতচিত্তেব মম চিত্তপ্রমাথিনী ।
সন্তি মে কুশলা বৈদ্যাস্ত্বভিতুষ্টাশ্চ সর্বশঃ ॥ 30 ॥
সুখিতাং ত্বাং করিষ্যন্তি ব্যাধিমাচক্ষ্ব ভামিনী ।
কস্য বা তে প্রিযং কার্যং কেন বা বিপ্রিযং কৃতম্ ॥ 31 ॥
কঃ প্রিযং লভতামদ্য কো বা সুমহদপ্রিযম্ ।
মা রোদীর্মা চ কার্ষীস্ত্বং দেবি সম্পরিশোষণম্ ॥ 32 ॥
অবধ্যো বধ্যতাং কো বা কো বা বধ্যো বিমুচ্যতাম্ ।
দরিদ্রঃ কো ভবত্বাঢ্যো দ্রব্যবান্বাঽপ্যকিঞ্চনঃ ॥ 33 ॥
অহং চৈব মদীযাশ্চ সর্বে তব বশানুগাঃ ।
ন তে কিঞ্চিদভিপ্রাযং ব্যাহন্তুমহমুত্সহে ॥ 34 ॥
আত্মনো জীবিতেনাপি ব্রূহি যন্মনসেচ্ছসি ।
বলমাত্মনি জানন্তী ন মাং শঙ্কিতুমর্হসি ॥ 35 ॥
করিষ্যামি তব প্রীতিং সুকৃতেনাপি তে শপে ।
যাবদাবর্ততে চক্রং তাবতী মে বসুন্ধরা ॥ 36 ॥
প্রাচীনাস্সিন্ধুসৌবীরা স্সৌরাষ্ট্রা দক্ষিণাপথাঃ ।
বঙ্গাঙ্গমগধাঃ মত্স্যাঃ সমৃদ্ধা কাশিকোসলাঃ ॥ 37 ॥
তত্র জাতং বহু দ্রব্যং ধনধান্যমজাবিকম্ ।
ততো বৃণীষ্ব কৈকেযি যদ্যত্ত্বং মনসেচ্ছসি ॥ 38 ॥
কিমাযাসেন তে ভীরু উত্তিষ্ঠোত্তিষ্ঠ শোভনে ।
তত্ত্বং মে ব্রূহি কৈকেযি যতস্তে ভযমাগতম্ ॥ 39 ॥
তত্তে ব্যপনযিষ্যামি নীহারমিব রশ্মিবান্ ।
তথোক্তা সা সমাশ্বস্তা বক্তুকামা তদপ্রিযম্ ॥ 40 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অযোধ্যাকাণ্ডে দশমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha daśamassargaḥ |
vidarśitā yadā devī kubjayā pāpayā bhṛśam |
tadā śete sma sā bhūmau digdhaviddheva kinnarī || 1 ||
niścitya manasā kṛtyaṃ sā samyagiti bhāminī |
mantharāyai śanaissarvamācacakṣe vicakṣaṇā || 2 ||
sā dīnā niścayaṃ kṛtvā mantharāvākyamohitā |
nāgakanyeva niśvasya dīrghamuṣṇaṃ ca bhāminī || 3 ||
muhūrtaṃ cintayāmāsa mārgamātmasukhāvaham |
sā suhṛccārthakāmā ca taṃ niśamya suniścayam || 4 ||
babhūva paramaprītā sidhdiṃ prāpyeva mantharā |
atha sā ruṣitā devī samyakkṛtvā viniścayam || 5 ||
saṃviveśābalā bhūmau niveśya bhṛkuṭīṃ mukhe |
tataścitrāṇi mālyāni divyānyābharaṇāni ca || 6 ||
apaviddhāni kaikeyyā tāni bhūmiṃ prapedire |
tayā tānyapaviddhāni mālyānyābharaṇāni ca || 7 ||
aśobhayanta vasudhāṃ nakṣatrāṇi yathā nabhaḥ |
krodhāgāre nipatitā sā babhau malināmbarā || 8 ||
ekaveṇīṃ dṛḍhaṃ badvā gatasattveva kinnarī |
ājñāpya ca mahārājo rāghavasyābhiṣecanam || 9 ||
upasthānamanujñāpya praviveśa niveśanam |
adya rāmābhiṣeko vai prasiddha iti jajñivān || 10 ||
priyārhāṃ priyamākhyātuṃ viveśāntaḥpuraṃ vaśī |
sa kaikeyyā gṛhaṃ śreṣṭhaṃ praviveśa mahāyaśāḥ || 11 ||
pāṇḍurābhramivākāśaṃ rāhuyuktaṃ niśākaraḥ |
śukabarhiṇasaṅghuṣṭaṃ krauñcahaṃsarutāyutam || 12 ||
vāditraravasaṅghuṣṭaṃ kubjā vāmanikāyutam |
latāgṛhaiścitragṛhaiścampakāśokaśobhitaiḥ || 13 ||
dāntarājatasauvarṇavedikābhi ssamāyutam |
nityapuṣpaphalairvṛkṣairvāpībhiścopaśobhitam || 14 ||
dāntarajatasauvarṇaissaṃvṛtaṃ paramāsanaiḥ |
