📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
মণিদ্বীপ বর্ণন - 1 (দেবী ভাগবতম্)
Manidvipa Varnana - 1 (devi Bhagavatam)
Devi Vyasa Bengali
(শ্রীদেবীভাগবতং, দ্বাদশ স্কন্ধং, দশমোঽধ্যাযঃ, , মণিদ্বীপ বর্ণন - 1)
ব্যাস উবাচ –
ব্রহ্মলোকাদূর্ধ্বভাগে সর্বলোকোঽস্তি যঃ শ্রুতঃ ।
মণিদ্বীপঃ স এবাস্তি যত্র দেবী বিরাজতে ॥ 1 ॥
সর্বস্মাদধিকো যস্মাত্সর্বলোকস্ততঃ স্মৃতঃ ।
পুরা পরাম্বযৈবাযং কল্পিতো মনসেচ্ছযা ॥ 2 ॥
সর্বাদৌ নিজবাসার্থং প্রকৃত্যা মূলভূতযা ।
কৈলাসাদধিকো লোকো বৈকুণ্ঠাদপি চোত্তমঃ ॥ 3 ॥
গোলোকাদপি সর্বস্মাত্সর্বলোকোঽধিকঃ স্মৃতঃ ।
নৈতত্সমং ত্রিলোক্যাং তু সুন্দরং বিদ্যতে ক্বচিত্ ॥ 4 ॥
ছত্রীভূতং ত্রিজগতো ভবসন্তাপনাশকম্ ।
ছাযাভূতং তদেবাস্তি ব্রহ্মাণ্ডানাং তু সত্তম ॥ 5 ॥
বহুযোজনবিস্তীর্ণো গম্ভীরস্তাবদেব হি ।
মণিদ্বীপস্য পরিতো বর্ততে তু সুধোদধিঃ ॥ 6 ॥
মরুত্সঙ্ঘট্টনোত্কীর্ণতরঙ্গ শতসঙ্কুলঃ ।
রত্নাচ্ছবালুকাযুক্তো ঝষশঙ্খসমাকুলঃ ॥ 7 ॥
বীচিসঙ্ঘর্ষসঞ্জাতলহরীকণশীতলঃ ।
নানাধ্বজসমাযুক্তা নানাপোতগতাগতৈঃ ॥ 8 ॥
বিরাজমানঃ পরিতস্তীররত্নদ্রুমো মহান্ ।
তদুত্তরমযোধাতুনির্মিতো গগনে ততঃ ॥ 9 ॥
সপ্তযোজনবিস্তীর্ণঃ প্রাকারো বর্ততে মহান্ ।
নানাশস্ত্রপ্রহরণা নানাযুদ্ধবিশারদাঃ ॥ 10 ॥
রক্ষকা নিবসন্ত্যত্র মোদমানাঃ সমন্ততঃ ।
চতুর্দ্বারসমাযুক্তো দ্বারপালশতান্বিতঃ ॥ 11 ॥
নানাগণৈঃ পরিবৃতো দেবীভক্তিযুতৈর্নৃপ ।
দর্শনার্থং সমাযান্তি যে দেবা জগদীশিতুঃ ॥ 12 ॥
তেষাং গণা বসন্ত্যত্র বাহনানি চ তত্র হি ।
বিমানশতসঙ্ঘর্ষঘণ্টাস্বনসমাকুলঃ ॥ 13 ॥
হযহেষাখুরাঘাতবধিরীকৃতদিম্মুখঃ ।
গণৈঃ কিলকিলারাবৈর্বেত্রহস্তৈশ্চ তাডিতাঃ ॥ 14 ॥
সেবকা দেবসঙ্গানাং ভ্রাজন্তে তত্র ভূমিপ ।
তস্মিঙ্কোলাহলে রাজন্নশব্দঃ কেনচিত্ক্বচিত্ ॥ 15 ॥
কস্যচিচ্ছ্রূযতেঽত্যন্তং নানাধ্বনিসমাকুলে ।
পদে পদে মিষ্টবারিপরিপূর্ণসরান্সি চ ॥ 16 ॥
বাটিকা বিবিধা রাজন্ রত্নদ্রুমবিরাজিতাঃ ।
তদুত্তরং মহাসারধাতুনির্মিতমণ্ডলঃ ॥ 17 ॥
সালোঽপরো মহানস্তি গগনস্পর্শি যচ্ছিরঃ ।
তেজসা স্যাচ্ছতগুণঃ পূর্বসালাদযং পরঃ ॥ 18 ॥
গোপুরদ্বারসহিতো বহুবৃক্ষসমন্বিতঃ ।
যা বৃক্ষজাতযঃ সন্তি সর্বাস্তাস্তত্র সন্তি চ ॥ 19 ॥
নিরন্তরং পুষ্পযুতাঃ সদা ফলসমন্বিতাঃ ।
নবপল্লবসংযুক্তাঃ পরসৌরভসঙ্কুলাঃ ॥ 20 ॥
পনসা বকুলা লোধ্রাঃ কর্ণিকারাশ্চ শিংশপাঃ ।
দেবদারুকাঞ্চনারা আম্রাশ্চৈব সুমেরবঃ ॥ 21 ॥
লিকুচা হিঙ্গুলাশ্চৈলা লবঙ্গাঃ কট্ফলাস্তথা ।
পাটলা মুচুকুন্দাশ্চ ফলিন্যো জঘনেফলাঃ ॥ 22 ॥
তালাস্তমালাঃ সালাশ্চ কঙ্কোলা নাগভদ্রকাঃ ।
পুন্নাগাঃ পীলবঃ সাল্বকা বৈ কর্পূরশাখিনঃ ॥ 23 ॥
অশ্বকর্ণা হস্তিকর্ণাস্তালপর্ণাশ্চ দাডিমাঃ ।
গণিকা বন্ধুজীবাশ্চ জম্বীরাশ্চ কুরণ্ডকাঃ ॥ 24 ॥
চাম্পেযা বন্ধুজীবাশ্চ তথা বৈ কনকদ্রুমাঃ ।
কালাগুরুদ্রুমাশ্চৈব তথা চন্দনপাদপাঃ ॥ 25 ॥
খর্জূরা যূথিকাস্তালপর্ণ্যশ্চৈব তথেক্ষবঃ ।
