📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
উদ্ধবগীতা - চতুর্থোঽধ্যাযঃ
Uddhavagita - Chaturtho'dhyayah
Gita Bengali
অথ চতুর্থোঽধ্যাযঃ ।
রাজা উবাচ ।
যানি যানি ইহ কর্মাণি যৈঃ যৈঃ স্বচ্ছন্দজন্মভিঃ ।
চক্রে করোতি কর্তা বা হরিঃ তানি ব্রুবন্তু নঃ ॥ 1॥
দ্রুমিলঃ উবাচ ।
যঃ বা অনন্তস্য গুণান্ অনন্তান্
অনুক্রমিষ্যন্ সঃ তু বালবুদ্ধিঃ ।
রজাংসি ভূমেঃ গণযেত্ কথঞ্চিত্
কালেন ন এব অখিলশক্তিধাম্নঃ ॥ 2॥
ভূতৈঃ যদা পঞ্চভিঃ আত্মসৃষ্টৈঃ
পুরং বিরাজং বিরচয্য তস্মিন্ ।
স্বাংশেন বিষ্টঃ পুরুষাভিধান
মবাপ নারাযণঃ আদিদেবঃ ॥ 3॥
যত্ কাযঃ এষঃ ভুবনত্রযসন্নিবেশঃ
যস্য ইন্দ্রিযৈঃ তনুভৃতাং উভযৈন্দ্রিযাণি ।
জ্ঞানং স্বতঃ শ্বসনতঃ বলং ওজঃ ঈহা
সত্ত্বাদিভিঃ স্থিতিলযৌদ্ভবঃ আদিকর্তা ॥ 4॥
আদৌ অভূত্ শতধৃতী রজস অস্য সর্গে
বিষ্ণু স্থিতৌ ক্রতুপতিঃ দ্বিজধর্মসেতুঃ ।
রুদ্রঃ অপি অযায তমসা পুরুষঃ সঃ আদ্যঃ
ইতি উদ্ভবস্থিতিলযাঃ সততং প্রজাসু ॥ 5॥
ধর্মস্য দক্ষদুহিতর্যজনিষ্টঃ মূর্ত্যা
নারাযণঃ নরঃ ঋষিপ্রবরঃ প্রশান্তঃ ।
নৈষ্কর্ম্যলক্ষণং উবাচ চচার কর্ম
যঃ অদ্য অপি চ আস্ত ঋষিবর্যনিষেবিতাঙ্ঘ্রিঃ ॥ 6॥
ইন্দ্রঃ বিশঙ্ক্য মম ধাম জিঘৃক্ষতি ইতি
কামং ন্যযুঙ্ক্ত সগণং সঃ বদরিউপাখ্যম্ ।
গত্বা অপ্সরোগণবসন্তসুমন্দবাতৈঃ
স্ত্রীপ্রেক্ষণ ইষুভিঃ অবিধ্যতত্ মহিজ্ঞঃ ॥ 7॥
বিজ্ঞায শক্রকৃতং অক্রমং আদিদেবঃ
প্রাহ প্রহস্য গতবিস্মযঃ এজমানান্ ।
মা ভৈষ্ট ভো মদন মারুত দেববধ্বঃ
গৃহ্ণীত নঃ বলিং অশূন্যং ইমং কুরুধ্বম্ ॥ 8॥
ইত্থং ব্রুবতি অভযদে নরদেব দেবাঃ
সব্রীডনম্রশিরসঃ সঘৃণং তং ঊচুঃ ।
ন এতত্ বিভো ত্বযি পরে অবিকৃতে বিচিত্রম্
স্বারামধীঃ অনিকরানতপাদপদ্মে ॥ 9॥
ত্বাং সেবতাং সুরকৃতা বহবঃ অন্তরাযাঃ
স্বৌকো বিলঙ্ঘ্য পরমং ব্রজতাং পদং তে ।
ন অন্যস্য বর্হিষি বলীন্ দদতঃ স্বভাগান্
ধত্তে পদং ত্বং অবিতা যদি বিঘ্নমূর্ধ্নি ॥ 10॥
ক্ষুত্ তৃট্ত্রিকালগুণমারুতজৈব্হ্যশৈশ্ন্যান্
অস্মান্ অপারজলধীন্ অতিতীর্য কেচিত্ ।
ক্রোধস্য যান্তি বিফলস্য বশ পদে গোঃ
মজ্জন্তি দুশ্চরতপঃ চ বৃথা উত্সৃজন্তি ॥ 11॥
ইতি প্রগৃণতাং তেষাং স্ত্রিযঃ অতি অদ্ভুতদর্শনাঃ ।
দর্শযামাস শুশ্রূষাং স্বর্চিতাঃ কুর্বতীঃ বিভুঃ ॥ 12॥
তে দেব অনুচরাঃ দৃষ্ট্বা স্ত্রিযঃ শ্রীঃ ইব রূপিণীঃ ।
গন্ধেন মুমুহুঃ তাসাং রূপ ঔদার্যহতশ্রিযঃ ॥ 13॥
তান্ আহ দেবদেব ঈশঃ প্রণতান্ প্রহসন্ ইব ।
আসাং একতমাং বৃঙ্গ্ধ্বং সবর্ণাং স্বর্গভূষণাম্ ॥
14॥
ওঁ ইতি আদেশং আদায নত্বা তং সুরবন্দিনঃ ।
উর্বশীং অপ্সরঃশ্রেষ্ঠাং পুরস্কৃত্য দিবং যযুঃ ॥ 15॥
ইন্দ্রায আনম্য সদসি শ্রুণ্বতাং ত্রিদিবৌকসাম্ ।
ঊচুঃ নারাযণবলং শক্রঃ তত্র আস বিস্মিতঃ ॥ 16॥
হংসস্বরূপী অবদদত্ অচ্যুতঃ আত্মযোগম্
দত্তঃ কুমার ঋষভঃ ভগবান্ পিতা নঃ ।
বিষ্ণুঃ শিবায জগতাং কলযা অবতীর্ণঃ