vividhairannapānaiśca bhakṣyaiśca vividhairapi || 15 ||
upapannaṃ mahārhaiśca bhūṣitaistridivopamam |
tatpraviśya mahārājassvamantaḥ puramṛddhimat || 16 ||
na dadarśa priyāṃ rājā kaikeyīṃ śayanottame |
kāmabalasaṃyukto ratyarthaṃ manujādhipaḥ || 17 ||
apaśyandayitāṃ bhāryāṃ papraccha viṣasāda ca |
na hi tasya purā devī tāṃ velāmatyavartata || 18 ||
na ca rājā gṛhaṃ śūnyaṃ praviveśa kadācana |
tato gṛhagato rājā kaikeyīṃ paryapṛcchata || 19 ||
yathā pūrvamavijñāya svārthalipsumapaṇḍitām |
pratīhārī tvathovāca santrastā sukṛtāñjaliḥ || 20 ||
deva devī bhṛśaṃ kṛddhā krodhāgāramabhidṛtā |
pratīhāryā vacaśśṛtvā rājā paramadurmanāḥ || 21 ||
viṣasāda punarbhūyo lulitavyākulendriyaḥ |
tatra tāṃ patitāṃ bhūmau śayānāmatathocitām || 22 ||
pratapta iva duḥkhena so'paśyajjagatīpatiḥ |
sa vṛddhastaruṇīṃ bhāryāṃ prāṇebhyopi garīyasīm || 23 ||
apāpaḥ pāpasaṅkalpāṃ dadarśa dharaṇītale |
latāmiva viniṣkṛttāṃ patitāṃ devatāmiva || 24 ||
kinnarīmiva nirdhūtāṃ cyutāmapsarasaṃ yathā |
māyāmiva paribhraṣṭāṃ hariṇīmiva saṃyatām || 25 ||
kareṇumiva digdhena viddhāṃ mṛgayunā vane |
mahāgaja ivāraṇye snehātparimamarśa tām || 26 ||
parimṛśya ca pāṇibhyāmabhisantrastacetanaḥ |
kāmī kamalapatrākṣīmuvāca vanitāmidam || 27 ||
na te'hamabhijānāmi krodhamātmani saṃśritam |
devi kenābhiśaptā'si kena vā'si vimānitā || 28 ||
yadidaṃ mama duḥkhāya śeṣe kalyāṇi pāṃsuṣu |
bhūmau śeṣe kimarthaṃ tvaṃ mayi kalyāṇacetasi || 29 ||
bhūtopahatacitteva mama cittapramāthinī |
santi me kuśalā vaidyāstvabhituṣṭāśca sarvaśaḥ || 30 ||
sukhitāṃ tvāṃ kariṣyanti vyādhimācakṣva bhāminī |
kasya vā te priyaṃ kāryaṃ kena vā vipriyaṃ kṛtam || 31 ||
kaḥ priyaṃ labhatāmadya ko vā sumahadapriyam |
mā rodīrmā ca kārṣīstvaṃ devi sampariśoṣaṇam || 32 ||
avadhyo vadhyatāṃ ko vā ko vā vadhyo vimucyatām |
daridraḥ ko bhavatvāḍhyo dravyavānvā'pyakiñcanaḥ || 33 ||
ahaṃ caiva madīyāśca sarve tava vaśānugāḥ |
na te kiñcidabhiprāyaṃ vyāhantumahamutsahe || 34 ||
ātmano jīvitenāpi brūhi yanmanasecchasi |
balamātmani jānantī na māṃ śaṅkitumarhasi || 35 ||
kariṣyāmi tava prītiṃ sukṛtenāpi te śape |
yāvadāvartate cakraṃ tāvatī me vasundharā || 36 ||
prācīnāssindhusauvīrā ssaurāṣṭrā dakṣiṇāpathāḥ |
vaṅgāṅgamagadhāḥ matsyāḥ samṛddhā kāśikosalāḥ || 37 ||
tatra jātaṃ bahu dravyaṃ dhanadhānyamajāvikam |
tato vṛṇīṣva kaikeyi yadyattvaṃ manasecchasi || 38 ||
kimāyāsena te bhīru uttiṣṭhottiṣṭha śobhane |
tattvaṃ me brūhi kaikeyi yataste bhayamāgatam || 39 ||
tatte vyapanayiṣyāmi nīhāramiva raśmivān |
tathoktā sā samāśvastā vaktukāmā tadapriyam || 40 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe daśamassargaḥ ||