ক্ষীরবৃক্ষাশ্চ খদিরাশ্চিঞ্চাভল্লাতকাস্তথা ॥ 26 ॥
রুচকাঃ কুটজা বৃক্ষা বিল্ববৃক্ষাস্তথৈব চ ।
তুলসীনাং বনান্যেবং মল্লিকানাং তথৈব চ ॥ 27 ॥
ইত্যাদিতরুজাতীনাং বনান্যুপবনানি চ ।
নানাবাপীশতৈর্যুক্তান্যেবং সন্তি ধরাধিপ ॥ 28 ॥
কোকিলারাবসংযুক্তা গুন্জদ্ভ্রমরভূষিতাঃ ।
নির্যাসস্রাবিণঃ সর্বে স্নিগ্ধচ্ছাযাস্তরূত্তমাঃ ॥ 29 ॥
নানাঋতুভবা বৃক্ষা নানাপক্ষিসমাকুলাঃ ।
নানারসস্রাবিণীভির্নদীভিরতিশোভিতাঃ ॥ 30 ॥
পারাবতশুকব্রাতসারিকাপক্ষমারুতৈঃ ।
হংসপক্ষসমুদ্ভূত বাতব্রাতৈশ্চলদ্দ্রুমম্ ॥ 31 ॥
সুগন্ধগ্রাহিপবনপূরিতং তদ্বনোত্তমম্ ।
সহিতং হরিণীযূথৈর্ধাবমানৈরিতস্ততঃ ॥ 32 ॥
নৃত্যদ্বর্হিকদম্বস্য কেকারাবৈঃ সুখপ্রদৈঃ ।
নাদিতং তদ্বনং দিব্যং মধুস্রাবি সমন্ততঃ ॥ 33 ॥
কাংস্যসালাদুত্তরে তু তাম্রসালঃ প্রকীর্তিতঃ ।
চতুরস্রসমাকার উন্নত্যা সপ্তযোজনঃ ॥ 34 ॥
দ্বযোস্তু সালযোর্মধ্যে সম্প্রোক্তা কল্পবাটিকা ।
যেষাং তরূণাং পুষ্পাণি কাঞ্চনাভানি ভূমিপ ॥ 35 ॥
পত্রাণি কাঞ্চনাভানি রত্নবীজফলানি চ ।
দশযোজনগন্ধো হি প্রসর্পতি সমন্ততঃ ॥ 36 ॥
তদ্বনং রক্ষিতং রাজন্বসন্তেনর্তুনানিশম্ ।
পুষ্পসিংহাসনাসীনঃ পুষ্পচ্ছত্রবিরাজিতঃ ॥ 37 ॥
পুষ্পভূষাভূষিতশ্চ পুষ্পাসববিঘূর্ণিতঃ ।
মধুশ্রীর্মাধবশ্রীশ্চ দ্বে ভার্যে তস্য সম্মতে ॥ 38 ॥
ক্রীডতঃ স্মেরবদনে সুমস্তবককন্দুকৈঃ ।
অতীব রম্যং বিপিনং মধুস্রাবি সমন্ততঃ ॥ 39 ॥
দশযোজনপর্যন্তং কুসুমামোদবাযুনা ।
পূরিতং দিব্যগন্ধর্বৈঃ সাঙ্গনৈর্গানলোলুপৈঃ ॥ 40 ॥
শোভিতং তদ্বনং দিব্যং মত্তকোকিলনাদিতম্ ।
বসন্তলক্ষ্মীসংযুক্তং কামিকামপ্রবর্ধনম্ ॥ 41 ॥
তাম্রসালাদুত্তরত্র সীসসালঃ প্রকীর্তিতঃ ।
সমুচ্ছ্রাযঃ স্মৃতোঽপ্যস্য সপ্তযোজনসঙ্খ্যযা ॥ 42 ॥
সন্তানবাটিকামধ্যে সালযোস্তু দ্বযোর্নৃপ ।
দশযোজনগন্ধস্তু প্রসূনানাং সমন্ততঃ ॥ 43 ॥
হিরণ্যাভানি কুসুমান্যুত্ফুল্লানি নিরন্তরম্ ।
অমৃতদ্রবসংযুক্তফলানি মধুরাণি চ ॥ 44 ॥
গ্রীষ্মর্তুর্নাযকস্তস্যা বাটিকাযা নৃপোত্তম ।
শুক্রশ্রীশ্চ শুচিশ্রীশ্চ দ্বে ভার্যে তস্য সম্মতে ॥ 45 ॥
সন্তাপত্রস্তলোকাস্তু বৃক্ষমূলেষু সংস্থিতাঃ ।
নানাসিদ্ধৈঃ পরিবৃতো নানাদেবৈঃ সমন্বিতঃ ॥ 46 ॥
বিলাসিনীনাং বৃন্দৈস্তু চন্দনদ্রবপঙ্কিলৈঃ ।
পুষ্পমালাভূষিতৈস্তু তালবৃন্তকরাম্বুজৈঃ ॥ 47 ॥
[পাঠভেদঃ- প্রাকারঃ]
প্রকারঃ শোভিতো এজচ্ছীতলাম্বুনিষেবিভিঃ ।
সীসসালাদুত্তরত্রাপ্যারকূটমযঃ শুভঃ ॥ 48 ॥
প্রাকারো বর্ততে রাজন্মুনিযোজনদৈর্ঘ্যবান্ ।
হরিচন্দনবৃক্ষাণাং বাটী মধ্যে তযোঃ স্মৃতা ॥ 49 ॥
সালযোরধিনাথস্তু বর্ষর্তুর্মেঘবাহনঃ ।
বিদ্যুত্পিঙ্গলনেত্রশ্চ জীমূতকবচঃ স্মৃতঃ ॥ 50 ॥
বজ্রনির্ঘোষমুখরশ্চেন্দ্রধন্বা সমন্ততঃ ।
সহস্রশো বারিধারা মুঞ্চন্নাস্তে গণাবৃতঃ ॥ 51 ॥
নভঃ শ্রীশ্চ নভস্যশ্রীঃ স্বরস্যা রস্যমালিনী ।
অম্বা দুলা নিরত্নিশ্চাভ্রমন্তী মেঘযন্তিকা ॥ 52 ॥
বর্ষযন্তী চিবুণিকা বারিধারা চ সম্মতাঃ ।