তেন আহৃতাঃ মধুভিদা শ্রুতযঃ হযাস্যে ॥ 17॥
গুপ্তঃ অপি অযে মনুঃ ইলা ওষধযঃ চ মাত্স্যে
ক্রৌডে হতঃ দিতিজঃ উদ্ধরতা অম্ভসঃ ক্ষ্মাম্ ।
কৌর্মে ধৃতঃ অদ্রিঃ অমৃত উন্মথনে স্বপৃষ্ঠে
গ্রাহাত্ প্রপন্নমিভরাজং অমুঞ্চত্ আর্তম্ ॥ 18॥
সংস্তুন্বতঃ অব্ধিপতিতান্ শ্রমণান্ ঋষীং চ
শক্রং চ বৃত্রবধতঃ তমসি প্রবিষ্টম্ ।
দেবস্ত্রিযঃ অসুরগৃহে পিহিতাঃ অনাথাঃ
জঘ্নে অসুরেন্দ্রং অভযায সতাং নৃসিংহে ॥ 19॥
দেব অসুরে যুধি চ দৈত্যপতীন্ সুরার্থে
হত্বা অন্তরেষু ভুবনানি অদধাত্ কলাভিঃ ।
ভূত্বা অথ বামনঃ ইমাং অহরত্ বলেঃ ক্ষ্মাম্
যাঞ্চাচ্ছলেন সমদাত্ অদিতেঃ সুতেভ্যঃ ॥ 20॥
নিঃক্ষত্রিযাং অকৃত গাং চ ত্রিঃসপ্তকৃত্বঃ
রামঃ তু হৈহযকুল অপি অযভার্গব অগ্নিঃ ।
সঃ অব্ধিং ববন্ধ দশবক্ত্রং অহন্ সলঙ্কম্
সীতাপতিঃ জযতি লোকং অলঘ্নকীর্তিঃ ॥ 21॥
ভূমেঃ ভর অবতরণায যদুষি অজন্মা জাতঃ
করিষ্যতি সুরৈঃ অপি দুষ্করাণি ।
বাদৈঃ বিমোহযতি যজ্ঞকৃতঃ অতদর্হান্
শূদ্রাং কলৌ ক্ষিতিভুজঃ ন্যহনিষ্যদন্তে ॥ 22॥
এবংবিধানি কর্মাণি জন্মানি চ জগত্ পতেঃ ।
ভূরীণি ভূরিযশসঃ বর্ণিতানি মহাভুজ ॥ 23॥
ইতি শ্রীমদ্ভগবতে মহাপুরাণে পারমহংস্যাং
সংহিতাযামেকাদশস্কন্ধে নিমিজাযন্তসংবাদে
চতুর্থোঽধ্যাযঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
atha caturtho'dhyāyaḥ |
rājā uvāca |
yāni yāni iha karmāṇi yaiḥ yaiḥ svacchandajanmabhiḥ |
cakre karoti kartā vā hariḥ tāni bruvantu naḥ || 1||
drumilaḥ uvāca |
yaḥ vā anantasya guṇān anantān
anukramiṣyan saḥ tu bālabuddhiḥ |
rajāṃsi bhūmeḥ gaṇayet kathañcit
kālena na eva akhilaśaktidhāmnaḥ || 2||
bhūtaiḥ yadā pañcabhiḥ ātmasṛṣṭaiḥ
puraṃ virājaṃ viracayya tasmin |
svāṃśena viṣṭaḥ puruṣābhidhāna
mavāpa nārāyaṇaḥ ādidevaḥ || 3||
yat kāyaḥ eṣaḥ bhuvanatrayasanniveśaḥ
yasya indriyaiḥ tanubhṛtāṃ ubhayaindriyāṇi |
jñānaṃ svataḥ śvasanataḥ balaṃ ojaḥ īhā
sattvādibhiḥ sthitilayaudbhavaḥ ādikartā || 4||
ādau abhūt śatadhṛtī rajasa asya sarge
viṣṇu sthitau kratupatiḥ dvijadharmasetuḥ |
rudraḥ api ayāya tamasā puruṣaḥ saḥ ādyaḥ
iti udbhavasthitilayāḥ satataṃ prajāsu || 5||
dharmasya dakṣaduhitaryajaniṣṭaḥ mūrtyā
nārāyaṇaḥ naraḥ ṛṣipravaraḥ praśāntaḥ |
naiṣkarmyalakṣaṇaṃ uvāca cacāra karma
yaḥ adya api ca āsta ṛṣivaryaniṣevitāṅghriḥ || 6||
indraḥ viśaṅkya mama dhāma jighṛkṣati iti
kāmaṃ nyayuṅkta sagaṇaṃ saḥ badariupākhyam |
gatvā apsarogaṇavasantasumandavātaiḥ
strīprekṣaṇa iṣubhiḥ avidhyatat mahijñaḥ || 7||
vijñāya śakrakṛtaṃ akramaṃ ādidevaḥ
prāha prahasya gatavismayaḥ ejamānān |
mā bhaiṣṭa bho madana māruta devavadhvaḥ
gṛhṇīta naḥ baliṃ aśūnyaṃ imaṃ kurudhvam || 8||
