📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
মুণ্ডক উপনিষদ্ - দ্বিতীয মুণ্ডক, প্রথম কাণ্ডঃ
Mundaka Upanishad - Dvitiya Mundaka, Prathama Kandah
Upanishad Bengali
॥ দ্বিতীয মুণ্ডকে প্রথমঃ খণ্ডঃ ॥
তদেত-থ্সত্যং
যথা সুদীপ্তা-ত্পাবকাদ্বিস্ফুলিঙ্গাঃ
সহস্রশঃ প্রভবন্তে সরূপাঃ ।
তথা-ঽক্ষরাদ্বিবিধা-স্সোম্য ভাবাঃ
প্রজাযন্তে তত্র চৈবাপি যন্তি ॥ 1॥
দিব্যো হ্যমূর্তঃ পুরুষ-স্স বাহ্যাভ্যন্তরো হ্যজঃ ।
অপ্রাণো হ্যমনা-শ্শুভ্রো হ্যক্ষরা-ত্পরতঃ পরঃ ॥ 2॥
এতস্মাজ্জাযতে প্রাণো মন-স্সর্বেন্দ্রিযাণি চ ।
খং-বাঁযুর্জ্যোতিরাপঃ পৃথিবী বিশ্বস্য ধারিণী ॥ 3॥
অগ্নীর্মূর্ধা চক্ষুষী চন্দ্রসূর্যৌ
দিশ-শ্শ্রোত্রে বাগ্ বিবৃতাশ্চ বেদাঃ ।
বাযুঃ প্রাণো হৃদযং-বিঁশ্বমস্য পদ্ভ্যাং
পৃথিবী হ্যেষ সর্বভূতান্তরাত্মা ॥ 4॥
তস্মাদগ্নি-স্সমিধো যস্য সূর্যঃ
সোমা-ত্পর্জন্য ওষধযঃ পৃথিব্যাম্ ।
পুমা-ন্রেত-স্সিঞ্চতি যোষিতাযাং
বহ্বীঃ প্রজাঃ পুরুষা-থ্সম্প্রসূতাঃ ॥ 5॥
তস্মাদৃচ-স্সাম যজূংষি দীক্ষা
যজ্ঞাশ্চ সর্বে ক্রতবো দক্ষিণাশ্চ ।
সং​বঁত্সরশ্চ যজমানশ্চ লোকাঃ
সোমো যত্র পবতে যত্র সূর্যঃ ॥ 6॥
তস্মাচ্চ দেবা বহুধা সম্প্রসূতাঃ
সাধ্যা মনুষ্যাঃ পশবো বযাংসি ।
প্রাণাপানৌ ব্রীহিযবৌ তপশ্চ
শ্রদ্ধা সত্য-ম্ব্রহ্মচর্যং-বিঁধিশ্চ ॥ 7॥
সপ্ত প্রাণাঃ প্রভবন্তি তস্মাত্
সপ্তার্চিষ-স্সমিধ-স্সপ্ত হোমাঃ ।
সপ্ত ইমে লোকা যেষু চরন্তি প্রাণা
গুহাশযা নিহিতা-স্সপ্ত সপ্ত ॥ 8॥
অত-স্সমুদ্রা গিরযশ্চ সর্বে-ঽস্মাত্
স্যন্দন্তে সিন্ধব-স্সর্বরূপাঃ ।
অতশ্চ সর্বা ওষধযো রসশ্চ
যেনৈষ ভূতৈস্তিষ্ঠতে হ্যন্তরাত্মা ॥ 9॥
পুরুষ এবেদং-বিঁশ্ব-ঙ্কর্ম তপো ব্রহ্ম পরামৃতম্ ।
এতদ্যো বেদ নিহিত-ঙ্গুহাযাং
সো-ঽবিদ্যাগ্রন্থিং-বিঁকিরতীহ সোম্য ॥ 10॥
॥ ইতি মুণ্ডকোপনিষদি দ্বিতীযমুণ্ডকে প্রথমঃ খণ্ডঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
|| dvitīya muṇḍake prathamaḥ khaṇḍaḥ ||
tadeta-thsatyaṃ
yathā sudīptā-tpāvakādvisphuliṅgāḥ
sahasraśaḥ prabhavante sarūpāḥ |
tathā-'kṣarādvividhā-ssomya bhāvāḥ
prajāyante tatra caivāpi yanti || 1||
divyo hyamūrtaḥ puruṣa-ssa bāhyābhyantaro hyajaḥ |
aprāṇo hyamanā-śśubhro hyakṣarā-tparataḥ paraḥ || 2||
etasmājjāyate prāṇo mana-ssarvendriyāṇi ca |
khaṃ-vā~yurjyotirāpaḥ pṛthivī viśvasya dhāriṇī || 3||
agnīrmūrdhā cakṣuṣī candrasūryau
diśa-śśrotre vāg vivṛtāśca vedāḥ |
vāyuḥ prāṇo hṛdayaṃ-vi~śvamasya padbhyāṃ
pṛthivī hyeṣa sarvabhūtāntarātmā || 4||
tasmādagni-ssamidho yasya sūryaḥ
somā-tparjanya oṣadhayaḥ pṛthivyām |
pumā-nreta-ssiñcati yoṣitāyāṃ
bahvīḥ prajāḥ puruṣā-thsamprasūtāḥ || 5||
tasmādṛca-ssāma yajūṃṣi dīkṣā
yajñāśca sarve kratavo dakṣiṇāśca |
saṃ​va~tsaraśca yajamānaśca lokāḥ
somo yatra pavate yatra sūryaḥ || 6||
tasmācca devā bahudhā samprasūtāḥ
sādhyā manuṣyāḥ paśavo vayāṃsi |
prāṇāpānau vrīhiyavau tapaśca
śraddhā satya-mbrahmacaryaṃ-vi~dhiśca || 7||
sapta prāṇāḥ prabhavanti tasmāt
saptārciṣa-ssamidha-ssapta homāḥ |
sapta ime lokā yeṣu caranti prāṇā
guhāśayā nihitā-ssapta sapta || 8||
ata-ssamudrā girayaśca sarve-'smāt
syandante sindhava-ssarvarūpāḥ |
ataśca sarvā oṣadhayo rasaśca
yenaiṣa bhūtaistiṣṭhate hyantarātmā || 9||
puruṣa evedaṃ-vi~śva-ṅkarma tapo brahma parāmṛtam |
etadyo veda nihita-ṅguhāyāṃ
so-'vidyāgranthiṃ-vi~kiratīha somya || 10||
|| iti muṇḍakopaniṣadi dvitīyamuṇḍake prathamaḥ khaṇḍaḥ ||