বর্ষর্তোর্দ্বাদশ প্রোক্তাঃ শক্তযো মদবিহ্বলাঃ ॥ 53 ॥
নবপল্লববৃক্ষাশ্চ নবীনলতিকান্বিতাঃ ।
হরিতানি তৃণান্যেব বেষ্টিতা যৈর্ধরাঽখিলা ॥ 54 ॥
নদীনদপ্রবাহাশ্চ প্রবহন্তি চ বেগতঃ ।
সরাংসি কলুষাম্বূনি রাগিচিত্তসমানি চ ॥ 55 ॥
বসন্তি দেবাঃ সিদ্ধাশ্চ যে দেবীকর্মকারিণঃ ।
বাপীকূপতডাগাশ্চ যে দেব্যর্থং সমর্পিতাঃ ॥ 56 ॥
তে গণা নিবসন্ত্যত্র সবিলাসাশ্চ সাঙ্গনাঃ ।
আরকূটমযাদগ্রে সপ্তযোজনদৈর্ঘ্যবান্ ॥ 57 ॥
পঞ্চলোহাত্মকঃ সালো মধ্যে মন্দারবাটিকা ।
নানাপুষ্পলতাকীর্ণা নানাপল্লবশোভিতা ॥ 58 ॥
অধিষ্ঠাতাঽত্র সম্প্রোক্তঃ শরদৃতুরনামযঃ ।
ইষলক্ষ্মীরূর্জলক্ষ্মীর্দ্বে ভার্যে তস্য সম্মতে ॥ 59 ॥
নানাসিদ্ধা বসন্ত্যত্র সাঙ্গনাঃ সপরিচ্ছদাঃ ।
পঞ্চলোহমযাদগ্রে সপ্তযোজনদৈর্ঘ্যবান্ ॥ 60 ॥
দীপ্যমানো মহাশৃঙ্গৈর্বর্ততে রৌপ্যসালকঃ ।
পারিজাতাটবীমধ্যে প্রসূনস্তবকান্বিতা ॥ 61 ॥
দশযোজনগন্ধীনি কুসুমানি সমন্ততঃ ।
মোদযন্তি গণান্সর্বান্যে দেবীকর্মকারিণঃ ॥ 62 ॥
তত্রাধিনাথঃ সম্প্রোক্তো হেমন্তর্তুর্মহোজ্জ্বলঃ ।
সগণঃ সাযুধঃ সর্বান্ রাগিণো রঞ্জযন্নপঃ ॥ 63 ॥
সহশ্রীশ্চ সহস্যশ্রীর্দ্বে ভার্যে তস্য সম্মতে ।
বসন্তি তত্র সিদ্ধাশ্চ যে দেবীব্রতকারিণঃ ॥ 64 ॥
রৌপ্যসালমযাদগ্রে সপ্তযোজনদৈর্ঘ্যবান্ ।
সৌবর্ণসালঃ সম্প্রোক্তস্তপ্তহাটককল্পিতঃ ॥ 65 ॥
মধ্যে কদম্ববাটী তু পুষ্পপল্লবশোভিতা ।
কদম্বমদিরাধারাঃ প্রবর্তন্তে সহস্রশঃ ॥ 66 ॥
যাভির্নিপীতপীতাভির্নিজানন্দোঽনুভূযতে ।
তত্রাধিনাথঃ সম্প্রোক্তঃ শৈশিরর্তুর্মহোদযঃ ॥ 67 ॥
তপঃশ্রীশ্চ তপস্যশ্রীর্দ্বে ভার্যে তস্য সম্মতে ।
মোদমানঃ সহৈতাভ্যাং বর্ততে শিশিরাকৃতিঃ ॥ 68 ॥
নানাবিলাসসংযুক্তো নানাগণসমাবৃতঃ ।
নিবসন্তি মহাসিদ্ধা যে দেবীদানকারিণঃ ॥ 69 ॥
নানাভোগসমুত্পন্নমহানন্দসমন্বিতাঃ ।
সাঙ্গনাঃ পরিবারৈস্তু সঙ্ঘশঃ পরিবারিতাঃ ॥ 70 ॥
স্বর্ণসালমযাদগ্রে মুনিযোজনদৈর্ঘ্যবান্ ।
পুষ্পরাগমযঃ সালঃ কুঙ্কুমারুণবিগ্রহঃ ॥ 71 ॥
পুষ্পরাগমযী ভূমির্বনান্যুপবনানি চ ।
রত্নবৃক্ষালবালাশ্চ পুষ্পরাগমযাঃ স্মৃতাঃ ॥ 72 ॥
প্রাকারো যস্য রত্নস্য তদ্রত্নরচিতা দ্রুমাঃ ।
বনভূঃ পক্ষিনশ্চৈব রত্নবর্ণজলানি চ ॥ 73 ॥
মণ্ডপা মণ্ডপস্তম্ভাঃ সরান্সি কমলানি চ ।
প্রাকারে তত্র যদ্যত্স্যাত্তত্সর্বং তত্সমং ভবেত্ ॥ 74 ॥
পরিভাষেযমুদ্দিষ্টা রত্নসালাদিষু প্রভো ।
তেজসা স্যাল্লক্ষগুণঃ পূর্বসালাত্পরো নৃপ ॥ 75 ॥
দিক্পালা নিবসন্ত্যত্র প্রতিব্রহ্মান্ডবর্তিনাম্ ।
দিক্পালানাং সমষ্ট্যাত্মরূপাঃ স্ফূর্জদ্বরাযুধাঃ ॥ 76 ॥
পূর্বাশাযাং সমুত্তুঙ্গশৃঙ্গা পূরমরাবতী ।
নানোপবনসংযুক্তা মহেন্দ্রস্তত্র রাজতে ॥ 77 ॥
স্বর্গশোভা চ যা স্বর্গে যাবতী স্যাত্ততোঽধিকা ।
সমষ্টিশতনেত্রস্য সহস্রগুণতঃ স্মৃতা ॥ 78 ॥
ঐরাবতসমারূঢো বজ্রহস্তঃ প্রতাপবান্ ।
দেবসেনাপরিবৃতো রাজতেঽত্র শতক্রতুঃ ॥ 79 ॥
দেবাঙ্গনাগণযুতা শচী তত্র বিরাজতে ।
বহ্নিকোণে বহ্নিপুরী বহ্নিপূঃ সদৃশী নৃপ ॥ 80 ॥