itthaṃ bruvati abhayade naradeva devāḥ
savrīḍanamraśirasaḥ saghṛṇaṃ taṃ ūcuḥ |
na etat vibho tvayi pare avikṛte vicitram
svārāmadhīḥ anikarānatapādapadme || 9||
tvāṃ sevatāṃ surakṛtā bahavaḥ antarāyāḥ
svauko vilaṅghya paramaṃ vrajatāṃ padaṃ te |
na anyasya barhiṣi balīn dadataḥ svabhāgān
dhatte padaṃ tvaṃ avitā yadi vighnamūrdhni || 10||
kṣut tṛṭtrikālaguṇamārutajaivhyaśaiśnyān
asmān apārajaladhīn atitīrya kecit |
krodhasya yānti viphalasya vaśa pade goḥ
majjanti duścaratapaḥ ca vṛthā utsṛjanti || 11||
iti pragṛṇatāṃ teṣāṃ striyaḥ ati adbhutadarśanāḥ |
darśayāmāsa śuśrūṣāṃ svarcitāḥ kurvatīḥ vibhuḥ || 12||
te deva anucarāḥ dṛṣṭvā striyaḥ śrīḥ iva rūpiṇīḥ |
gandhena mumuhuḥ tāsāṃ rūpa audāryahataśriyaḥ || 13||
tān āha devadeva īśaḥ praṇatān prahasan iva |
āsāṃ ekatamāṃ vṛṅgdhvaṃ savarṇāṃ svargabhūṣaṇām ||
14||
oṃ iti ādeśaṃ ādāya natvā taṃ suravandinaḥ |
urvaśīṃ apsaraḥśreṣṭhāṃ puraskṛtya divaṃ yayuḥ || 15||
indrāya ānamya sadasi śruṇvatāṃ tridivaukasām |
ūcuḥ nārāyaṇabalaṃ śakraḥ tatra āsa vismitaḥ || 16||
haṃsasvarūpī avadadat acyutaḥ ātmayogam
dattaḥ kumāra ṛṣabhaḥ bhagavān pitā naḥ |
viṣṇuḥ śivāya jagatāṃ kalayā avatīrṇaḥ
tena āhṛtāḥ madhubhidā śrutayaḥ hayāsye || 17||
guptaḥ api aye manuḥ ilā oṣadhayaḥ ca mātsye
krauḍe hataḥ ditijaḥ uddharatā ambhasaḥ kṣmām |
kaurme dhṛtaḥ adriḥ amṛta unmathane svapṛṣṭhe
grāhāt prapannamibharājaṃ amuñcat ārtam || 18||
saṃstunvataḥ abdhipatitān śramaṇān ṛṣīṃ ca
śakraṃ ca vṛtravadhataḥ tamasi praviṣṭam |
devastriyaḥ asuragṛhe pihitāḥ anāthāḥ
jaghne asurendraṃ abhayāya satāṃ nṛsiṃhe || 19||
deva asure yudhi ca daityapatīn surārthe
hatvā antareṣu bhuvanāni adadhāt kalābhiḥ |
bhūtvā atha vāmanaḥ imāṃ aharat baleḥ kṣmām
yāñcācchalena samadāt aditeḥ sutebhyaḥ || 20||
niḥkṣatriyāṃ akṛta gāṃ ca triḥsaptakṛtvaḥ
rāmaḥ tu haihayakula api ayabhārgava agniḥ |
saḥ abdhiṃ babandha daśavaktraṃ ahan salaṅkam
sītāpatiḥ jayati lokaṃ alaghnakīrtiḥ || 21||
bhūmeḥ bhara avataraṇāya yaduṣi ajanmā jātaḥ
kariṣyati suraiḥ api duṣkarāṇi |
vādaiḥ vimohayati yajñakṛtaḥ atadarhān
śūdrāṃ kalau kṣitibhujaḥ nyahaniṣyadante || 22||
evaṃvidhāni karmāṇi janmāni ca jagat pateḥ |
bhūrīṇi bhūriyaśasaḥ varṇitāni mahābhuja || 23||
iti śrīmadbhagavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāmekādaśaskandhe nimijāyantasaṃvāde
caturtho'dhyāyaḥ ||