স্বাহাস্বধাসমাযুক্তো বহ্নিস্তত্র বিরাজতে ।
নিজবাহনভূষাঢ্যো নিজদেবগণৈর্বৃতঃ ॥ 81 ॥
যাম্যাশাযাং যমপুরী তত্র দণ্ডধরো মহান্ ।
স্বভটৈর্বেষ্টিতো রাজন্ চিত্রগুপ্তপুরোগমৈঃ ॥ 82 ॥
নিজশক্তিযুতো ভাস্বত্তনযোঽস্তি যমো মহান্ ।
নৈরৃত্যাং দিশি রাক্ষস্যাং রাক্ষসৈঃ পরিবারিতঃ ॥ 83 ॥
খড্গধারী স্ফুরন্নাস্তে নিরৃতির্নিজশক্তিযুক্ ।
বারুণ্যাং বরুণো রাজা পাশধারী প্রতাপবান্ ॥ 84 ॥
মহাঝশসমারূঢো বারুণীমধুবিহ্বলঃ ।
নিজশক্তিসমাযুক্তো নিজযাদোগণান্বিতঃ ॥ 85 ॥
সমাস্তে বারুণে লোকে বরুণানীরতাকুলঃ ।
বাযুকোণে বাযুলোকো বাযুস্তত্রাধিতিষ্ঠতি ॥ 86 ॥
বাযুসাধনসংসিদ্ধযোগিভিঃ পরিবারিতঃ ।
ধ্বজহস্তো বিশালাক্ষো মৃগবাহনসংস্থিতঃ ॥ 87 ॥
মরুদ্গণৈঃ পরিবৃতো নিজশক্তিসমন্বিতঃ ।
উত্তরস্যাং দিশি মহান্যক্ষলোকোঽস্তি ভূমিপ ॥ 88 ॥
যক্ষাধিরাজস্তত্রাঽঽস্তে বৃদ্ধিঋদ্ধ্যাদিশক্তিভিঃ ।
নবভির্নিধিভির্যুক্তস্তুন্দিলো ধননাযকঃ ॥ 89 ॥
মণিভদ্রঃ পূর্ণভদ্রো মণিমান্মণিকন্ধরঃ ।
মণিভূষো মণিস্রগ্বী মণিকার্মুকধারকঃ ॥ 90 ॥
ইত্যাদিযক্ষসেনানীসহিতো নিজশক্তিযুক্ ।
ঈশানকোণে সম্প্রোক্তো রুদ্রলোকো মহত্তরঃ ॥ 91 ॥
অনর্ঘ্যরত্নখচিতো যত্র রুদ্রোঽধিদৈবতম্ ।
মন্যুমান্দীপ্তনযনো বদ্ধপৃষ্ঠমহেষুধিঃ ॥ 92 ॥
স্ফূর্জদ্ধনুর্বামহস্তোঽধিজ্যধন্বভিরাবৃতঃ ।
স্বসমানৈরসঙ্খ্যাতরুদ্রৈঃ শূলবরাযুধৈঃ ॥ 93 ॥
বিকৃতাস্যৈঃ করালাস্যৈর্বমদ্বহ্নিভিরাস্যতঃ ।
দশহস্তৈঃ শতকরৈঃ সহস্রভুজসংযুতৈঃ ॥ 94 ॥
দশপাদৈর্দশগ্রীবৈস্ত্রিনেত্রৈরুগ্রমূর্তিভিঃ ।
অন্তরিক্ষচরা যে চ যে চ ভূমিচরাঃ স্মৃতাঃ ॥ 95 ॥
রুদ্রাধ্যাযে স্মৃতা রুদ্রাস্তৈঃ সর্বৈশ্চ সমাবৃতঃ ।
রুদ্রাণীকোটিসহিতো ভদ্রকাল্যাদিমাতৃভিঃ ॥ 96 ॥
নানাশক্তিসমাবিষ্টডামর্যাদিগণাবৃতঃ ।
বীরভদ্রাদিসহিতো রুদ্রো রাজন্বিরাজতে ॥ 97 ॥
মুণ্ডমালাধরো নাগবলযো নাগকন্ধরঃ ।
ব্যাঘ্রচর্মপরীধানো গজচর্মোত্তরীযকঃ ॥ 98 ॥
চিতাভস্মাঙ্গলিপ্তাঙ্গঃ প্রমথাদিগণাবৃতঃ ।
নিনদড্ডমরুধ্বানৈর্বধিরীকৃতদিম্মুখঃ ॥ 99 ॥
অট্টহাসাস্ফোটশব্দৈঃ সন্ত্রাসিতনভস্তলঃ ।
ভূতসঙ্ঘসমাবিষ্টো ভূতাবাসো মহেশ্বরঃ ॥ 100 ॥
ঈশানদিক্পতিঃ সোঽযং নাম্না চেশান এব চ ॥ 101 ॥
ইতি শ্রীদেবীভাগবতে মহাপুরাণে দ্বাদশস্কন্ধে মণিদ্বীপবর্ণনং নাম দশমোঽধ্যাযঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
(śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skandhaṃ, daśamo'dhyāyaḥ, , maṇidvīpa varṇana - 1)
vyāsa uvāca –
brahmalokādūrdhvabhāge sarvaloko'sti yaḥ śrutaḥ |
maṇidvīpaḥ sa evāsti yatra devī virājate || 1 ||
sarvasmādadhiko yasmātsarvalokastataḥ smṛtaḥ |
purā parāmbayaivāyaṃ kalpito manasecchayā || 2 ||
sarvādau nijavāsārthaṃ prakṛtyā mūlabhūtayā |
kailāsādadhiko loko vaikuṇṭhādapi cottamaḥ || 3 ||
golokādapi sarvasmātsarvaloko'dhikaḥ smṛtaḥ |
naitatsamaṃ trilokyāṃ tu sundaraṃ vidyate kvacit || 4 ||
chatrībhūtaṃ trijagato bhavasantāpanāśakam |
chāyābhūtaṃ tadevāsti brahmāṇḍānāṃ tu sattama || 5 ||
bahuyojanavistīrṇo gambhīrastāvadeva hi |
maṇidvīpasya parito vartate tu sudhodadhiḥ || 6 ||
marutsaṅghaṭṭanotkīrṇataraṅga śatasaṅkulaḥ |
ratnācchavālukāyukto jhaṣaśaṅkhasamākulaḥ || 7 ||
vīcisaṅgharṣasañjātalaharīkaṇaśītalaḥ |
nānādhvajasamāyuktā nānāpotagatāgataiḥ || 8 ||
virājamānaḥ paritastīraratnadrumo mahān |
taduttaramayodhātunirmito gagane tataḥ || 9 ||
saptayojanavistīrṇaḥ prākāro vartate mahān |
nānāśastrapraharaṇā nānāyuddhaviśāradāḥ || 10 ||
rakṣakā nivasantyatra modamānāḥ samantataḥ |
caturdvārasamāyukto dvārapālaśatānvitaḥ || 11 ||
nānāgaṇaiḥ parivṛto devībhaktiyutairnṛpa |
darśanārthaṃ samāyānti ye devā jagadīśituḥ || 12 ||
teṣāṃ gaṇā vasantyatra vāhanāni ca tatra hi |
vimānaśatasaṅgharṣaghaṇṭāsvanasamākulaḥ || 13 ||
hayaheṣākhurāghātabadhirīkṛtadimmukhaḥ |
gaṇaiḥ kilakilārāvairvetrahastaiśca tāḍitāḥ || 14 ||
sevakā devasaṅgānāṃ bhrājante tatra bhūmipa |
tasmiṅkolāhale rājannaśabdaḥ kenacitkvacit || 15 ||
kasyacicchrūyate'tyantaṃ nānādhvanisamākule |
pade pade miṣṭavāriparipūrṇasarānsi ca || 16 ||
vāṭikā vividhā rājan ratnadrumavirājitāḥ |
taduttaraṃ mahāsāradhātunirmitamaṇḍalaḥ || 17 ||
sālo'paro mahānasti gaganasparśi yacchiraḥ |
tejasā syācchataguṇaḥ pūrvasālādayaṃ paraḥ || 18 ||
gopuradvārasahito bahuvṛkṣasamanvitaḥ |
yā vṛkṣajātayaḥ santi sarvāstāstatra santi ca || 19 ||
nirantaraṃ puṣpayutāḥ sadā phalasamanvitāḥ |
navapallavasaṃyuktāḥ parasaurabhasaṅkulāḥ || 20 ||
panasā bakulā lodhrāḥ karṇikārāśca śiṃśapāḥ |
devadārukāñcanārā āmrāścaiva sumeravaḥ || 21 ||
likucā hiṅgulāścailā lavaṅgāḥ kaṭphalāstathā |
pāṭalā mucukundāśca phalinyo jaghanephalāḥ || 22 ||
tālāstamālāḥ sālāśca kaṅkolā nāgabhadrakāḥ |
punnāgāḥ pīlavaḥ sālvakā vai karpūraśākhinaḥ || 23 ||
aśvakarṇā hastikarṇāstālaparṇāśca dāḍimāḥ |
gaṇikā bandhujīvāśca jambīrāśca kuraṇḍakāḥ || 24 ||
cāmpeyā bandhujīvāśca tathā vai kanakadrumāḥ |
kālāgurudrumāścaiva tathā candanapādapāḥ || 25 ||
kharjūrā yūthikāstālaparṇyaścaiva tathekṣavaḥ |
kṣīravṛkṣāśca khadirāściñcābhallātakāstathā || 26 ||
rucakāḥ kuṭajā vṛkṣā bilvavṛkṣāstathaiva ca |
tulasīnāṃ vanānyevaṃ mallikānāṃ tathaiva ca || 27 ||
ityāditarujātīnāṃ vanānyupavanāni ca |
nānāvāpīśatairyuktānyevaṃ santi dharādhipa || 28 ||
kokilārāvasaṃyuktā gunjadbhramarabhūṣitāḥ |
niryāsasrāviṇaḥ sarve snigdhacchāyāstarūttamāḥ || 29 ||
nānāṛtubhavā vṛkṣā nānāpakṣisamākulāḥ |
nānārasasrāviṇībhirnadībhiratiśobhitāḥ || 30 ||
pārāvataśukavrātasārikāpakṣamārutaiḥ |
haṃsapakṣasamudbhūta vātavrātaiścaladdrumam || 31 ||
sugandhagrāhipavanapūritaṃ tadvanottamam |
sahitaṃ hariṇīyūthairdhāvamānairitastataḥ || 32 ||
nṛtyadbarhikadambasya kekārāvaiḥ sukhapradaiḥ |
nāditaṃ tadvanaṃ divyaṃ madhusrāvi samantataḥ || 33 ||
kāṃsyasālāduttare tu tāmrasālaḥ prakīrtitaḥ |
caturasrasamākāra unnatyā saptayojanaḥ || 34 ||
dvayostu sālayormadhye samproktā kalpavāṭikā |
yeṣāṃ tarūṇāṃ puṣpāṇi kāñcanābhāni bhūmipa || 35 ||
patrāṇi kāñcanābhāni ratnabījaphalāni ca |
daśayojanagandho hi prasarpati samantataḥ || 36 ||
tadvanaṃ rakṣitaṃ rājanvasantenartunāniśam |
puṣpasiṃhāsanāsīnaḥ puṣpacchatravirājitaḥ || 37 ||
puṣpabhūṣābhūṣitaśca puṣpāsavavighūrṇitaḥ |
madhuśrīrmādhavaśrīśca dve bhārye tasya sammate || 38 ||
krīḍataḥ smeravadane sumastabakakandukaiḥ |
atīva ramyaṃ vipinaṃ madhusrāvi samantataḥ || 39 ||
daśayojanaparyantaṃ kusumāmodavāyunā |
pūritaṃ divyagandharvaiḥ sāṅganairgānalolupaiḥ || 40 ||
śobhitaṃ tadvanaṃ divyaṃ mattakokilanāditam |
vasantalakṣmīsaṃyuktaṃ kāmikāmapravardhanam || 41 ||
tāmrasālāduttaratra sīsasālaḥ prakīrtitaḥ |
samucchrāyaḥ smṛto'pyasya saptayojanasaṅkhyayā || 42 ||
santānavāṭikāmadhye sālayostu dvayornṛpa |
daśayojanagandhastu prasūnānāṃ samantataḥ || 43 ||
hiraṇyābhāni kusumānyutphullāni nirantaram |
amṛtadravasaṃyuktaphalāni madhurāṇi ca || 44 ||
grīṣmarturnāyakastasyā vāṭikāyā nṛpottama |
śukraśrīśca śuciśrīśca dve bhārye tasya sammate || 45 ||
santāpatrastalokāstu vṛkṣamūleṣu saṃsthitāḥ |
nānāsiddhaiḥ parivṛto nānādevaiḥ samanvitaḥ || 46 ||
vilāsinīnāṃ bṛndaistu candanadravapaṅkilaiḥ |
puṣpamālābhūṣitaistu tālavṛntakarāmbujaiḥ || 47 ||
[pāṭhabhedaḥ- prākāraḥ]
prakāraḥ śobhito ejacchītalāmbuniṣevibhiḥ |
sīsasālāduttaratrāpyārakūṭamayaḥ śubhaḥ || 48 ||
prākāro vartate rājanmuniyojanadairghyavān |
haricandanavṛkṣāṇāṃ vāṭī madhye tayoḥ smṛtā || 49 ||
sālayoradhināthastu varṣarturmeghavāhanaḥ |
vidyutpiṅgalanetraśca jīmūtakavacaḥ smṛtaḥ || 50 ||
vajranirghoṣamukharaścendradhanvā samantataḥ |
sahasraśo vāridhārā muñcannāste gaṇāvṛtaḥ || 51 ||
nabhaḥ śrīśca nabhasyaśrīḥ svarasyā rasyamālinī |
ambā dulā niratniścābhramantī meghayantikā || 52 ||
varṣayantī cibuṇikā vāridhārā ca sammatāḥ |
varṣartordvādaśa proktāḥ śaktayo madavihvalāḥ || 53 ||
navapallavavṛkṣāśca navīnalatikānvitāḥ |
haritāni tṛṇānyeva veṣṭitā yairdharā'khilā || 54 ||
nadīnadapravāhāśca pravahanti ca vegataḥ |
sarāṃsi kaluṣāmbūni rāgicittasamāni ca || 55 ||
vasanti devāḥ siddhāśca ye devīkarmakāriṇaḥ |
vāpīkūpataḍāgāśca ye devyarthaṃ samarpitāḥ || 56 ||
te gaṇā nivasantyatra savilāsāśca sāṅganāḥ |
ārakūṭamayādagre saptayojanadairghyavān || 57 ||
pañcalohātmakaḥ sālo madhye mandāravāṭikā |
nānāpuṣpalatākīrṇā nānāpallavaśobhitā || 58 ||
adhiṣṭhātā'tra samproktaḥ śaradṛturanāmayaḥ |
iṣalakṣmīrūrjalakṣmīrdve bhārye tasya sammate || 59 ||
nānāsiddhā vasantyatra sāṅganāḥ saparicchadāḥ |
pañcalohamayādagre saptayojanadairghyavān || 60 ||
dīpyamāno mahāśṛṅgairvartate raupyasālakaḥ |
pārijātāṭavīmadhye prasūnastabakānvitā || 61 ||
daśayojanagandhīni kusumāni samantataḥ |
modayanti gaṇānsarvānye devīkarmakāriṇaḥ || 62 ||
tatrādhināthaḥ samprokto hemantarturmahojjvalaḥ |
sagaṇaḥ sāyudhaḥ sarvān rāgiṇo rañjayannapaḥ || 63 ||
sahaśrīśca sahasyaśrīrdve bhārye tasya sammate |
vasanti tatra siddhāśca ye devīvratakāriṇaḥ || 64 ||
raupyasālamayādagre saptayojanadairghyavān |
sauvarṇasālaḥ samproktastaptahāṭakakalpitaḥ || 65 ||
madhye kadambavāṭī tu puṣpapallavaśobhitā |
kadambamadirādhārāḥ pravartante sahasraśaḥ || 66 ||
yābhirnipītapītābhirnijānando'nubhūyate |
tatrādhināthaḥ samproktaḥ śaiśirarturmahodayaḥ || 67 ||
tapaḥśrīśca tapasyaśrīrdve bhārye tasya sammate |
modamānaḥ sahaitābhyāṃ vartate śiśirākṛtiḥ || 68 ||
nānāvilāsasaṃyukto nānāgaṇasamāvṛtaḥ |
nivasanti mahāsiddhā ye devīdānakāriṇaḥ || 69 ||
nānābhogasamutpannamahānandasamanvitāḥ |
sāṅganāḥ parivāraistu saṅghaśaḥ parivāritāḥ || 70 ||
svarṇasālamayādagre muniyojanadairghyavān |
puṣparāgamayaḥ sālaḥ kuṅkumāruṇavigrahaḥ || 71 ||
puṣparāgamayī bhūmirvanānyupavanāni ca |
ratnavṛkṣālavālāśca puṣparāgamayāḥ smṛtāḥ || 72 ||
prākāro yasya ratnasya tadratnaracitā drumāḥ |
vanabhūḥ pakṣinaścaiva ratnavarṇajalāni ca || 73 ||
maṇḍapā maṇḍapastambhāḥ sarānsi kamalāni ca |
prākāre tatra yadyatsyāttatsarvaṃ tatsamaṃ bhavet || 74 ||
paribhāṣeyamuddiṣṭā ratnasālādiṣu prabho |
tejasā syāllakṣaguṇaḥ pūrvasālātparo nṛpa || 75 ||
dikpālā nivasantyatra pratibrahmānḍavartinām |
dikpālānāṃ samaṣṭyātmarūpāḥ sphūrjadvarāyudhāḥ || 76 ||
pūrvāśāyāṃ samuttuṅgaśṛṅgā pūramarāvatī |
nānopavanasaṃyuktā mahendrastatra rājate || 77 ||
svargaśobhā ca yā svarge yāvatī syāttato'dhikā |
samaṣṭiśatanetrasya sahasraguṇataḥ smṛtā || 78 ||
airāvatasamārūḍho vajrahastaḥ pratāpavān |
devasenāparivṛto rājate'tra śatakratuḥ || 79 ||
devāṅganāgaṇayutā śacī tatra virājate |
vahnikoṇe vahnipurī vahnipūḥ sadṛśī nṛpa || 80 ||
svāhāsvadhāsamāyukto vahnistatra virājate |
nijavāhanabhūṣāḍhyo nijadevagaṇairvṛtaḥ || 81 ||
yāmyāśāyāṃ yamapurī tatra daṇḍadharo mahān |
svabhaṭairveṣṭito rājan citraguptapurogamaiḥ || 82 ||
nijaśaktiyuto bhāsvattanayo'sti yamo mahān |
nairṛtyāṃ diśi rākṣasyāṃ rākṣasaiḥ parivāritaḥ || 83 ||
khaḍgadhārī sphurannāste nirṛtirnijaśaktiyuk |
vāruṇyāṃ varuṇo rājā pāśadhārī pratāpavān || 84 ||
mahājhaśasamārūḍho vāruṇīmadhuvihvalaḥ |
nijaśaktisamāyukto nijayādogaṇānvitaḥ || 85 ||
samāste vāruṇe loke varuṇānīratākulaḥ |
vāyukoṇe vāyuloko vāyustatrādhitiṣṭhati || 86 ||
vāyusādhanasaṃsiddhayogibhiḥ parivāritaḥ |
dhvajahasto viśālākṣo mṛgavāhanasaṃsthitaḥ || 87 ||
marudgaṇaiḥ parivṛto nijaśaktisamanvitaḥ |
uttarasyāṃ diśi mahānyakṣaloko'sti bhūmipa || 88 ||
yakṣādhirājastatrā''ste vṛddhiṛddhyādiśaktibhiḥ |
navabhirnidhibhiryuktastundilo dhananāyakaḥ || 89 ||
maṇibhadraḥ pūrṇabhadro maṇimānmaṇikandharaḥ |
maṇibhūṣo maṇisragvī maṇikārmukadhārakaḥ || 90 ||
ityādiyakṣasenānīsahito nijaśaktiyuk |
īśānakoṇe samprokto rudraloko mahattaraḥ || 91 ||
anarghyaratnakhacito yatra rudro'dhidaivatam |
manyumāndīptanayano baddhapṛṣṭhamaheṣudhiḥ || 92 ||
sphūrjaddhanurvāmahasto'dhijyadhanvabhirāvṛtaḥ |
svasamānairasaṅkhyātarudraiḥ śūlavarāyudhaiḥ || 93 ||
vikṛtāsyaiḥ karālāsyairvamadvahnibhirāsyataḥ |
daśahastaiḥ śatakaraiḥ sahasrabhujasaṃyutaiḥ || 94 ||
daśapādairdaśagrīvaistrinetrairugramūrtibhiḥ |
antarikṣacarā ye ca ye ca bhūmicarāḥ smṛtāḥ || 95 ||
rudrādhyāye smṛtā rudrāstaiḥ sarvaiśca samāvṛtaḥ |
rudrāṇīkoṭisahito bhadrakālyādimātṛbhiḥ || 96 ||
nānāśaktisamāviṣṭaḍāmaryādigaṇāvṛtaḥ |
vīrabhadrādisahito rudro rājanvirājate || 97 ||
muṇḍamālādharo nāgavalayo nāgakandharaḥ |
vyāghracarmaparīdhāno gajacarmottarīyakaḥ || 98 ||
citābhasmāṅgaliptāṅgaḥ pramathādigaṇāvṛtaḥ |
ninadaḍḍamarudhvānairbadhirīkṛtadimmukhaḥ || 99 ||
aṭṭahāsāsphoṭaśabdaiḥ santrāsitanabhastalaḥ |
bhūtasaṅghasamāviṣṭo bhūtāvāso maheśvaraḥ || 100 ||
īśānadikpatiḥ so'yaṃ nāmnā ceśāna eva ca || 101 ||
iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe dvādaśaskandhe maṇidvīpavarṇanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ ||