📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
6.2 - যদুভৌ বিমুচ্যাতিথ্যম্ - কৃষ্ণ যজুর্বেদ তৈত্তিরীয সংহিতা পাঠঃ
6.2 - Yadubhau Vimuchyatithyam - Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita Pathah
Krishna Vedic Bengali
কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয সংহিতাযাং ষষ্ঠকাণ্ডে দ্বিতীযঃ প্রশ্নঃ - সোমমন্ত্রব্রাহ্মণনিরূপণং
ও-ন্নমঃ পরমাত্মনে, শ্রী মহাগণপতযে নমঃ,
শ্রী গুরুভ্যো নমঃ । হ॒রিঃ॒ ওম্ ॥
যদু॒ভৌ বি॒মুচ্যা॑-ঽঽতি॒থ্য-ঙ্গৃ॑হ্ণী॒যা-দ্য॒জ্ঞং-বিঁচ্ছি॑ন্দ্যা॒-দ্যদু॒ভাব-বি॑মুচ্য॒ যথা-ঽনা॑গতাযা-ঽঽতি॒থ্য-ঙ্ক্রি॒যতে॑ তা॒দৃগে॒ব ত-দ্বিমু॑ক্তো॒-ঽন্যো॑-ঽন॒ড্বা-ন্ভব॒ত্য বি॑মুক্তো॒-ঽন্যো-ঽথা॑-ঽঽতি॒থ্য-ঙ্গৃ॑হ্ণাতি য॒জ্ঞস্য॒ সন্ত॑ত্যৈ॒ পত্ন্য॒ন্বার॑ভতে॒ পত্নী॒ হি পারী॑ণহ্য॒স্যেশে॒ পত্নি॑যৈ॒ বানু॑মত॒-ন্নির্ব॑পতি॒ যদ্বৈ পত্নী॑ য॒জ্ঞস্য॑ ক॒রোতি॑ মিথু॒ন-ন্তদথো॒ পত্নি॑যা এ॒বৈ- [পত্নি॑যা এ॒ব, এ॒ষ] 1
-ষ য॒জ্ঞস্যা᳚ন্বার॒ভোং ঽন॑বচ্ছিত্ত্যৈ॒ যাব॑-দ্ভি॒র্বৈ রাজা॑-ঽনুচ॒রৈরা॒গচ্ছ॑তি॒ সর্বে᳚ভ্যো॒ বৈ তেভ্য॑ আতি॒থ্য-ঙ্ক্রি॑যতে॒ ছন্দাগ্ং॑সি॒ খলু॒ বৈ সোম॑স্য॒ রাজ্ঞো॑-ঽনুচ॒রাণ্য॒গ্নে-রা॑তি॒থ্যম॑সি॒ বিষ্ণ॑বে॒ ত্বেত্যা॑হ গাযত্রি॒যা এ॒বৈতেন॑ করোতি॒ সোম॑স্যা-ঽঽতি॒থ্যম॑সি॒ বিষ্ণ॑বে॒ ত্বেত্যা॑হ ত্রি॒ষ্টুভ॑ এ॒বৈতেন॑ করো॒ত্যতি॑থেরাতি॒থ্যম॑সি॒ বিষ্ণ॑বে॒ ত্বেত্যা॑হ॒ জগ॑ত্যা [জগ॑ত্যৈ, এ॒বৈতেন॑] 2
এ॒বৈতেন॑ করোত্য॒গ্নযে᳚ ত্বা রাযস্পোষ॒দাব্ন্নে॒ বিষ্ণ॑বে॒ ত্বেত্যা॑হানু॒ষ্টুভ॑ এ॒বৈতেন॑ করোতি শ্যে॒নায॑ ত্বা সোম॒ভৃতে॒ বিষ্ণ॑বে॒ ত্বেত্যা॑হ গাযত্রি॒যা এ॒বৈতেন॑ করোতি॒ পঞ্চ॒ কৃত্বো॑ গৃহ্ণাতি॒ পঞ্চা᳚ক্ষরা প॒ঙ্ক্তিঃ পাঙ্ক্তো॑ য॒জ্ঞো য॒জ্ঞমে॒বাব॑ রুন্ধে ব্রহ্মবা॒দিনো॑ বদন্তি॒ কস্মা᳚-থ্স॒ত্যা-দ্গা॑যত্রি॒যা উ॑ভ॒যত॑ আতি॒থ্যস্য॑ ক্রিযত॒ ইতি॒ যদে॒বা-ঽদ-স্সোম॒মা- [যদে॒বা-ঽদ-স্সোম॒মা, আহ॑র॒-ত্তস্মা᳚-] 3
-ঽহ॑র॒-ত্তস্মা᳚-দ্গাযত্রি॒যা উ॑ভ॒যত॑ আতি॒থ্যস্য॑ ক্রিযতে পু॒রস্তা᳚চ্চো॒ পরি॑ষ্টাচ্চ॒ শিরো॒ বা এ॒ত-দ্য॒জ্ঞস্য॒ যদা॑তি॒থ্য-ন্নব॑কপালঃ পুরো॒ডাশো॑ ভবতি॒ তস্মা᳚ন্নব॒ধা শিরো॒ বিষ্যূ॑ত॒-ন্নব॑কপালঃ পুরো॒ডাশো॑ ভবতি॒ তে ত্রয॑স্ত্রিকপা॒লাস্ত্রি॒বৃতা॒ স্তোমে॑ন॒ সম্মি॑তা॒স্তেজ॑স্ত্রি॒বৃ-ত্তেজ॑ এ॒ব য॒জ্ঞস্য॑ শী॒র্॒ষ-ন্দ॑ধাতি॒ নব॑কপালঃ পুরো॒ডাশো॑ ভবতি॒ তে ত্রয॑স্ত্রিকপা॒লাস্ত্রি॒বৃতা᳚ প্রা॒ণেন॒ সম্মি॑তাস্ত্রি॒বৃদ্বৈ [ ] 4
প্রা॒ণ-স্ত্রি॒বৃত॑মে॒ব প্রা॒ণম॑ভিপূ॒র্বং-যঁ॒জ্ঞস্য॑ শী॒র্॒ষ-ন্দ॑ধাতি প্র॒জাপ॑তে॒র্বা এ॒তানি॒ পক্ষ্মা॑ণি॒ যদ॑শ্ববা॒লা ঐ᳚ক্ষ॒বী তি॒রশ্চী॒ যদাশ্ব॑বালঃ প্রস্ত॒রো ভব॑ত্যৈক্ষ॒বী তি॒রশ্চী᳚ প্র॒জাপ॑তেরে॒ব তচ্চক্ষু॒-স্সম্ভ॑রতি দে॒বা বৈ যা আহু॑তী॒রজু॑হবু॒স্তা অসু॑রা নি॒ষ্কাব॑মাদ॒-ন্তে দে॒বাঃ কা᳚র্​ষ্ম॒র্য॑মপশ্যন্ কর্ম॒ণ্যো॑ বৈ কর্মৈ॑নেন কুর্বী॒তেতি॒ তে কা᳚র্​ষ্মর্য॒মযা᳚-ন্পরি॒ধী- [-ন্পরি॒ধীন্, অ॒কু॒র্ব॒ত॒ তৈর্বৈ] 5
-ন॑কুর্বত॒ তৈর্বৈ তে রক্ষা॒গ্॒স্যপা᳚ঘ্নত॒ য-ত্কা᳚র্​ষ্মর্য॒মযাঃ᳚ পরি॒ধযো॒ ভব॑ন্তি॒ রক্ষ॑সা॒মপ॑হত্যৈ॒ সগ্গ্​ স্প॑র্​শযতি॒ রক্ষ॑সা॒মন॑ন্ব-বচারায॒ ন পু॒রস্তা॒-ত্পরি॑ দধাত্যাদি॒ত্যো হ্যে॑বোদ্য-ন্পু॒রস্তা॒-দ্রক্ষাগ্॑স্যপ॒হন্ত্যূ॒র্ধ্বে স॒মিধা॒বা দ॑ধাত্যু॒পরি॑ষ্টাদে॒ব রক্ষা॒গ্॒স্যপ॑ হন্তি॒ যজু॑ষা॒-ঽন্যা-ন্তূ॒ষ্ণীম॒ন্যা-ম্মি॑থুন॒ত্বায॒ দ্বে আ দ॑ধাতি দ্বি॒পা-দ্যজ॑মানঃ॒ প্রতি॑ষ্ঠিত্যৈ ব্রহ্মবা॒দিনো॑ বদ- [বদন্তি, অ॒গ্নিশ্চ॒ বা] 6
-ন্ত্য॒গ্নিশ্চ॒ বা এ॒তৌ সোম॑শ্চ ক॒থা সোমা॑যা-ঽঽতি॒থ্য-ঙ্ক্রি॒যতে॒ নাগ্নয॒ ইতি॒ যদ॒গ্নাব॒গ্নি-ম্ম॑থি॒ত্বা প্র॒হর॑তি॒ তেনৈ॒বাগ্নয॑ আতি॒থ্য-ঙ্ক্রি॑য॒তে ঽথো॒ খল্বা॑হুর॒গ্নি-স্সর্বা॑ দে॒বতা॒ ইতি॒ যদ্ধ॒বিরা॒সাদ্যা॒গ্নি-ম্মন্থ॑তি হ॒ব্যাযৈ॒বা-ঽঽস॑ন্নায॒ সর্বা॑ দে॒বতা॑ জনযতি ॥ 7 ॥
(পত্নি॑যা এ॒ব - জগ॑ত্যা॒ - আ - ত্রি॒বৃদ্বৈ - প॑রি॒ধীন্ - ব॑দ॒ন্ত্যে - ক॑চত্বারিগ্ংশচ্চ) (অ. 1)
দে॒বা॒সু॒রা-স্সং​যঁ॑ত্তা আস॒-ন্তে দে॒বা মি॒থো বিপ্রি॑যা আস॒-ন্তে᳚-ঽ(1॒)ন্যো᳚-ঽন্যস্মৈ॒ জ্যৈষ্ঠ্যা॒যাতি॑ষ্ঠমানাঃ পঞ্চ॒ধা ব্য॑ক্রামন্ন॒গ্নির্বসু॑ভি॒-স্সোমো॑ রু॒দ্রৈরিন্দ্রো॑ ম॒রুদ্ভি॒-র্বরু॑ণ আদি॒ত্যৈ-র্বৃহ॒স্পতি॒-র্বিশ্বৈ᳚র্দে॒বৈস্তে॑ ঽমন্য॒ন্তাসু॑রেভ্যো॒ বা ই॒দ-ম্ভ্রাতৃ॑ব্যেভ্যো রদ্ধ্যামো॒ যন্মি॒থো বিপ্রি॑যা॒-স্স্মো যা ন॑ ই॒মাঃ প্রি॒যাস্ত॒নুব॒স্তা-স্স॒মব॑দ্যামহৈ॒ তাভ্য॒-স্স নির্-ঋ॑চ্ছা॒দ্যো [নির্-ঋ॑চ্ছা॒দ্যঃ, নঃ॒ প্র॒থ॒মো᳚(1॒)-ঽন্যো᳚] 8
নঃ॑ প্রথ॒মো᳚(1॒)-ঽন্যো᳚-ঽন্যস্মৈ॒ দ্রুহ্যা॒দিতি॒ তস্মা॒দ্য-স্সতা॑নূনপ্ত্রিণা-ম্প্রথ॒মো দ্রুহ্য॑তি॒ স আর্তি॒মার্চ্ছ॑তি॒ য-ত্তা॑নূন॒প্ত্রগ্ং স॑মব॒দ্যতি॒ ভ্রাতৃ॑ব্যাভিভূত্যৈ॒ ভব॑ত্যা॒ত্মনা॒ পরা᳚-ঽস্য॒ ভ্রাতৃ॑ব্যো ভবতি॒ পঞ্চ॒ কৃত্বো-ঽব॑দ্যতি পঞ্চ॒ধা হি তে ত-থ্স॑ম॒বাদ্য॒ন্তাথো॒ পঞ্চা᳚ক্ষরা প॒ঙ্ক্তিঃ পাঙ্ক্তো॑ য॒জ্ঞো য॒জ্ঞমে॒বাব॑ রুন্ধ॒ আপ॑তযে ত্বা গৃহ্ণা॒মীত্যা॑হ প্রা॒ণো বা [প্রা॒ণো বৈ, আপ॑তিঃ] 9
আপ॑তিঃ প্রা॒ণমে॒ব প্রী॑ণাতি॒ পরি॑পতয॒ ইত্যা॑হ॒ মনো॒ বৈ পরি॑পতি॒র্মন॑ এ॒ব প্রী॑ণাতি॒ তনূ॒নপ্ত্র॒ ইত্যা॑হ ত॒নুবো॒ হি তে তা-স্স॑ম॒বাদ্য॑ন্ত শাক্ব॒রাযেত্যা॑হ॒ শক্ত্যৈ॒ হি তে তা-স্স॑ম॒বাদ্য॑ন্ত॒ শক্ম॒-ন্নোজি॑ষ্ঠা॒যেত্যা॒হৌজি॑ষ্ঠ॒গ্ং॒ হি তে ত দা॒ত্মনঃ॑ সম॒বাদ্য॒ন্তা--না॑ধৃষ্ট-মস্যনাধৃ॒ষ্য-মিত্যা॒হা-ঽনা॑ধৃষ্ট॒গ্গ্॒ হ্যে॑তদ॑নাধৃ॒ষ্য-ন্দে॒বানা॒-মোজ॒ [দে॒বানা॒-মোজঃ॑, ইত্যা॑হ] 10
ইত্যা॑হ দে॒বানা॒গ্॒ হ্যে॑তদোজো॑-ঽভিশস্তি॒পা অ॑নভিশস্তে॒ন্যমিত্যা॑হা-ভিশস্তি॒পা হ্যে॑তদ॑ -নভিশস্তে॒ন্যমনু॑ মে দী॒ক্ষা-ন্দী॒ক্ষাপ॑তি-র্মন্যতা॒মিত্যা॑হ যথায॒জুরে॒বৈত-দ্ঘৃ॒তং-বৈঁ দে॒বা বজ্র॑-ঙ্কৃ॒ত্বা সোম॑মঘ্ন-ন্নন্তি॒কমি॑ব॒ খলু॒ বা অ॑স্যৈ॒তচ্চ॑রন্তি॒ য-ত্তা॑নূন॒প্ত্রেণ॑ প্র॒চর॑ন্ত্য॒গ্ং॒ শুরগ্ং॑ শুস্তে দেব সো॒মা-ঽঽ প্যা॑যতা॒-মিত্যা॑হ॒ য- [-মিত্যা॑হ॒ যত্, এ॒বাস্যা॑-] 11
-দে॒বাস্যা॑-পুবা॒যতে॒ যন্মীয॑তে॒-তদে॒বাস্যৈ॒তেনা-ঽঽ প্যা॑যয॒ত্যা তুভ্য॒মিন্দ্রঃ॑ প্যাযতা॒মা ত্বমিন্দ্রা॑য প্যায॒স্বেত্যা॑-হো॒ভাবে॒বেন্দ্র॑-ঞ্চ॒ সোম॒-ঞ্চা-ঽঽপ্যা॑যয॒ত্যা প্যা॑যয॒ সখী᳚ন্-থ্স॒ন্যা মে॒ধযেত্যা॑হ॒র্ত্বিজো॒ বা অ॑স্য॒ সখা॑য॒স্তা-নে॒বা-ঽঽপ্যা॑যযতি স্ব॒স্তি তে॑ দেব সোম সু॒ত্যাম॑শী॒যে- [সু॒ত্যাম॑শী॒য, ইত্যা॑হা॒ ঽঽশিষ॑-] 12
-ত্যা॑হা॒ ঽঽশিষ॑-মে॒বৈতামা শা᳚স্তে॒ প্র বা এ॒তে᳚-ঽস্মা-ল্লো॒কাচ্চ্য॑বন্তে॒ যে সোম॑মা-প্যা॒যয॑ন্ত্য-ন্তরিক্ষদেব॒ত্যো॑ হি সোম॒ আপ্যা॑যিত॒ এষ্টা॒ রাযঃ॒ প্রেষে ভগা॒যেত্যা॑হ॒ দ্যাবা॑পৃথি॒বীভ্যা॑মে॒ব ন॑ম॒স্কৃত্যা॒স্মিন্ ঁলো॒কে প্রতি॑ তিষ্ঠন্তি দেবাসু॒রা-স্সং​যঁ॑ত্তা আস॒-ন্তে দে॒বা বিভ্য॑তো॒-ঽগ্নি-ম্প্রাবি॑শ॒-ন্তস্মা॑দাহুর॒গ্নি-স্সর্বা॑ দে॒বতা॒ ইতি॒ তে᳚- [দে॒বতা॒ ইতি॒ তে, অ॒গ্নিমে॒ব] 13
-ঽগ্নিমে॒ব বরূ॑থ-ঙ্কৃ॒ত্বা ঽসু॑রান॒ভ্য॑ভব-ন্ন॒গ্নিমি॑ব॒ খলু॒ বা এ॒ষ প্রবি॑শতি॒ যো॑-ঽবান্তরদী॒ক্ষামু॒পৈতি॒ ভ্রাতৃ॑ব্যাভিভূত্যৈ॒ ভব॑ত্যা॒ত্মনা॒ পরা᳚-ঽস্য॒ ভ্রাতৃ॑ব্যো ভবত্যা॒ত্মান॑মে॒ব দী॒ক্ষযা॑ পাতি প্র॒জাম॑বান্তরদী॒ক্ষযা॑ সন্ত॒রা-ম্মেখ॑লাগ্ং স॒মায॑চ্ছতে প্র॒জা হ্যা᳚ত্মনো-ঽন্ত॑রতরা ত॒প্তব্র॑তো ভবতি॒ মদ॑ন্তীভির্মার্জযতে॒ নির্​হ্য॑গ্নি-শ্শী॒তেন॒ বায॑তি॒ সমি॑দ্ধ্যৈ॒ যা তে॑ অগ্নে॒ রুদ্রি॑যা ত॒নূরিত্যা॑হ॒ স্বযৈ॒বৈন॑-দ্দে॒বত॑যা ব্রতযতি সযোনি॒ত্বায॒ শান্ত্যৈ᳚ ॥ 14 ॥
(যো - বা - ওজ॑ - আহ॒ য - দ॑শী॒যে - তি॒ তে᳚ - ঽগ্ন॒ - একা॑দশ চ) (অ. 2)
তেষা॒মসু॑রাণা-ন্তি॒স্রঃ পুর॑ আস-ন্নয॒স্ম-য্য॑ব॒মা-ঽথ॑ রজ॒তা-ঽথ॒ হরি॑ণী॒ তা দে॒বা জেতু॒-ন্নাশ॑ক্নুব॒-ন্তা উ॑প॒সদৈ॒বাজি॑গীষ॒-ন্তস্মা॑দাহু॒র্যশ্চৈ॒বং-বেঁদ॒ যশ্চ॒ নোপ॒সদা॒ বৈ ম॑হাপু॒র-ঞ্জ॑য॒ন্তীতি॒ ত ইষু॒গ্ং॒ সম॑স্কুর্বতা॒- গ্নিমনী॑ক॒গ্ং॒ সোমগ্ং॑ শ॒ল্যং-বিঁষ্ণু॒-ন্তেজ॑ন॒-ন্তে᳚-ঽব্রুব॒ন্ ক ই॒মাম॑সিষ্য॒তীতি॑ [ ] 15
রু॒দ্র ইত্য॑ব্রুব-ন্রু॒দ্রো বৈ ক্রূ॒র-স্সো᳚-ঽস্য॒ত্বিতি॒ সো᳚-ঽব্রবী॒-দ্বরং॑-বৃঁণা অ॒হমে॒ব প॑শূ॒না-মধি॑পতিরসা॒নীতি॒ তস্মা᳚-দ্রু॒দ্রঃ প॑শূ॒না-মধি॑পতি॒স্তাগ্ং রু॒দ্রো-ঽবা॑সৃজ॒-থ্স তি॒স্রঃ পুরো॑ ভি॒ত্ত্বৈভ্যো লো॒কেভ্যো- ঽসু॑রা॒-ন্প্রাণু॑দত॒ যদু॑প॒সদ॑ উপস॒দ্যন্তে॒ ভ্রাতৃ॑ব্যপরাণুত্যৈ॒ নান্যামাহু॑তি-ম্পু॒রস্তা᳚-জ্জুহুযা॒-দ্যদ॒ন্যামাহু॑তি-ম্পু॒রস্তা᳚-জ্জুহু॒যা- [-জ্জুহু॒যাত্, অ॒ন্যন্মুখ॑-ঙ্কুর্যা-] 16
-দ॒ন্যন্মুখ॑-ঙ্কুর্যা-থ্স্রু॒বেণা॑-ঽঘা॒রমা ঘা॑রযতি য॒জ্ঞস্য॒ প্রজ্ঞা᳚ত্যৈ॒ পরাং॑অতি॒ক্রম্য॑ জুহোতি॒ পরা॑চ এ॒বৈভ্যো লো॒কেভ্যো॒ যজ॑মানো॒ ভ্রাতৃ॑ব্যা॒-ন্প্র ণু॑দতে॒ পুন॑রত্যা॒ক্রম্যো॑প॒সদ॑-ঞ্জুহোতি প্র॒ণুদ্যৈ॒বৈভ্যো লো॒কেভ্যো॒ ভ্রাতৃ॑ব্যাঞ্জি॒ত্বা ভ্রা॑তৃব্যলো॒ক-ম॒ভ্যারো॑হতি দে॒বা বৈ যাঃ প্রা॒তরু॑প॒সদ॑ উ॒পাসী॑দ॒-ন্নহ্ন॒স্তাভি॒রসু॑রা॒-ন্প্রাণু॑দন্ত॒ যা-স্সা॒যগ্ং রাত্রি॑যৈ॒ তাভি॒র্য-থ্সা॒য-ম্প্রা॑ত-রুপ॒সদ॑- [-রুপ॒সদঃ॑, উ॒প॒স॒দ্যন্তে॑] 17
উপস॒দ্যন্তে॑ ঽহোরা॒ত্রাভ্যা॑মে॒ব ত-দ্যজ॑মানো॒ ভ্রাতৃ॑ব্যা॒-ন্প্র ণু॑দতে॒ যাঃ প্রা॒তর্যা॒জ্যা᳚-স্স্যুস্তা-স্সা॒য-ম্পু॑রো-ঽনুবা॒ক্যাঃ᳚ কুর্যা॒দযা॑তযামত্বায তি॒স্র উ॑প॒সদ॒ উপৈ॑তি॒ ত্রয॑ ই॒মে লো॒কা ই॒মানে॒ব লো॒কা-ন্প্রী॑ণাতি॒ ষট্-থ্স-ম্প॑দ্যন্তে॒ ষড্বা ঋ॒তব॑ ঋ॒তূনে॒ব প্রী॑ণাতি॒ দ্বাদ॑শা॒হীনে॒ সোম॒ উপৈ॑তি॒ দ্বাদ॑শ॒ মাসা᳚-স্সং​বঁথ্স॒র-স্স॑বন্​থ্স॒রমে॒ব প্রী॑ণাতি॒ চতু॑র্বিগ্ংশতি॒-স্স- [চতু॑র্বিগ্ংশতি॒-স্সম্, প॒দ্য॒ন্তে॒ চতু॑র্বিগ্ংশতি-] 18
-ম্প॑দ্যন্তে॒ চতু॑র্বিগ্ংশতি-রর্ধমা॒সা অ॑র্ধমা॒সানে॒ব প্রী॑ণা॒ত্যারা᳚গ্রা-মবান্তরদী॒ক্ষা-মুপে॑যা॒দ্যঃ কা॒মযে॑তা॒-ঽস্মি-ন্মে॑ লো॒কে-ঽর্ধু॑কগ্গ্​ স্যা॒দিত্যেক॒মগ্রে-ঽথ॒ দ্বাবথ॒ ত্রীনথ॑ চ॒তুর॑ এ॒ষা বা আরা᳚গ্রা ঽবান্তরদী॒ক্ষা ঽস্মিন্নে॒বাস্মৈ॑ লো॒কে-ঽর্ধু॑ক-ম্ভবতি প॒রোব॑রীযসী-মবান্তরদী॒ক্ষা-মুপে॑যা॒দ্যঃ কা॒মযে॑তা॒মুষ্মি॑-ন্মে লো॒কে-ঽর্ধু॑কগ্গ্​ স্যা॒দিতি॑ চ॒তুরো-ঽগ্রে ঽথ॒ ত্রীনথ॒ দ্বাবথৈক॑মে॒ষা বৈ প॒রোব॑রীযস্য-বান্তরদী॒ক্ষা ঽমুষ্মি॑ন্নে॒বাস্মৈ॑ লো॒কে-ঽর্ধু॑ক-ম্ভবতি ॥ 19 ॥
(অ॒সি॒ষ্য॒তীতি॑ - জুহু॒যাথ্ - সা॒য-ম্প্রা॑তরুপ॒সদ॒ - শ্চতু॑র্বিগ্ংশতি॒-স্সং - চ॒তুরো-ঽগ্রে॒ - ষোড॑শ চ) (অ. 3)
সু॒ব॒র্গং-বাঁ এ॒তে লো॒কং-যঁ॑ন্তি॒ য উ॑প॒সদ॑ উপ॒যন্তি॒ তেষাং॒-যঁ উ॒ন্নয॑তে॒ হীয॑ত এ॒ব স নোদ॑নে॒ষীতি॒ সূ᳚ন্নীযমিব॒ যো বৈ স্বা॒র্থেতাং᳚-যঁ॒তাগ্​ শ্রা॒ন্তো হীয॑ত উ॒ত স নি॒ষ্ট্যায॑ স॒হ ব॑সতি॒ তস্মা᳚-থ্স॒কৃদু॒ন্নীয॒ নাপ॑র॒মুন্ন॑যেত দ॒দ্ধ্নোন্ন॑যেতৈ॒তদ্বৈ প॑শূ॒নাগ্ং রূ॒পগ্ং রূ॒পেণৈ॒ব প॒শূনব॑ রুন্ধে [ ] 20
য॒জ্ঞো দে॒বেভ্যো॒ নিলা॑যত॒ বিষ্ণূ॑ রূ॒প-ঙ্কৃ॒ত্বা স পৃ॑থি॒বী-ম্প্রাবি॑শ॒-ত্ত-ন্দে॒বা হস্তা᳚ন্-থ্স॒গ্ং॒ রভ্যৈ᳚চ্ছ॒-ন্তমিন্দ্র॑ উ॒পর্যু॑প॒র্যত্য॑ক্রাম॒-থ্সো᳚-ঽব্রবী॒-ত্কো মা॒-ঽযমু॒পর্যু॑প॒র্যত্য॑ক্রমী॒-দিত্য॒হ-ন্দু॒র্গে হন্তেত্যথ॒ কস্ত্বমিত্য॒হ-ন্দু॒র্গাদাহ॒র্তেতি॒ সো᳚-ঽব্রবী-দ্দু॒র্গে বৈ হন্তা॑-ঽবোচথা বরা॒হো॑-ঽযং-বাঁ॑মমো॒ষ- [-ঁবা॑মমো॒ষঃ, স॒প্তা॒না] 21
-স্স॑প্তা॒না-ঙ্গি॑রী॒ণা-ম্প॒রস্তা᳚দ্বি॒ত্তং-বেঁদ্য॒মসু॑রাণা-ম্বিভর্তি॒ ত-ঞ্জ॑হি॒ যদি॑ দু॒র্গে হন্তা-ঽসীতি॒ স দ॑র্ভপুঞ্জী॒লমু॒-দ্বৃহ্য॑ স॒প্ত গি॒রী-ন্ভি॒ত্ত্বা তম॑হ॒ন্-থ্সো᳚-ঽব্রবী-দ্দু॒র্গাদ্বা আহ॑র্তাবোচথা এ॒তমা হ॒রেতি॒ তমে᳚ভ্যো য॒জ্ঞ এ॒ব য॒জ্ঞমা-ঽহ॑র॒দ্য-ত্তদ্বি॒ত্তং-বেঁদ্য॒মসু॑রাণা॒-মবি॑ন্দন্ত॒ তদেকং॒-বেঁদ্যৈ॑ বেদি॒ত্ব-মসু॑রাণাং॒- [-মসু॑রাণাম্, বা ই॒যমগ্র॑] 22
-ঁবা ই॒যমগ্র॑ আসী॒-দ্যাব॒দাসী॑নঃ পরা॒পশ্য॑তি॒ তাব॑-দ্দে॒বানা॒-ন্তে দে॒বা অ॑ব্রুব॒ন্নস্ত্বে॒ব নো॒-ঽস্যামপীতি॒ কিয॑দ্বো দাস্যাম॒ ইতি॒ যাব॑দি॒যগ্ং স॑লাবৃ॒কী ত্রিঃ প॑রি॒ক্রাম॑তি॒ তাব॑ন্নো দ॒ত্তেতি॒ স ইন্দ্রঃ॑ সলাবৃ॒কী রূ॒প-ঙ্কৃ॒ত্বেমা-ন্ত্রি-স্স॒র্বতঃ॒ পর্য॑ক্রাম॒-ত্তদি॒মাম॑বিন্দন্ত॒ যদি॒মামবি॑ন্দন্ত॒ ত-দ্বেদ্যৈ॑ বেদি॒ত্বগ্ং [বেদি॒ত্বম্, সা বা ই॒যগ্ং] 23
সা বা ই॒যগ্ং সর্বৈ॒ব বেদি॒রিয॑তি শক্ষ্যা॒মীতি॒ ত্বা অ॑ব॒মায॑ যজন্তে ত্রি॒গ্ং॒শ-ত্প॒দানি॑ প॒শ্চা-ত্তি॒রশ্চী॑ ভবতি॒ ষট্ত্রিগ্ং॑শ॒-ত্প্রাচী॒ চতু॑র্বিগ্ংশতিঃ পু॒রস্তা᳚-ত্তি॒রশ্চী॒ দশ॑দশ॒ সম্প॑দ্যন্তে॒ দশা᳚ক্ষরা বি॒রাডন্নং॑-বিঁ॒রা-ড্বি॒রাজৈ॒বান্নাদ্য॒মব॑ রুন্ধ॒ উদ্ধ॑ন্তি॒ যদে॒বাস্যা॑ অমে॒দ্ধ্য-ন্তদপ॑ হ॒ন্ত্যুদ্ধ॑ন্তি॒ তস্মা॒দোষ॑ধযঃ॒ পরা॑ ভবন্তি ব॒র্॒হি-স্স্তৃ॑ণাতি॒ তস্মা॒দোষ॑ধযঃ॒ পুন॒রা ভ॑ব॒ন্ত্যুত্ত॑র-ম্ব॒র্॒হিষ॑ উত্তরব॒র্॒হি-স্স্তৃ॑ণাতি প্র॒জা বৈ ব॒র্॒হির্যজ॑মান উত্তর ব॒র্॒হি র্যজ॑মান-মে॒বা-য॑জমানা॒দুত্ত॑র-ঙ্করোতি॒ তস্মা॒-দ্যজ॑মা॒নো ঽয॑জমানা॒দুত্ত॑রঃ ॥ 24 ॥
(রু॒ন্ধে॒ - বা॒ম॒মো॒ষো - বে॑দি॒ত্বমসু॑রাণাং - ঁবেদি॒ত্বং - ভ॑বন্তি॒ - পঞ্চ॑বিগ্ংশতিশ্চ) (অ. 4)
যদ্বা অনী॑শানো ভা॒রমা॑দ॒ত্তে বি বৈ স লি॑শতে॒ য-দ্দ্বাদ॑শ সা॒হ্নস্যো॑প॒সদ॒-স্স্যুস্তি॒স্ত্রো॑-ঽহীন॑স্য য॒জ্ঞস্য॒ বিলো॑ম ক্রিযেত তি॒স্র এ॒ব সা॒হ্নস্যো॑প॒সদো॒ দ্বাদ॑শা॒হীন॑স্য য॒জ্ঞস্য॑ সবীর্য॒ত্বাযাথো॒ সলো॑ম ক্রিযতে ব॒থ্সস্যৈক॒-স্স্তনো॑ ভা॒গী হি সো-ঽথৈক॒গ্গ্॒ স্তনং॑-ব্রঁ॒তমুপৈ॒ত্যথ॒ দ্বাবথ॒ ত্রীনথ॑ চ॒তুর॑ এ॒তদ্বৈ [ ] 25
ক্ষু॒রপ॑বি॒ নাম॑ ব্র॒তং-যেঁন॒ প্র জা॒তা-ন্ভ্রাতৃ॑ব্যা-ন্নু॒দতে॒ প্রতি॑ জনি॒ষ্যমা॑ণা॒নথো॒ কনী॑যসৈ॒ব ভূয॒ উপৈ॑তি চ॒তুরো-ঽগ্রে॒ স্তনা᳚ন্ ব্র॒তমুপৈ॒ত্যথ॒ ত্রীনথ॒ দ্বাবথৈক॑মে॒তদ্বৈ সু॑জঘ॒ন-ন্নাম॑ ব্র॒ত-ন্ত॑প॒স্যগ্ং॑ সুব॒র্গ্য॑মথো॒ প্রৈব জা॑যতে প্র॒জযা॑ প॒শুভি॑র্যবা॒গূ রা॑জ॒ন্য॑স্য ব্র॒ত-ঙ্ক্রূ॒রেব॒ বৈ য॑বা॒গূঃ ক্রূ॒র ই॑ব [ক্রূ॒র ই॑ব, রা॒জ॒ন্যো॑ বজ্র॑স্য] 26
রাজ॒ন্যো॑ বজ্র॑স্য রূ॒পগ্ং সমৃ॑দ্ধ্যা আ॒মিক্ষা॒ বৈশ্য॑স্য পাকয॒জ্ঞস্য॑ রূ॒প-ম্পুষ্ট্যৈ॒ পযো᳚ ব্রাহ্ম॒ণস্য॒ তেজো॒ বৈ ব্রা᳚হ্ম॒ণস্তেজঃ॒ পয॒স্তেজ॑সৈ॒ব তেজঃ॒ পয॑ আ॒ত্ম-ন্ধ॒ত্তে ঽথো॒ পয॑সা॒ বৈ গর্ভা॑ বর্ধন্তে॒ গর্ভ॑ ইব॒ খলু॒ বা এ॒ষ য-দ্দী᳚ক্ষি॒তো যদ॑স্য॒ পযো᳚ ব্র॒ত-ম্ভব॑ত্যা॒ত্মান॑মে॒ব ত-দ্ব॑র্ধযতি॒ ত্রিব্র॑তো॒ বৈ মনু॑রাসী॒-দ্দ্বিব্র॑তা॒ অসু॑রা॒ এক॑ব্রতা [এক॑ব্রতাঃ, দে॒বাঃ প্রা॒তর্ম॒দ্ধ্যন্দি॑নে] 27
দে॒বাঃ প্রা॒তর্ম॒দ্ধ্যন্দি॑নে সা॒য-ন্ত-ন্মনো᳚র্ব্র॒তমা॑সী-ত্পাকয॒জ্ঞস্য॑ রূ॒প-ম্পুষ্ট্যৈ᳚ প্রা॒তশ্চ॑ সা॒য-ঞ্চাসু॑রাণা-ন্নির্ম॒দ্ধ্য-ঙ্ক্ষু॒ধো রূ॒প-ন্তত॒স্তে পরা॑-ঽভব-ন্ম॒দ্ধ্যন্দি॑নে মদ্ধ্যরা॒ত্রে দে॒বানা॒-ন্তত॒স্তে॑-ঽভবন্-থ্সুব॒র্গং-লোঁ॒কমা॑য॒ন্॒. যদ॑স্য ম॒দ্ধ্যন্দি॑নে মদ্ধ্যরা॒ত্রে ব্র॒ত-ম্ভব॑তি মদ্ধ্য॒তো বা অন্নে॑ন ভুঞ্জতে মদ্ধ্য॒ত এ॒ব তদূর্জ॑-ন্ধত্তে॒ ভ্রাতৃ॑ব্যাভিভূত্যৈ॒ ভব॑ত্যা॒ত্মনা॒ [ভব॑ত্যা॒ত্মনা᳚, পরা᳚-ঽস্য॒ ভ্রাতৃ॑ব্যো] 28
পরা᳚-ঽস্য॒ ভ্রাতৃ॑ব্যো ভবতি॒ গর্ভো॒ বা এ॒ষ য-দ্দী᳚ক্ষি॒তো যোনি॑ র্দীক্ষিতবিমি॒তং-যঁ-দ্দী᳚ক্ষি॒তো দী᳚ক্ষিতবিমি॒তা-ত্প্র॒বসে॒-দ্যথা॒ যোনে॒র্গর্ভ॒-স্স্কন্দ॑তি তা॒দৃগে॒ব তন্ন প্র॑বস্ত॒ব্য॑মা॒ত্মনো॑ গোপী॒থাযৈ॒ষ বৈ ব্যা॒ঘ্রঃ কু॑লগো॒পো যদ॒গ্নিস্তস্মা॒-দ্য-দ্দী᳚ক্ষি॒তঃ প্র॒বসে॒-থ্স এ॑নমীশ্ব॒রো॑-ঽনূ॒ত্থায॒ হন্তো॒র্ন প্র॑বস্ত॒ব্য॑মা॒ত্মনো॒ গুপ্ত্যৈ॑ দক্ষিণ॒ত-শ্শ॑য এ॒তদ্বৈ যজ॑মানস্যা॒ ঽঽযত॑ন॒গ্গ্॒স্ব এ॒বা-ঽঽযত॑নে শযে॒ ঽগ্নিম॑ভ্যা॒বৃত্য॑ শযে দে॒বতা॑ এ॒ব য॒জ্ঞম॑ভ্যা॒বৃত্য॑ শযে ॥ 29 ॥
(এ॒তদ্বৈ-ক্রূ॒র ই॒বৈ-ক॑ব্রতা-আ॒ত্মনা॒-যজ॑মানস্য॒-ত্রযো॑দশ চ) (অ. 5)
পু॒রোহ॑বিষি দেব॒যজ॑নে যাজযে॒দ্য-ঙ্কা॒মযে॒তোপৈ॑ন॒মুত্ত॑রো য॒জ্ঞো ন॑মেদ॒ভি সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒ক-ঞ্জ॑যে॒দিত্যে॒তদ্বৈ পু॒রোহ॑বির্দেব॒যজ॑নং॒-যঁস্য॒ হোতা᳚ প্রাতরনুবা॒ক -ম॑নুব্রু॒ব-ন্ন॒গ্নিম॒প আ॑দি॒ত্যম॒ভি বি॒পশ্য॒ত্যুপৈ॑ন॒মুত্ত॑রো য॒জ্ঞো ন॑মত্য॒ভি সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒ক-ঞ্জ॑যত্যা॒প্তে দে॑ব॒যজ॑নে যাজযে॒--দ্ভ্রাতৃ॑ব্যবন্ত॒-ম্পন্থাং᳚-বাঁ-ঽধিস্প॒র্॒শযে᳚-ত্ক॒র্তং-বাঁ॒ যাব॒ন্নান॑সে॒ যাত॒বৈ [ ] 30
ন রথা॑যৈ॒তদ্বা আ॒প্ত-ন্দে॑ব॒যজ॑নমা॒প্নোত্যে॒ব ভ্রাতৃ॑ব্য॒-ন্নৈন॒-ম্ভ্রাতৃ॑ব্য আপ্নো॒ত্যেকো᳚ন্নতে দেব॒য॑জনে যাজযে-ত্প॒শুকা॑ম॒-মেকো᳚ন্নতা॒দ্বৈ দে॑ব॒যজ॑না॒দঙ্গি॑রসঃ প॒শূন॑সৃজন্তান্ত॒রা স॑দোহবির্ধা॒নে উ॑ন্ন॒তগ্গ্​ স্যা॑দে॒তদ্বা একো᳚ন্নত-ন্দেব॒যজ॑ন-ম্পশু॒মানে॒ব ভ॑বতি॒ ত্র্যু॑ন্নতে দেব॒যজ॑নে যাজযে-থ্সুব॒র্গকা॑ম॒-ন্ত্র্যু॑ন্নতা॒দ্বৈ দে॑ব॒যজ॑না॒দঙ্গি॑রস-স্সুব॒র্গং-লোঁ॒কমা॑য-ন্নন্ত॒রা ঽঽহ॑ব॒নীয॑-ঞ্চ হবি॒র্ধান॑-ঞ্চো- [হবি॒র্ধান॑-ঞ্চ, উ॒ন্ন॒তগ্গ্​ স্যা॑দন্ত॒রা] 31
-ন্ন॒তগ্গ্​ স্যা॑দন্ত॒রা হ॑বি॒র্ধান॑-ঞ্চ॒ সদ॑শ্চান্ত॒রা সদ॑শ্চ॒ গার্​হ॑পত্য-ঞ্চৈ॒তদ্বৈ ত্র্যু॑ন্নত-ন্দেব॒যজ॑নগ্ং সুব॒র্গমে॒ব লো॒কমে॑তি॒ প্রতি॑ষ্ঠিতে দেব॒যজ॑নে যাজযে-ত্প্রতি॒ষ্ঠাকা॑মমে॒তদ্বৈ প্রতি॑ষ্ঠিত-ন্দেব॒যজ॑নং॒-যঁ-থ্স॒র্বতঃ॑ স॒ম-ম্প্রত্যে॒ব তি॑ষ্ঠতি॒ যত্রা॒ন্যা অ॑ন্যা॒ ওষ॑ধযো॒ ব্যতি॑ষক্তা॒-স্স্যুস্ত-দ্যা॑জযে-ত্প॒শুকা॑মমে॒তদ্বৈ প॑শূ॒নাগ্ং রূ॒পগ্ং রূ॒পেণৈ॒বাস্মৈ॑ প॒শূ- [প॒শূন্, অব॑ রুন্ধে] 32
-নব॑ রুন্ধে পশু॒মানে॒ব ভ॑বতি॒ নির্-ঋ॑তিগৃহীতে দেব॒যজ॑নে যাজযে॒দ্য-ঙ্কা॒মযে॑ত॒ নির্-ঋ॑ত্যাস্য য॒জ্ঞ-ঙ্গ্রা॑হযেয॒মিত্যে॒তদ্বৈ নির্-ঋ॑তিগৃহীত-ন্দেব॒যজ॑নং॒-যঁ-থ্স॒দৃশ্যৈ॑ স॒ত্যা॑ ঋ॒ক্ষ-ন্নির্-ঋ॑ত্যৈ॒বাস্য॑ য॒জ্ঞ-ঙ্গ্রা॑হযতি॒ ব্যাবৃ॑ত্তে দেব॒যজ॑নে যাজযে-দ্ব্যা॒বৃত্কা॑মং॒-যঁ-ম্পাত্রে॑ বা॒ তল্পে॑ বা॒ মীমাগ্ং॑সের-ন্প্রা॒চীন॑মাহব॒নীযা᳚-ত্প্রব॒ণগ্গ্​ স্যা᳚-ত্প্রতী॒চীন॒-ঙ্গার্​হ॑পত্যাদে॒তদ্বৈ ব্যাবৃ॑ত্ত-ন্দেব॒যজ॑নং॒-বিঁ পা॒প্মনা॒ ভ্রাতৃ॑ব্যে॒ণা- ঽঽব॑র্ততে॒ নৈন॒-ম্পাত্রে॒ ন তল্পে॑ মীমাগ্ং সন্তে কা॒র্যে॑ দেব॒যজ॑নে যাজযে॒-দ্ভূতি॑কাম-ঙ্কা॒যা॑ বৈ পুরু॑ষো॒ ভব॑ত্যে॒ব ॥ 33 ॥
(যাত॒বৈ - হ॑বি॒র্ধান॑-ঞ্চ - প॒শূন্ - পা॒প্মনা॒ - ঽষ্টাদ॑শ চ) (অ. 6)
তেভ্য॑ উত্তরবে॒দি-স্সি॒গ্ং॒হী রূ॒প-ঙ্কৃ॒ত্বোভযা॑-নন্ত॒রা-ঽপ॒ক্রম্যা॑তিষ্ঠ॒-ত্তে দে॒বা অ॑মন্যন্ত যত॒রান্. বা ই॒যমু॑পাব॒র্থ্স্যতি॒ ত ই॒দ-ম্ভ॑বিষ্য॒ন্তীতি॒ তামুপা॑মন্ত্রযন্ত॒ সা-ঽব্র॑বী॒-দ্বরং॑-বৃঁণৈ॒ সর্বা॒-ন্মযা॒ কামা॒ন্ ব্য॑শ্ঞবথ॒ পূর্বা॒-ন্তু মা॒-ঽগ্নেরাহু॑তিরশ্ঞবতা॒ ইতি॒ তস্মা॑দুত্তরবে॒দি-ম্পূর্বা॑ম॒গ্নে- র্ব্যাঘা॑রযন্তি॒ বারে॑বৃত॒গ্গ্॒ হ্য॑স্যৈ॒ শম্য॑যা॒ পরি॑ মিমীতে॒ [মিমীতে, মাত্রৈ॒বা-ঽস্যৈ॒] 34
মাত্রৈ॒বা-ঽস্যৈ॒ সাথো॑ যু॒ক্তেনৈ॒ব যু॒ক্তমব॑ রুন্ধে বি॒ত্তায॑নী মে॒-ঽসীত্যা॑হ বি॒ত্তা হ্যে॑না॒নাব॑-ত্তি॒ক্তায॑নী মে॒-ঽসীত্যা॑হ তি॒ক্তান্. হ্যে॑না॒নাব॒দব॑তান্মা নাথি॒তমিত্যা॑হ নাথি॒তান্. হ্যে॑না॒নাব॒দব॑তান্মা ব্যথি॒তমিত্যা॑হ ব্যথি॒তান্. হ্যে॑না॒নাব॑-দ্বি॒দে-র॒গ্নি-র্নভো॒ নামা- [-র্নভো॒ নামা॑, অগ্নে॑ অঙ্গির॒ ইতি॒] 35
-ঽগ্নে॑ অঙ্গির॒ ইতি॒ ত্রির্​হ॑রতি॒ য এ॒বৈষু লো॒কেষ্ব॒গ্নয॒-স্তানে॒বাব॑ রুন্ধে তূ॒ষ্ণী-ঞ্চ॑তু॒র্থগ্ং হ॑র॒ত্যনি॑-রুক্তমে॒বাব॑ রুন্ধে সি॒গ্ং॒হীর॑সি মহি॒ষীর॒সীত্যা॑হ সি॒গ্ং॒হীর্​হ্যে॑ষা রূ॒প-ঙ্কৃ॒ত্বোভযা॑-নন্ত॒রা ঽপ॒ক্রম্যাতি॑ষ্ঠদু॒রু প্র॑থস্বো॒রু তে॑ য॒জ্ঞপ॑তিঃ প্রথতা॒মিত্যা॑হ॒ যজ॑মানমে॒ব প্র॒জযা॑ প॒শুভিঃ॑ প্রথযতি ধ্রু॒বা- [ধ্রু॒বা, অ॒সীতি॒ সগ্ং হ॑ন্তি॒] 36
-ঽসীতি॒ সগ্ং হ॑ন্তি॒ ধৃত্যৈ॑ দে॒বেভ্যঃ॑ শুন্ধস্ব দে॒বেভ্যঃ॑ শুম্ভ॒স্বেত্যব॑ চো॒ক্ষতি॒ প্র চ॑ কিরতি॒ শুদ্ধ্যা॑ ইন্দ্রঘো॒ষস্ত্বা॒ বসু॑ভিঃ পু॒রস্তা᳚-ত্পা॒ত্বিত্যা॑হ দি॒গ্ভ্য এ॒বৈনা॒-ম্প্রোক্ষ॑তি দে॒বাগ্​শ্চেদু॑-ত্তরবে॒দিরু॒পাব॑বর্তী॒হৈব বি জ॑যামহা॒ ইত্যসু॑রা॒ বজ্র॑মু॒দ্যত্য॑ দে॒বান॒ভ্যা॑যন্ত॒ তানি॑ন্দ্রঘো॒ষো বসু॑ভিঃ পু॒রস্তা॒দপা॑- [পু॒রস্তা॒দপা॑, অ॒নু॒দ॒ত॒ মনো॑জবাঃ] 37
-নুদত॒ মনো॑জবাঃ পি॒তৃভি॑ র্দক্ষিণ॒তঃ প্রচে॑তা রু॒দ্রৈঃ প॒শ্চা-দ্বি॒শ্বক॑র্মা-ঽঽদি॒ত্যৈরু॑ত্তর॒তো যদে॒বমু॑ত্তরবে॒দি-ম্প্রো॒ক্ষতি॑ দি॒গ্ভ্য এ॒ব ত-দ্যজ॑মানো॒ ভ্রাতৃ॑ব্যা॒-ন্প্র ণু॑দত॒ ইন্দ্রো॒ যতী᳚ন্-থ্সালাবৃ॒কেভ্যঃ॒ প্রায॑চ্ছ॒-ত্তা-ন্দ॑ক্ষিণ॒ত উ॑ত্তরবে॒দ্যা আ॑দ॒ন্॒ য-ত্প্রোক্ষ॑ণীনা-মু॒চ্ছিষ্যে॑ত॒ ত-দ্দ॑ক্ষিণ॒ত উ॑ত্তরবে॒দ্যৈ নি ন॑যে॒-দ্যদে॒ব তত্র॑ ক্রূ॒র-ন্ত-ত্তেন॑ শমযতি॒ য-ন্দ্বি॒ষ্যা-ত্ত-ন্ধ্যা॑যেচ্ছু॒চৈ বৈন॑মর্পযতি ॥ 38 ॥
(মি॒মী॒তে॒ - নাম॑ - ধ্রু॒বা - ঽপ॑ - শু॒চা - ত্রীণি॑ চ) ( আ7)
সোত্ত॑রবে॒দির॑ব্রবী॒-থ্সর্বা॒-ন্মযা॒ কামা॒ন্ ব্য॑শ্ঞব॒থেতি॒ তে দে॒বা অ॑কাময॒ন্তাসু॑রা॒-ন্ভ্রাতৃ॑ব্যান॒ভি ভ॑বে॒মেতি॒ তে॑-ঽজুহবু-স্সি॒গ্ং॒হীর॑সি সপত্নসা॒হী স্বাহেতি॒ তে-ঽসু॑রা॒-ন্ভ্রাতৃ॑ব্যা-ন॒ভ্য॑ভব॒-ন্তে-ঽসু॑রা॒-ন্ভ্রাতৃ॑ব্যা-নভি॒ভূযা॑কামযন্ত প্র॒জাং-বিঁ॑ন্দেম॒হীতি॒ তে॑-ঽজুহবু-স্সি॒গ্ং॒হীর॑সি সুপ্রজা॒বনি॒-স্স্বাহেতি॒ তে প্র॒জাম॑বিন্দন্ত॒ তে প্র॒জাং-বিঁ॒ত্ত্বা- [প্র॒জাং-বিঁ॒ত্ত্বা,অ॒কা॒ম॒য॒ন্ত॒ প॒শূন্. ] 39
-ঽকা॑মযন্ত প॒শূন্. বি॑ন্দেম॒হীতি॒ তে॑-ঽজুহবু-স্সি॒গ্ং॒হীর॑সি রাযস্পোষ॒বনি॒-স্স্বাহেতি॒ তে প॒শূন॑বিন্দন্ত॒ তে প॒শূন্. বি॒ত্ত্বা-ঽকা॑মযন্ত প্রতি॒ষ্ঠাং-বিঁ॑ন্দেম॒হীতি॒ তে॑-ঽজুহবু-স্সি॒গ্ং॒হী-র॑স্যাদিত্য॒বনি॒-স্স্বাহেতি॒ ত ই॒মা-ম্প্র॑তি॒ষ্ঠাম॑বিন্দন্ত॒ ত ই॒মা-ম্প্র॑তি॒ষ্ঠাং-বিঁ॒ত্ত্বা-ঽকা॑মযন্ত দে॒বতা॑ আ॒শিষ॒ উপে॑যা॒মেতি॒ তে॑-ঽজুহবু-স্সি॒গ্ং॒হীর॒স্যা ব॑হ দে॒বা-ন্দে॑বয॒তে [ ] 40
যজ॑মানায॒ স্বাহেতি॒ তে দে॒বতা॑ আ॒শিষ॒ উপা॑য॒-ন্পঞ্চ॒ কৃত্বো॒ ব্যাঘা॑রযতি॒ পঞ্চা᳚ক্ষরা প॒ঙ্ক্তিঃ পাঙ্ক্তো॑ য॒জ্ঞো য॒জ্ঞমে॒বাব॑ রুন্ধে ঽক্ষ্ণ॒যা ব্যাঘা॑রযতি॒ তস্মা॑দক্ষ্ণ॒যা প॒শবো-ঽঙ্গা॑নি॒ প্রহ॑রন্তি॒ প্রতি॑ষ্ঠিত্যৈ ভূ॒তেভ্য॒স্ত্বেতি॒ স্রুচ॒মুদ্গৃ॑হ্ণাতি॒ য এ॒ব দে॒বা ভূ॒তাস্তেষা॒-ন্ত-দ্ভা॑গ॒ধেয॒-ন্তানে॒ব তেন॑ প্রীণাতি॒ পৌতু॑দ্রবা-ন্পরি॒ধী-ন্পরি॑ দধাত্যে॒ষাং- [দধাত্যে॒ষাম্, লো॒কানাং॒-বিঁধৃ॑ত্যা] 41
-ঁলো॒কানাং॒-বিঁধৃ॑ত্যা অ॒গ্নেস্ত্রযো॒ জ্যাযাগ্ং॑সো॒ ভ্রাত॑র আস॒-ন্তে দে॒বেভ্যো॑ হ॒ব্যং-বঁহ॑ন্তঃ॒ প্রামী॑যন্ত॒ সো᳚-ঽগ্নির॑বিভেদি॒ত্থং-বাঁব স্য আর্তি॒মা-ঽরি॑ষ্য॒তীতি॒ স নিলা॑যত॒ স যাং-বঁন॒স্পতি॒ষ্বব॑স॒ত্তা-ম্পূতু॑দ্রৌ॒ যামোষ॑ধীষু॒ তাগ্ং সু॑গন্ধি॒তেজ॑নে॒ যা-ম্প॒শুষু॒ তা-ম্পেত্ব॑স্যান্ত॒রা শৃঙ্গে॒ ত-ন্দে॒বতাঃ॒ প্রৈষ॑মৈচ্ছ॒-ন্তমন্ব॑বিন্দ॒-ন্ত-ম॑ব্রুব॒- [-ম॑ব্রুবন্ন্, উপ॑ ন॒ আ] 42
-ন্নুপ॑ ন॒ আ ব॑র্তস্ব হ॒ব্য-ন্নো॑ ব॒হেতি॒ সো᳚-ঽব্রবী॒-দ্বরং॑-বৃঁণৈ॒ যদে॒ব গৃ॑হী॒তস্যাহু॑তস্য বহিঃপরি॒ধি স্কন্দা॒-ত্তন্মে॒ ভ্রাতৃ॑ণা-ম্ভাগ॒ধেয॑-মস॒দিতি॒ তস্মা॒-দ্য-দ্গৃ॑হী॒তস্যা-ঽহু॑তস্য বহিঃপরি॒ধি স্কন্দ॑তি॒ তেষা॒-ন্ত-দ্ভা॑গ॒ধেয॒-ন্তানে॒ব তেন॑ প্রীণাতি॒ সো॑-ঽমন্যতা-ঽস্থ॒ন্বন্তো॑ মে॒ পূর্বে॒ ভ্রাত॑রঃ॒ প্রামে॑ষতা॒-ঽস্থানি॑ শাতযা॒ ইতি॒ স যা- [স যানি॑, ] 43
-ন্য॒স্থান্যশা॑তযত॒ ত-ত্পূতু॑দ্র্ব-ভব॒-দ্যন্মা॒গ্ং॒ সমুপ॑মৃত॒-ন্ত-দ্গুল্গু॑লু॒ যদে॒তান্-থ্স॑ভাং॒রান্-থ্স॒-ম্ভর॑ত্য॒গ্নিমে॒ব ত-থ্সম্ভ॑রত্য॒গ্নেঃ পুরী॑ষ-ম॒সীত্যা॑হা॒-ঽগ্নের্​হ্যে॑ত-ত্পুরী॑ষং॒-যঁ-থ্স॑ম্ভা॒রা অথো॒ খল্বা॑হুরে॒তে বাবৈন॒-ন্তে ভ্রাত॑রঃ॒ পরি॑ শেরে॒ য-ত্পৌতু॑দ্রবাঃ পরি॒ধয॒ ইতি॑ ॥ 44 ॥
(বি॒ত্ত্বা - দে॑বয॒ত - এ॒ষা - ম॑ব্রুব॒ন্ - যানি॒ - চতু॑শ্চত্বারিগ্ংশচ্চ) (অ. 8)
ব॒দ্ধমব॑ স্যতি বরুণপা॒শাদে॒বৈনে॑ মুঞ্চতি॒ প্রণে॑নেক্তি॒ মেদ্ধ্যে॑ এ॒বৈনে॑ করোতি সাবিত্রি॒যর্চা হু॒ত্বা হ॑বি॒র্ধানে॒ প্র ব॑র্তযতি সবি॒তৃপ্র॑সূত এ॒বৈনে॒ প্র ব॑র্তযতি॒ বরু॑ণো॒ বা এ॒ষ দু॒র্বাগু॑ভ॒যতো॑ ব॒দ্ধো যদক্ষ॒-স্স যদু॒-থ্সর্জে॒-দ্যজ॑মানস্য গৃ॒হা-ন॒ভ্যুথ্স॑র্জে-থ্সু॒বাগ্দে॑ব॒ দুর্যা॒গ্ং॒ আ ব॒দেত্যা॑হ গৃ॒হা বৈ দুর্যা॒-শ্শান্ত্যৈ॒ প- [দুর্যা॒-শ্শান্ত্যৈ॒ পত্নী᳚, উপা॑নক্তি॒] 45
-ত্ন্যুপা॑নক্তি॒ পত্নী॒ হি সর্ব॑স্য মি॒ত্র-ম্মি॑ত্র॒ত্বায॒ যদ্বৈ পত্নী॑ য॒জ্ঞস্য॑ ক॒রোতি॑ মিথু॒ন-ন্তদথো॒ পত্নি॑যা এ॒বৈষ য॒জ্ঞস্যা᳚-ন্বার॒ভোং-ঽন॑বচ্ছিত্ত্যৈ॒ বর্ত্ম॑না॒ বা অ॒ন্বিত্য॑ য॒জ্ঞগ্ং রক্ষাগ্ং॑সি জিঘাগ্ংসন্তি বৈষ্ণ॒বীভ্যা॑মৃ॒গ্ভ্যাং-বঁর্ত্ম॑নো র্জুহোতি য॒জ্ঞো বৈ বিষ্ণু॑র্য॒জ্ঞাদে॒ব রক্ষা॒গ্॒স্যপ॑ হন্তি॒ যদ॑দ্ধ্ব॒র্যু-র॑ন॒গ্না-বাহু॑তি-ঞ্জুহু॒যা-দ॒ন্ধো᳚-ঽদ্ধ্ব॒র্যু-স্স্যা॒-দ্রক্ষাগ্ং॑সি য॒জ্ঞগ্ং হ॑ন্যু॒র্॒- [য॒জ্ঞগ্ং হ॑ন্যুঃ, হির॑ণ্য-মু॒পাস্য॑] 46
-হির॑ণ্য-মু॒পাস্য॑ জুহোত্যগ্নি॒বত্যে॒ব জু॑হোতি॒ নান্ধো᳚-ঽদ্ধ্ব॒র্যুর্ভব॑তি॒ ন য॒জ্ঞগ্ং রক্ষাগ্ং॑সি ঘ্নন্তি॒ প্রাচী॒ প্রেত॑মদ্ধ্ব॒র-ঙ্ক॒ল্পয॑ন্তী॒ ইত্যা॑হ সুব॒র্গমে॒বৈনে॑ লো॒ক-ঙ্গ॑ময॒ত্যত্র॑ রমেথাং॒-বঁর্​ষ্ম॑-ন্পৃথি॒ব্যা ইত্যা॑হ॒ বর্​ষ্ম॒ হ্যে॑ত-ত্পৃ॑থি॒ব্যা য-দ্দে॑ব॒যজ॑ন॒গ্ং॒ শিরো॒ বা এ॒ত-দ্য॒জ্ঞস্য॒ যদ্ধ॑বি॒র্ধান॑-ন্দি॒বো বা॑ বিষ্ণবু॒ত বা॑ পৃথি॒ব্যা [পৃথি॒ব্যাঃ, ইত্যা॒শীর্প॑দয॒র্চা] 47
ইত্যা॒শীর্প॑দয॒র্চা দক্ষি॑ণস্য হবি॒র্ধান॑স্য মে॒থী-ন্নি হ॑ন্তি শীর্​ষ॒ত এ॒ব য॒জ্ঞস্য॒ যজ॑মান আ॒শিষো-ঽব॑ রুন্ধে দ॒ণ্ডো বা ঔ॑প॒রস্তৃ॒তীয॑স্য হবি॒র্ধান॑স্য বষট্কা॒রে-ণাক্ষ॑-মচ্ছিন॒-দ্যত্-তৃ॒তীয॑-ঞ্ছ॒দির্-হ॑বি॒র্ধান॑যো-রুদাহ্রি॒যতে॑ তৃ॒তীয॑স্য হবি॒র্ধান॒স্যাব॑রুদ্ধ্যৈ॒ শিরো॒ বা এ॒ত-দ্য॒জ্ঞস্য॒ যদ্ধ॑বি॒র্ধানং॒-বিঁষ্ণো॑ র॒রাট॑মসি॒ বিষ্ণোঃ᳚ পৃ॒ষ্ঠম॒সীত্যা॑হ॒ তস্মা॑দেতাব॒দ্ধা শিরো॒ বিষ্যূ॑তং॒-বিঁষ্ণো॒-স্স্যূর॑সি॒ বিষ্ণো᳚র্ধ্রু॒বম॒সীত্যা॑হ বৈষ্ণ॒বগ্ং হি দে॒বত॑যা হবি॒র্ধানং॒-যঁ-ম্প্র॑থ॒ম-ঙ্গ্র॒ন্থি-ঙ্গ্র॑থ্নী॒যাদ্য-ত্ত-ন্ন বি॑স্র॒গ্ং॒ সযে॒দমে॑হেনাদ্ধ্ব॒র্যুঃ প্রমী॑যেত॒ তস্মা॒-থ্স বি॒স্রস্যঃ॑ ॥ 48 ॥
(পত্নী॑ -হন্যু-র্বা পৃথি॒ব্যা-বিষ্যূ॑তং॒-বিঁষ্ণোঃ॒-ষড্বিগ্ং॑শতিশ্চ) (অ. 9)
দে॒বস্য॑ ত্বা সবি॒তুঃ প্র॑স॒ব ইত্যভ্রি॒মা দ॑ত্তে॒ প্রসূ᳚ত্যা অ॒শ্বিনো᳚ র্বা॒হুভ্যা॒মিত্যা॑হা॒শ্বিনৌ॒ হি দে॒বানা॑মদ্ধ্ব॒র্যূ আস্তা᳚-ম্পূ॒ষ্ণো হস্তা᳚ভ্যা॒মিত্যা॑হ॒ যত্যৈ॒ বজ্র॑ ইব॒ বা এ॒ষা যদভ্রি॒রভ্রি॑রসি॒ নারি॑র॒সীত্যা॑হ॒ শান্ত্যৈ॒ কাণ্ডে॑ কাণ্ডে॒ বৈ ক্রি॒যমা॑ণে য॒জ্ঞগ্ং রক্ষাগ্ং॑সি জিঘাগ্ংসন্তি॒ পরি॑লিখিত॒গ্ং॒ রক্ষঃ॒ পরি॑লিখিতা॒ অরা॑তয॒ ইত্যা॑হ॒ রক্ষ॑সা॒-মপ॑হত্যা [রক্ষ॑সা॒-মপ॑হত্যৈ, ই॒দম॒হগ্ং] 49
ই॒দম॒হগ্ং রক্ষ॑সো গ্রী॒বা অপি॑ কৃন্তামি॒ যো᳚-ঽস্মা-ন্দ্বেষ্টি॒ য-ঞ্চ॑ ব॒য-ন্দ্বি॒ষ্ম ইত্যা॑হ॒ দ্বৌ বাব পুরু॑ষৌ॒ য-ঞ্চৈ॒ব দ্বেষ্টি॒ যশ্চৈ॑ন॒-ন্দ্বেষ্টি॒ তযো॑-রে॒বা-ঽন॑ন্তরায-ঙ্গ্রী॒বাঃ কৃ॑ন্ততি দি॒বে ত্বা॒-ঽন্তরি॑ক্ষায ত্বা পৃথি॒ব্যৈ ত্বেত্যা॑হৈ॒ভ্য এ॒বৈনাং᳚-লোঁ॒কেভ্যঃ॒ প্রোক্ষ॑তি প॒রস্তা॑-দ॒র্বাচী॒-ম্প্রোক্ষ॑তি॒ তস্মা᳚- [তস্মা᳚ত্, প॒রস্তা॑-] 50
-ত্প॒রস্তা॑-দ॒র্বাচী᳚-ম্মনু॒ষ্যা॑ ঊর্জ॒মুপ॑ জীবন্তি ক্রূ॒রমি॑ব॒ বা এ॒ত-ত্ক॑রোতি॒ য-ত্খন॑ত্য॒পো-ঽব॑ নযতি॒ শান্ত্যৈ॒ যব॑মতী॒রব॑ নয॒ত্যূর্গ্বৈ যব॒ ঊর্গু॑দু॒বংর॑ ঊ॒র্জৈবোর্জ॒গ্ং॒ সম॑র্ধযতি॒ যজ॑মানেন॒ সম্মি॒তৌদু॑বংরী ভবতি॒ যাবা॑নে॒ব যজ॑মান॒স্তাব॑তী-মে॒বাস্মি॒-ন্নূর্জ॑-ন্দধাতি পিতৃ॒ণাগ্ং সদ॑নম॒সীতি॑ ব॒র্॒হিরব॑ স্তৃণাতি পিতৃদেব॒ত্যা᳚(1॒)গ্গ্॒- [পিতৃদেব॒ত্যা᳚ম্, হ্যে॑ত-দ্যন্নিখা॑তং॒-] 51
-হ্যে॑ত-দ্যন্নিখা॑তং॒-যঁ-দ্ব॒র্॒হি-রন॑বস্তীর্য মিনু॒যা-ত্পি॑তৃদেব॒ত্যা॑ নিখা॑তা স্যা-দ্ব॒র্॒হি-র॑ব॒স্তীর্য॑ মিনোত্য॒স্যা-মে॒বৈনা᳚-ম্মিনো॒ত্যথো᳚ স্বা॒রুহ॑-মে॒বৈনা᳚-ঙ্করো॒ত্যু-দ্দিবগ্গ্॑ স্তভা॒না-ঽঽন্তরি॑ক্ষ-ম্পৃ॒ণেত্যা॑হৈ॒ষাং-লোঁ॒কানাং॒-বিঁধৃ॑ত্যৈ দ্যুতা॒নস্ত্বা॑ মারু॒তো মি॑নো॒ত্বিত্যা॑হ দ্যুতা॒নো হ॑ স্ম॒ বৈ মা॑রু॒তো দে॒বানা॒-মৌদু॑বংরী-ম্মিনোতি॒ তেনৈ॒বৈ- [তেনৈ॒ব, এ॒না॒-ম্মি॒নো॒তি॒ ব্র॒হ্ম॒বনি॑-ন্ত্বা] 52
-না᳚-ম্মিনোতি ব্রহ্ম॒বনি॑-ন্ত্বা ক্ষত্র॒বনি॒মিত্যা॑হ যথায॒জুরে॒বৈত-দ্ঘৃ॒তেন॑ দ্যাবাপৃথিবী॒ আ পৃ॑ণেথা॒মিত্যৌদু॑বংর্যা-ঞ্জুহোতি॒ দ্যাবা॑পৃথি॒বী এ॒ব রসে॑নানক্ত্যা॒-ন্তম॒ন্ব-ব॑স্রাবযত্যা॒ন্তমে॒ব যজ॑মান॒-ন্তেজ॑সা-নক্ত্যৈ॒ন্দ্রম॒সীতি॑ ছ॒দিরধি॒ নি দ॑ধাত্যৈ॒ন্দ্রগ্ং হি দে॒বত॑যা॒ সদো॑ বিশ্বজ॒নস্য॑ ছা॒যেত্যা॑হ বিশ্বজ॒নস্য॒ হ্যে॑ষা ছা॒যা য-থ্সদো॒ নব॑ছদি॒ [নব॑ছদি, তেজ॑স্কামস্য] 53
তেজ॑স্কামস্য মিনুযা-ত্ত্রি॒বৃতা॒ স্তোমে॑ন॒ সম্মি॑ত॒-ন্তেজ॑স্ত্রি॒বৃ-ত্তে॑জ॒স্ব্যে॑ব ভ॑ব॒-ত্যেকা॑দশ-ছদীন্দ্রি॒যকা॑ম॒-স্যৈকা॑দশাক্ষরা ত্রি॒ষ্টুগি॑ন্দ্রি॒য-ন্ত্রি॒ষ্টুগি॑ন্দ্রিযা॒ব্যে॑ব ভ॑বতি॒ পঞ্চ॑দশছদি॒ ভ্রাতৃ॑ব্যবতঃ পঞ্চদ॒শো বজ্রো॒ ভ্রাতৃ॑ব্যাভিভূত্যৈ স॒প্তদ॑শছদি প্র॒জাকা॑মস্য সপ্তদ॒শঃ প্র॒জাপ॑তিঃ প্র॒জাপ॑তে॒রাপ্ত্যা॒ এক॑বিগ্ংশতিছদি প্রতি॒ষ্ঠাকা॑ম-স্যৈকবি॒গ্ং॒শ-স্স্তোমা॑না-ম্প্রতি॒ষ্ঠা প্রতি॑ষ্ঠিত্যা উ॒দরং॒-বৈঁ সদ॒ ঊর্গু॑দু॒বংরো॑ মদ্ধ্য॒ত ঔদু॑বংরী-ম্মিনোতি মদ্ধ্য॒ত এ॒ব প্র॒জানা॒মূর্জ॑-ন্দধাতি॒ তস্মা᳚- [তস্মা᳚ত্, ম॒দ্ধ্য॒ত ঊ॒র্জা] 54
-ন্মদ্ধ্য॒ত ঊ॒র্জা ভু॑ঞ্জতে যজমানলো॒কে বৈ দক্ষি॑ণানি ছ॒দীগ্ংষি॑ ভ্রাতৃব্যলো॒ক উত্ত॑রাণি॒ দক্ষি॑ণা॒ন্যুত্ত॑রাণি করোতি॒ যজ॑মান-মে॒বা-য॑জমানা॒দুত্ত॑র-ঙ্করোতি॒ তস্মা॒-দ্যজ॑মা॒নো-ঽয॑জমানা॒দুত্ত॑রো ঽন্তর্ব॒র্তান্ ক॑রোতি॒ ব্যাবৃ॑ত্ত্যৈ॒ তস্মা॒দর॑ণ্য-ম্প্র॒জা উপ॑ জীবন্তি॒ পরি॑ ত্বা গির্বণো॒ গির॒ ইত্যা॑হ যথায॒জুরে॒বৈতদিন্দ্র॑স্য॒ স্যূর॒সীন্দ্র॑স্য ধ্রু॒বম॒সীত্যা॑হৈ॒ন্দ্রগ্ং হি দে॒বত॑যা॒ সদো॒ য-ম্প্র॑থ॒ম-ঙ্গ্র॒ন্থি-ঙ্গ্র॑থ্নী॒যাদ্য-ত্ত-ন্ন বি॑স্র॒গ্ং॒ সযে॒দমে॑হেনাদ্ধ্ব॒র্যুঃ প্রমী॑যেত॒ তস্মা॒-থ্স বি॒স্রস্যঃ॑ ॥ 55 ॥
(অপ॑হত্যৈ॒ - তস্মা᳚ত্ - পিতৃদেব॒ত্যং॑ - তেনৈ॒ব - নব॑ছদি॒ - তস্মা॒থ্ - সদঃ॒ - পঞ্চ॑দশ চ) (অ. 10)
শিরো॒ বা এ॒ত-দ্য॒জ্ঞস্য॒ যদ্ধ॑বি॒র্ধান॑-ম্প্রা॒ণা উ॑পর॒বা হ॑বি॒র্ধানে॑ খাযন্তে॒ তস্মা᳚-চ্ছী॒র্॒ষ-ন্প্রা॒ণা অ॒ধস্তা᳚-ত্খাযন্তে॒ তস্মা॑-দ॒ধস্তা᳚-চ্ছী॒র্​ষ্ণঃ প্রা॒ণা র॑ক্ষো॒হণো॑ বলগ॒হনো॑ বৈষ্ণ॒বা-ন্খ॑না॒মীত্যা॑হ বৈষ্ণ॒বা হি দে॒বত॑যোপর॒বা অসু॑রা॒ বৈ নি॒র্যন্তো॑ দে॒বানা᳚-ম্প্রা॒ণেষু॑ বল॒গা-ন্ন্য॑খন॒-ন্তা-ন্বা॑হুমা॒ত্রে-ঽন্ব॑বিন্দ॒-ন্তস্মা᳚-দ্বাহুমা॒ত্রাঃ খা॑যন্ত ই॒দম॒হ-ন্তং-বঁ॑ল॒গ-মুদ্ব॑পামি॒ [ ] 56
য-ন্নঃ॑ সমা॒নো যমস॑মানো নিচ॒খানেত্যা॑হ॒ দ্বৌ বাব পুরু॑ষৌ॒ যশ্চৈ॒ব স॑মা॒নো যশ্চাস॑মানো॒ যমে॒বাস্মৈ॒ তৌ ব॑ল॒গ-ন্নি॒খন॑ত॒স্ত-মে॒বোদ্ব॑পতি॒ সন্তৃ॑ণত্তি॒ তস্মা॒-থ্সন্তৃ॑ণ্ণা অন্তর॒তঃ প্রা॒ণা ন স-ম্ভি॑নত্তি॒ তস্মা॒-দস॑ভিন্ন্নাঃ প্রা॒ণা অ॒পো-ঽব॑ নযতি॒ তস্মা॑-দা॒র্দ্রা অ॑ন্তর॒তঃ প্রা॒ণা যব॑মতী॒-রব॑ নয॒- [-রব॑ নযতি, ঊর্গ্বৈ] 57
-ত্যূর্গ্বৈ যবঃ॑ প্রা॒ণা উ॑পর॒বাঃ প্রা॒ণেষ্বে॒বোর্জ॑-ন্দধাতি ব॒র্॒হিরব॑ স্তৃণাতি॒ তস্মা᳚ল্লোম॒শা অ॑ন্তর॒তঃ প্রা॒ণা আজ্যে॑ন॒ ব্যাঘা॑রযতি॒ তেজো॒ বা আজ্য॑-ম্প্রা॒ণা উ॑পর॒বাঃ প্রা॒ণেষ্বে॒ব তেজো॑ দধাতি॒ হনূ॒ বা এ॒তে য॒জ্ঞস্য॒ যদ॑ধি॒ষব॑ণে॒ ন স-ন্তৃ॑ণ॒ত্ত্য স॑তৃংণ্ণে॒ হি হনূ॒ অথো॒ খলু॑ দীর্ঘসো॒মে স॒তৃন্দ্যে॒ ধৃত্যৈ॒ শিরো॒ বা এ॒ত-দ্য॒জ্ঞস্য॒ যদ্ধ॑বি॒র্ধান॑- [যদ্ধ॑বি॒র্ধান᳚ম্, প্রা॒ণা উ॑পর॒বা হনূ॑] 58
-ম্প্রা॒ণা উ॑পর॒বা হনূ॑ অধি॒ষব॑ণে জি॒হ্বা চর্ম॒ গ্রাবা॑ণো॒ দন্তা॒ মুখ॑মাহব॒নীযো॒ নাসি॑কো-ত্তরবে॒দি-রু॒দর॒গ্ং॒ সদো॑ য॒দা খলু॒ বৈ জি॒হ্বযা॑ দ॒থ্স্বধি॒ খাদ॒ত্যথ॒ মুখ॑-ঙ্গচ্ছতি য॒দা মুখ॒-ঙ্গচ্ছ॒ত্যথো॒দর॑-ঙ্গচ্ছতি॒ তস্মা᳚দ্ধবি॒র্ধানে॒ চর্ম॒ন্নধি॒ গ্রাব॑ভিরভি॒ষুত্যা॑-ঽঽহব॒নীযে॑ হু॒ত্বা প্র॒ত্যঞ্চঃ॑ প॒রেত্য॒ সদ॑সি ভক্ষযন্তি॒ যো বৈ বি॒রাজো॑ যজ্ঞমু॒খে দোহং॒-বেঁদ॑ দু॒হ এ॒বৈ না॑মি॒যং-বৈঁ বি॒রা-ট্তস্যৈ॒ ত্বক্চর্মোধো॑-ঽধি॒ষব॑ণে॒ স্তনা॑ উপর॒বা গ্রাবা॑ণো ব॒থ্সা ঋ॒ত্বিজো॑ দুহন্তি॒ সোমঃ॒ পযো॒ য এ॒বং-বেঁদ॑ দু॒হ এ॒বৈনা᳚ম্ ॥ 59 ॥
(ব॒পা॒মি॒-যব॑মতী॒রব॑ নযতি-হবি॒র্ধান॑-মে॒ব-ত্রযো॑বিগ্ংশতিশ্চ) (অ. 11)
(যদু॒ভৌ - দে॑বাসু॒রাঃ মি॒থ - স্তেষাগ্ং॑ - সুব॒র্গং - ঁযদ্বা অনী॑শানঃ - পু॒রোহ॑বিষি॒ - তেভ্যঃ॒ - সোত্ত॑রবে॒দি - র্ব॒দ্ধন্ - দে॒বস্যা-ঽভ্রিং॒-বঁজ্রঃ - শিরো॒ বা - একা॑দশ )
(যদু॒ভা - বিত্যা॑হ দে॒বানাং᳚ - ঁয॒জ্ঞো দে॒বেভ্যো॒ - ন রথা॑য॒ - যজ॑মানায - প॒রস্তা॑দ॒র্বাচী॒ - ন্নব॑ পঞ্চা॒শত্)
(যদু॒ভৌ, দু॒হ এ॒বৈনা᳚ম্)
॥ হরিঃ॑ ওম্ ॥
॥ কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয সংহিতাযাং ষষ্ঠকাণ্ডে দ্বিতীযঃ প্রশ্ন-স্সমাপ্তঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhakāṇḍe dvitīyaḥ praśnaḥ - somamantrabrāhmaṇanirūpaṇaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
yadu॒bhau vi॒mucyā̭-''ti॒thya-ṅgṛ̭hṇī॒yā-dya॒jñaṃ-vi~cchi̭ndyā॒-dyadu॒bhāva-vi̭mucya॒ yathā-'nā̭gatāyā-''ti॒thya-ṅkri॒yatḙ tā॒dṛge॒va ta-dvimṷkto॒-'nyo̭-'na॒ḍvā-nbhava॒tya vi̭mukto॒-'nyo-'thā̭-''ti॒thya-ṅgṛ̭hṇāti ya॒jñasya॒ santa̭tyai॒ patnya॒nvāra̭bhate॒ patnī॒ hi pārī̭ṇahya॒syeśe॒ patni̭yai॒ vānṷmata॒-nnirva̭pati॒ yadvai patnī̭ ya॒jñasya̭ ka॒roti̭ mithu॒na-ntadatho॒ patni̭yā e॒vai- [patni̭yā e॒va, e॒ṣa] 1
-ṣa ya॒jñasyā᳚nvāra॒bhoṃ 'na̭vacchittyai॒ yāva̭-dbhi॒rvai rājā̭-'nuca॒rairā॒gaccha̭ti॒ sarve᳚bhyo॒ vai tebhya̭ āti॒thya-ṅkri̭yate॒ chandāgṃ̭si॒ khalu॒ vai soma̭sya॒ rājño̭-'nuca॒rāṇya॒gne-rā̭ti॒thyama̭si॒ viṣṇa̭ve॒ tvetyā̭ha gāyatri॒yā e॒vaitena̭ karoti॒ soma̭syā-''ti॒thyama̭si॒ viṣṇa̭ve॒ tvetyā̭ha tri॒ṣṭubha̭ e॒vaitena̭ karo॒tyati̭therāti॒thyama̭si॒ viṣṇa̭ve॒ tvetyā̭ha॒ jaga̭tyā [jaga̭tyai, e॒vaitena̭] 2
e॒vaitena̭ karotya॒gnaye᳚ tvā rāyaspoṣa॒dāvnne॒ viṣṇa̭ve॒ tvetyā̭hānu॒ṣṭubha̭ e॒vaitena̭ karoti śye॒nāya̭ tvā soma॒bhṛte॒ viṣṇa̭ve॒ tvetyā̭ha gāyatri॒yā e॒vaitena̭ karoti॒ pañca॒ kṛtvo̭ gṛhṇāti॒ pañcā᳚kṣarā pa॒ṅktiḥ pāṅkto̭ ya॒jño ya॒jñame॒vāva̭ rundhe brahmavā॒dino̭ vadanti॒ kasmā᳚-thsa॒tyā-dgā̭yatri॒yā ṷbha॒yata̭ āti॒thyasya̭ kriyata॒ iti॒ yade॒vā-'da-ssoma॒mā- [yade॒vā-'da-ssoma॒mā, āha̭ra॒-ttasmā᳚-] 3
-'ha̭ra॒-ttasmā᳚-dgāyatri॒yā ṷbha॒yata̭ āti॒thyasya̭ kriyate pu॒rastā᳚cco॒ pari̭ṣṭācca॒ śiro॒ vā e॒ta-dya॒jñasya॒ yadā̭ti॒thya-nnava̭kapālaḥ puro॒ḍāśo̭ bhavati॒ tasmā᳚nnava॒dhā śiro॒ viṣyṷ̄ta॒-nnava̭kapālaḥ puro॒ḍāśo̭ bhavati॒ te traya̭strikapā॒lāstri॒vṛtā॒ stomḙna॒ sammi̭tā॒steja̭stri॒vṛ-tteja̭ e॒va ya॒jñasya̭ śī॒r॒ṣa-nda̭dhāti॒ nava̭kapālaḥ puro॒ḍāśo̭ bhavati॒ te traya̭strikapā॒lāstri॒vṛtā᳚ prā॒ṇena॒ sammi̭tāstri॒vṛdvai [ ] 4
prā॒ṇa-stri॒vṛta̭me॒va prā॒ṇama̭bhipū॒rvaṃ-ya~॒jñasya̭ śī॒r॒ṣa-nda̭dhāti pra॒jāpa̭te॒rvā e॒tāni॒ pakṣmā̭ṇi॒ yada̭śvavā॒lā ai᳚kṣa॒vī ti॒raścī॒ yadāśva̭vālaḥ prasta॒ro bhava̭tyaikṣa॒vī ti॒raścī᳚ pra॒jāpa̭tere॒va taccakṣu॒-ssambha̭rati de॒vā vai yā āhṷtī॒rajṷhavu॒stā asṷrā ni॒ṣkāva̭māda॒-nte de॒vāḥ kā᳚r​ṣma॒rya̭mapaśyan karma॒ṇyo̭ vai karmai̭nena kurvī॒teti॒ te kā᳚r​ṣmarya॒mayā᳚-npari॒dhī- [-npari॒dhīn, a॒ku॒rva॒ta॒ tairvai] 5
-na̭kurvata॒ tairvai te rakṣā॒g॒syapā᳚ghnata॒ ya-tkā᳚r​ṣmarya॒mayāḥ᳚ pari॒dhayo॒ bhava̭nti॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai॒ sagg​ spa̭r​śayati॒ rakṣa̭sā॒mana̭nva-vacārāya॒ na pu॒rastā॒-tpari̭ dadhātyādi॒tyo hyḙvodya-npu॒rastā॒-drakṣāg̭syapa॒hantyū॒rdhve sa॒midhā॒vā da̭dhātyu॒pari̭ṣṭāde॒va rakṣā॒g॒syapa̭ hanti॒ yajṷṣā॒-'nyā-ntū॒ṣṇīma॒nyā-mmi̭thuna॒tvāya॒ dve ā da̭dhāti dvi॒pā-dyaja̭mānaḥ॒ prati̭ṣṭhityai brahmavā॒dino̭ vada- [vadanti, a॒gniśca॒ vā] 6
-ntya॒gniśca॒ vā e॒tau soma̭śca ka॒thā somā̭yā-''ti॒thya-ṅkri॒yate॒ nāgnaya॒ iti॒ yada॒gnāva॒gni-mma̭thi॒tvā pra॒hara̭ti॒ tenai॒vāgnaya̭ āti॒thya-ṅkri̭ya॒te 'tho॒ khalvā̭hura॒gni-ssarvā̭ de॒vatā॒ iti॒ yaddha॒virā॒sādyā॒gni-mmantha̭ti ha॒vyāyai॒vā-''sa̭nnāya॒ sarvā̭ de॒vatā̭ janayati || 7 ||
(patni̭yā e॒va - jaga̭tyā॒ - ā - tri॒vṛdvai - pa̭ri॒dhīn - va̭da॒ntye - ka̭catvārigṃśacca) (a. 1)
de॒vā॒su॒rā-ssaṃ​ya~̭ttā āsa॒-nte de॒vā mi॒tho vipri̭yā āsa॒-nte᳚-'(1॒)nyo᳚-'nyasmai॒ jyaiṣṭhyā॒yāti̭ṣṭhamānāḥ pañca॒dhā vya̭krāmanna॒gnirvasṷbhi॒-ssomo̭ ru॒drairindro̭ ma॒rudbhi॒-rvarṷṇa ādi॒tyai-rbṛha॒spati॒-rviśvai᳚rde॒vaistḙ 'manya॒ntāsṷrebhyo॒ vā i॒da-mbhrātṛ̭vyebhyo raddhyāmo॒ yanmi॒tho vipri̭yā॒-ssmo yā na̭ i॒māḥ pri॒yāsta॒nuva॒stā-ssa॒mava̭dyāmahai॒ tābhya॒-ssa nir-ṛ̭cchā॒dyo [nir-ṛ̭cchā॒dyaḥ, naḥ॒ pra॒tha॒mo᳚(1॒)-'nyo᳚] 8
naḥ̭ pratha॒mo᳚(1॒)-'nyo᳚-'nyasmai॒ druhyā॒diti॒ tasmā॒dya-ssatā̭nūnaptriṇā-mpratha॒mo druhya̭ti॒ sa ārti॒mārccha̭ti॒ ya-ttā̭nūna॒ptragṃ sa̭mava॒dyati॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai॒ bhava̭tyā॒tmanā॒ parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavati॒ pañca॒ kṛtvo-'va̭dyati pañca॒dhā hi te ta-thsa̭ma॒vādya॒ntātho॒ pañcā᳚kṣarā pa॒ṅktiḥ pāṅkto̭ ya॒jño ya॒jñame॒vāva̭ rundha॒ āpa̭taye tvā gṛhṇā॒mītyā̭ha prā॒ṇo vā [prā॒ṇo vai, āpa̭tiḥ] 9
āpa̭tiḥ prā॒ṇame॒va prī̭ṇāti॒ pari̭pataya॒ ityā̭ha॒ mano॒ vai pari̭pati॒rmana̭ e॒va prī̭ṇāti॒ tanū॒naptra॒ ityā̭ha ta॒nuvo॒ hi te tā-ssa̭ma॒vādya̭nta śākva॒rāyetyā̭ha॒ śaktyai॒ hi te tā-ssa̭ma॒vādya̭nta॒ śakma॒-nnoji̭ṣṭhā॒yetyā॒hauji̭ṣṭha॒gṃ॒ hi te ta dā॒tmanaḥ̭ sama॒vādya॒ntā--nā̭dhṛṣṭa-masyanādhṛ॒ṣya-mityā॒hā-'nā̭dhṛṣṭa॒gg॒ hyḙtada̭nādhṛ॒ṣya-nde॒vānā॒-moja॒ [de॒vānā॒-mojaḥ̭, ityā̭ha] 10
ityā̭ha de॒vānā॒g॒ hyḙtadojo̭-'bhiśasti॒pā a̭nabhiśaste॒nyamityā̭hā-bhiśasti॒pā hyḙtada̭ -nabhiśaste॒nyamanṷ me dī॒kṣā-ndī॒kṣāpa̭ti-rmanyatā॒mityā̭ha yathāya॒jure॒vaita-dghṛ॒taṃ-vai~ de॒vā vajra̭-ṅkṛ॒tvā soma̭maghna-nnanti॒kami̭va॒ khalu॒ vā a̭syai॒tacca̭ranti॒ ya-ttā̭nūna॒ptreṇa̭ pra॒cara̭ntya॒gṃ॒ śuragṃ̭ śuste deva so॒mā-'' pyā̭yatā॒-mityā̭ha॒ ya- [-mityā̭ha॒ yat, e॒vāsyā̭-] 11
-de॒vāsyā̭-puvā॒yate॒ yanmīya̭te॒-tade॒vāsyai॒tenā-'' pyā̭yaya॒tyā tubhya॒mindraḥ̭ pyāyatā॒mā tvamindrā̭ya pyāya॒svetyā̭-ho॒bhāve॒vendra̭-ñca॒ soma॒-ñcā-''pyā̭yaya॒tyā pyā̭yaya॒ sakhī᳚n-thsa॒nyā me॒dhayetyā̭ha॒rtvijo॒ vā a̭sya॒ sakhā̭ya॒stā-ne॒vā-''pyā̭yayati sva॒sti tḙ deva soma su॒tyāma̭śī॒ye- [su॒tyāma̭śī॒ya, ityā̭hā॒ ''śiṣa̭-] 12
-tyā̭hā॒ ''śiṣa̭-me॒vaitāmā śā᳚ste॒ pra vā e॒te᳚-'smā-llo॒kāccya̭vante॒ ye soma̭mā-pyā॒yaya̭ntya-ntarikṣadeva॒tyo̭ hi soma॒ āpyā̭yita॒ eṣṭā॒ rāyaḥ॒ preṣe bhagā॒yetyā̭ha॒ dyāvā̭pṛthi॒vībhyā̭me॒va na̭ma॒skṛtyā॒smin ~lo॒ke prati̭ tiṣṭhanti devāsu॒rā-ssaṃ​ya~̭ttā āsa॒-nte de॒vā bibhya̭to॒-'gni-mprāvi̭śa॒-ntasmā̭dāhura॒gni-ssarvā̭ de॒vatā॒ iti॒ te᳚- [de॒vatā॒ iti॒ te, a॒gnime॒va] 13
-'gnime॒va varṷ̄tha-ṅkṛ॒tvā 'sṷrāna॒bhya̭bhava-nna॒gnimi̭va॒ khalu॒ vā e॒ṣa pravi̭śati॒ yo̭-'vāntaradī॒kṣāmu॒paiti॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai॒ bhava̭tyā॒tmanā॒ parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavatyā॒tmāna̭me॒va dī॒kṣayā̭ pāti pra॒jāma̭vāntaradī॒kṣayā̭ santa॒rā-mmekha̭lāgṃ sa॒māya̭cchate pra॒jā hyā᳚tmano-'nta̭ratarā ta॒ptavra̭to bhavati॒ mada̭ntībhirmārjayate॒ nir​hya̭gni-śśī॒tena॒ vāya̭ti॒ sami̭ddhyai॒ yā tḙ agne॒ rudri̭yā ta॒nūrityā̭ha॒ svayai॒vaina̭-dde॒vata̭yā vratayati sayoni॒tvāya॒ śāntyai᳚ || 14 ||
(yo - vā - oja̭ - āha॒ ya - da̭śī॒ye - ti॒ te᳚ - 'gna॒ - ekā̭daśa ca) (a. 2)
teṣā॒masṷrāṇā-nti॒sraḥ pura̭ āsa-nnaya॒sma-yya̭va॒mā-'tha̭ raja॒tā-'tha॒ hari̭ṇī॒ tā de॒vā jetu॒-nnāśa̭knuva॒-ntā ṷpa॒sadai॒vāji̭gīṣa॒-ntasmā̭dāhu॒ryaścai॒vaṃ-ve~da॒ yaśca॒ nopa॒sadā॒ vai ma̭hāpu॒ra-ñja̭ya॒ntīti॒ ta iṣu॒gṃ॒ sama̭skurvatā॒- gnimanī̭ka॒gṃ॒ somagṃ̭ śa॒lyaṃ-vi~ṣṇu॒-nteja̭na॒-nte᳚-'bruva॒n ka i॒māma̭siṣya॒tīti̭ [ ] 15
ru॒dra itya̭bruva-nru॒dro vai krū॒ra-sso᳚-'sya॒tviti॒ so᳚-'bravī॒-dvaraṃ̭-vṛ~ṇā a॒hame॒va pa̭śū॒nā-madhi̭patirasā॒nīti॒ tasmā᳚-dru॒draḥ pa̭śū॒nā-madhi̭pati॒stāgṃ ru॒dro-'vā̭sṛja॒-thsa ti॒sraḥ puro̭ bhi॒ttvaibhyo lo॒kebhyo- 'sṷrā॒-nprāṇṷdata॒ yadṷpa॒sada̭ upasa॒dyante॒ bhrātṛ̭vyaparāṇutyai॒ nānyāmāhṷti-mpu॒rastā᳚-jjuhuyā॒-dyada॒nyāmāhṷti-mpu॒rastā᳚-jjuhu॒yā- [-jjuhu॒yāt, a॒nyanmukha̭-ṅkuryā-] 16
-da॒nyanmukha̭-ṅkuryā-thsru॒veṇā̭-'ghā॒ramā ghā̭rayati ya॒jñasya॒ prajñā᳚tyai॒ parāṃ̭ati॒kramya̭ juhoti॒ parā̭ca e॒vaibhyo lo॒kebhyo॒ yaja̭māno॒ bhrātṛ̭vyā॒-npra ṇṷdate॒ puna̭ratyā॒kramyo̭pa॒sada̭-ñjuhoti pra॒ṇudyai॒vaibhyo lo॒kebhyo॒ bhrātṛ̭vyāñji॒tvā bhrā̭tṛvyalo॒ka-ma॒bhyāro̭hati de॒vā vai yāḥ prā॒tarṷpa॒sada̭ u॒pāsī̭da॒-nnahna॒stābhi॒rasṷrā॒-nprāṇṷdanta॒ yā-ssā॒yagṃ rātri̭yai॒ tābhi॒rya-thsā॒ya-mprā̭ta-rupa॒sada̭- [-rupa॒sadaḥ̭, u॒pa॒sa॒dyantḙ] 17
upasa॒dyantḙ 'horā॒trābhyā̭me॒va ta-dyaja̭māno॒ bhrātṛ̭vyā॒-npra ṇṷdate॒ yāḥ prā॒taryā॒jyā᳚-ssyustā-ssā॒ya-mpṷro-'nuvā॒kyāḥ᳚ kuryā॒dayā̭tayāmatvāya ti॒sra ṷpa॒sada॒ upai̭ti॒ traya̭ i॒me lo॒kā i॒māne॒va lo॒kā-nprī̭ṇāti॒ ṣaṭ-thsa-mpa̭dyante॒ ṣaḍvā ṛ॒tava̭ ṛ॒tūne॒va prī̭ṇāti॒ dvāda̭śā॒hīne॒ soma॒ upai̭ti॒ dvāda̭śa॒ māsā᳚-ssaṃ​va~thsa॒ra-ssa̭van​thsa॒rame॒va prī̭ṇāti॒ catṷrvigṃśati॒-ssa- [catṷrvigṃśati॒-ssam, pa॒dya॒nte॒ catṷrvigṃśati-] 18
-mpa̭dyante॒ catṷrvigṃśati-rardhamā॒sā a̭rdhamā॒sāne॒va prī̭ṇā॒tyārā᳚grā-mavāntaradī॒kṣā-mupḙyā॒dyaḥ kā॒mayḙtā॒-'smi-nmḙ lo॒ke-'rdhṷkagg​ syā॒dityeka॒magre-'tha॒ dvāvatha॒ trīnatha̭ ca॒tura̭ e॒ṣā vā ārā᳚grā 'vāntaradī॒kṣā 'sminne॒vāsmai̭ lo॒ke-'rdhṷka-mbhavati pa॒rova̭rīyasī-mavāntaradī॒kṣā-mupḙyā॒dyaḥ kā॒mayḙtā॒muṣmi̭-nme lo॒ke-'rdhṷkagg​ syā॒diti̭ ca॒turo-'gre 'tha॒ trīnatha॒ dvāvathaika̭me॒ṣā vai pa॒rova̭rīyasya-vāntaradī॒kṣā 'muṣmi̭nne॒vāsmai̭ lo॒ke-'rdhṷka-mbhavati || 19 ||
(a॒si॒ṣya॒tīti̭ - juhu॒yāth - sā॒ya-mprā̭tarupa॒sada॒ - ścatṷrvigṃśati॒-ssaṃ - ca॒turo-'gre॒ - ṣoḍa̭śa ca) (a. 3)
su॒va॒rgaṃ-vā~ e॒te lo॒kaṃ-ya~̭nti॒ ya ṷpa॒sada̭ upa॒yanti॒ teṣāṃ॒-ya~ u॒nnaya̭te॒ hīya̭ta e॒va sa noda̭ne॒ṣīti॒ sū᳚nnīyamiva॒ yo vai svā॒rthetāṃ᳚-ya~॒tāg​ śrā॒nto hīya̭ta u॒ta sa ni॒ṣṭyāya̭ sa॒ha va̭sati॒ tasmā᳚-thsa॒kṛdu॒nnīya॒ nāpa̭ra॒munna̭yeta da॒ddhnonna̭yetai॒tadvai pa̭śū॒nāgṃ rū॒pagṃ rū॒peṇai॒va pa॒śūnava̭ rundhe [ ] 20
ya॒jño de॒vebhyo॒ nilā̭yata॒ viṣṇṷ̄ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā sa pṛ̭thi॒vī-mprāvi̭śa॒-tta-nde॒vā hastā᳚n-thsa॒gṃ॒ rabhyai᳚ccha॒-ntamindra̭ u॒paryṷpa॒ryatya̭krāma॒-thso᳚-'bravī॒-tko mā॒-'yamu॒paryṷpa॒ryatya̭kramī॒-ditya॒ha-ndu॒rge hantetyatha॒ kastvamitya॒ha-ndu॒rgādāha॒rteti॒ so᳚-'bravī-ddu॒rge vai hantā̭-'vocathā varā॒ho̭-'yaṃ-vā~̭mamo॒ṣa- [-~vā̭mamo॒ṣaḥ, sa॒ptā॒nā] 21
-ssa̭ptā॒nā-ṅgi̭rī॒ṇā-mpa॒rastā᳚dvi॒ttaṃ-ve~dya॒masṷrāṇā-mbibharti॒ ta-ñja̭hi॒ yadi̭ du॒rge hantā-'sīti॒ sa da̭rbhapuñjī॒lamu॒-dvṛhya̭ sa॒pta gi॒rī-nbhi॒ttvā tama̭ha॒n-thso᳚-'bravī-ddu॒rgādvā āha̭rtāvocathā e॒tamā ha॒reti॒ tame᳚bhyo ya॒jña e॒va ya॒jñamā-'ha̭ra॒dya-ttadvi॒ttaṃ-ve~dya॒masṷrāṇā॒-mavi̭ndanta॒ tadekaṃ॒-ve~dyai̭ vedi॒tva-masṷrāṇāṃ॒- [-masṷrāṇām, vā i॒yamagra̭] 22
-~vā i॒yamagra̭ āsī॒-dyāva॒dāsī̭naḥ parā॒paśya̭ti॒ tāva̭-dde॒vānā॒-nte de॒vā a̭bruva॒nnastve॒va no॒-'syāmapīti॒ kiya̭dvo dāsyāma॒ iti॒ yāva̭di॒yagṃ sa̭lāvṛ॒kī triḥ pa̭ri॒krāma̭ti॒ tāva̭nno da॒tteti॒ sa indraḥ̭ salāvṛ॒kī rū॒pa-ṅkṛ॒tvemā-ntri-ssa॒rvataḥ॒ parya̭krāma॒-ttadi॒māma̭vindanta॒ yadi॒māmavi̭ndanta॒ ta-dvedyai̭ vedi॒tvagṃ [vedi॒tvam, sā vā i॒yagṃ] 23
sā vā i॒yagṃ sarvai॒va vedi॒riya̭ti śakṣyā॒mīti॒ tvā a̭va॒māya̭ yajante tri॒gṃ॒śa-tpa॒dāni̭ pa॒ścā-tti॒raścī̭ bhavati॒ ṣaṭtrigṃ̭śa॒-tprācī॒ catṷrvigṃśatiḥ pu॒rastā᳚-tti॒raścī॒ daśa̭daśa॒ sampa̭dyante॒ daśā᳚kṣarā vi॒rāḍannaṃ̭-vi~॒rā-ḍvi॒rājai॒vānnādya॒mava̭ rundha॒ uddha̭nti॒ yade॒vāsyā̭ ame॒ddhya-ntadapa̭ ha॒ntyuddha̭nti॒ tasmā॒doṣa̭dhayaḥ॒ parā̭ bhavanti ba॒r॒hi-sstṛ̭ṇāti॒ tasmā॒doṣa̭dhayaḥ॒ puna॒rā bha̭va॒ntyutta̭ra-mba॒r॒hiṣa̭ uttaraba॒r॒hi-sstṛ̭ṇāti pra॒jā vai ba॒r॒hiryaja̭māna uttara ba॒r॒hi ryaja̭māna-me॒vā-ya̭jamānā॒dutta̭ra-ṅkaroti॒ tasmā॒-dyaja̭mā॒no 'ya̭jamānā॒dutta̭raḥ || 24 ||
(ru॒ndhe॒ - vā॒ma॒mo॒ṣo - vḙdi॒tvamasṷrāṇāṃ - ~vedi॒tvaṃ - bha̭vanti॒ - pañca̭vigṃśatiśca) (a. 4)
yadvā anī̭śāno bhā॒ramā̭da॒tte vi vai sa li̭śate॒ ya-ddvāda̭śa sā॒hnasyo̭pa॒sada॒-ssyusti॒stro̭-'hīna̭sya ya॒jñasya॒ vilo̭ma kriyeta ti॒sra e॒va sā॒hnasyo̭pa॒sado॒ dvāda̭śā॒hīna̭sya ya॒jñasya̭ savīrya॒tvāyātho॒ salo̭ma kriyate va॒thsasyaika॒-sstano̭ bhā॒gī hi so-'thaika॒gg॒ stanaṃ̭-vra~॒tamupai॒tyatha॒ dvāvatha॒ trīnatha̭ ca॒tura̭ e॒tadvai [ ] 25
kṣu॒rapa̭vi॒ nāma̭ vra॒taṃ-ye~na॒ pra jā॒tā-nbhrātṛ̭vyā-nnu॒date॒ prati̭ jani॒ṣyamā̭ṇā॒natho॒ kanī̭yasai॒va bhūya॒ upai̭ti ca॒turo-'gre॒ stanā᳚n vra॒tamupai॒tyatha॒ trīnatha॒ dvāvathaika̭me॒tadvai sṷjagha॒na-nnāma̭ vra॒ta-nta̭pa॒syagṃ̭ suva॒rgya̭matho॒ praiva jā̭yate pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭ryavā॒gū rā̭ja॒nya̭sya vra॒ta-ṅkrū॒reva॒ vai ya̭vā॒gūḥ krū॒ra i̭va [krū॒ra i̭va, rā॒ja॒nyo̭ vajra̭sya] 26
rāja॒nyo̭ vajra̭sya rū॒pagṃ samṛ̭ddhyā ā॒mikṣā॒ vaiśya̭sya pākaya॒jñasya̭ rū॒pa-mpuṣṭyai॒ payo᳚ brāhma॒ṇasya॒ tejo॒ vai brā᳚hma॒ṇastejaḥ॒ paya॒steja̭sai॒va tejaḥ॒ paya̭ ā॒tma-ndha॒tte 'tho॒ paya̭sā॒ vai garbhā̭ vardhante॒ garbha̭ iva॒ khalu॒ vā e॒ṣa ya-ddī᳚kṣi॒to yada̭sya॒ payo᳚ vra॒ta-mbhava̭tyā॒tmāna̭me॒va ta-dva̭rdhayati॒ trivra̭to॒ vai manṷrāsī॒-ddvivra̭tā॒ asṷrā॒ eka̭vratā [eka̭vratāḥ, de॒vāḥ prā॒tarma॒ddhyandi̭ne] 27
de॒vāḥ prā॒tarma॒ddhyandi̭ne sā॒ya-nta-nmano᳚rvra॒tamā̭sī-tpākaya॒jñasya̭ rū॒pa-mpuṣṭyai᳚ prā॒taśca̭ sā॒ya-ñcāsṷrāṇā-nnirma॒ddhya-ṅkṣu॒dho rū॒pa-ntata॒ste parā̭-'bhava-nma॒ddhyandi̭ne maddhyarā॒tre de॒vānā॒-ntata॒stḙ-'bhavan-thsuva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒n॒. yada̭sya ma॒ddhyandi̭ne maddhyarā॒tre vra॒ta-mbhava̭ti maddhya॒to vā annḙna bhuñjate maddhya॒ta e॒va tadūrja̭-ndhatte॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai॒ bhava̭tyā॒tmanā॒ [bhava̭tyā॒tmanā᳚, parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo] 28
parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavati॒ garbho॒ vā e॒ṣa ya-ddī᳚kṣi॒to yoni̭ rdīkṣitavimi॒taṃ-ya~-ddī᳚kṣi॒to dī᳚kṣitavimi॒tā-tpra॒vase॒-dyathā॒ yone॒rgarbha॒-sskanda̭ti tā॒dṛge॒va tanna pra̭vasta॒vya̭mā॒tmano̭ gopī॒thāyai॒ṣa vai vyā॒ghraḥ kṷlago॒po yada॒gnistasmā॒-dya-ddī᳚kṣi॒taḥ pra॒vase॒-thsa ḙnamīśva॒ro̭-'nū॒tthāya॒ hanto॒rna pra̭vasta॒vya̭mā॒tmano॒ guptyai̭ dakṣiṇa॒ta-śśa̭ya e॒tadvai yaja̭mānasyā॒ ''yata̭na॒gg॒sva e॒vā-''yata̭ne śaye॒ 'gnima̭bhyā॒vṛtya̭ śaye de॒vatā̭ e॒va ya॒jñama̭bhyā॒vṛtya̭ śaye || 29 ||
(e॒tadvai-krū॒ra i॒vai-ka̭vratā-ā॒tmanā॒-yaja̭mānasya॒-trayo̭daśa ca) (a. 5)
pu॒roha̭viṣi deva॒yaja̭ne yājaye॒dya-ṅkā॒maye॒topai̭na॒mutta̭ro ya॒jño na̭meda॒bhi sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ñja̭ye॒ditye॒tadvai pu॒roha̭virdeva॒yaja̭naṃ॒-ya~sya॒ hotā᳚ prātaranuvā॒ka -ma̭nubru॒va-nna॒gnima॒pa ā̭di॒tyama॒bhi vi॒paśya॒tyupai̭na॒mutta̭ro ya॒jño na̭matya॒bhi sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ñja̭yatyā॒pte dḙva॒yaja̭ne yājaye॒--dbhrātṛ̭vyavanta॒-mpanthāṃ᳚-vā~-'dhispa॒r॒śaye᳚-tka॒rtaṃ-vā~॒ yāva॒nnāna̭se॒ yāta॒vai [ ] 30
na rathā̭yai॒tadvā ā॒pta-ndḙva॒yaja̭namā॒pnotye॒va bhrātṛ̭vya॒-nnaina॒-mbhrātṛ̭vya āpno॒tyeko᳚nnate deva॒ya̭jane yājaye-tpa॒śukā̭ma॒-meko᳚nnatā॒dvai dḙva॒yaja̭nā॒daṅgi̭rasaḥ pa॒śūna̭sṛjantānta॒rā sa̭dohavirdhā॒ne ṷnna॒tagg​ syā̭de॒tadvā eko᳚nnata-ndeva॒yaja̭na-mpaśu॒māne॒va bha̭vati॒ tryṷnnate deva॒yaja̭ne yājaye-thsuva॒rgakā̭ma॒-ntryṷnnatā॒dvai dḙva॒yaja̭nā॒daṅgi̭rasa-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya-nnanta॒rā ''ha̭va॒nīya̭-ñca havi॒rdhāna̭-ñco- [havi॒rdhāna̭-ñca, u॒nna॒tagg​ syā̭danta॒rā] 31
-nna॒tagg​ syā̭danta॒rā ha̭vi॒rdhāna̭-ñca॒ sada̭ścānta॒rā sada̭śca॒ gār​ha̭patya-ñcai॒tadvai tryṷnnata-ndeva॒yaja̭nagṃ suva॒rgame॒va lo॒kamḙti॒ prati̭ṣṭhite deva॒yaja̭ne yājaye-tprati॒ṣṭhākā̭mame॒tadvai prati̭ṣṭhita-ndeva॒yaja̭naṃ॒-ya~-thsa॒rvataḥ̭ sa॒ma-mpratye॒va ti̭ṣṭhati॒ yatrā॒nyā a̭nyā॒ oṣa̭dhayo॒ vyati̭ṣaktā॒-ssyusta-dyā̭jaye-tpa॒śukā̭mame॒tadvai pa̭śū॒nāgṃ rū॒pagṃ rū॒peṇai॒vāsmai̭ pa॒śū- [pa॒śūn, ava̭ rundhe] 32
-nava̭ rundhe paśu॒māne॒va bha̭vati॒ nir-ṛ̭tigṛhīte deva॒yaja̭ne yājaye॒dya-ṅkā॒mayḙta॒ nir-ṛ̭tyāsya ya॒jña-ṅgrā̭hayeya॒mitye॒tadvai nir-ṛ̭tigṛhīta-ndeva॒yaja̭naṃ॒-ya~-thsa॒dṛśyai̭ sa॒tyā̭ ṛ॒kṣa-nnir-ṛ̭tyai॒vāsya̭ ya॒jña-ṅgrā̭hayati॒ vyāvṛ̭tte deva॒yaja̭ne yājaye-dvyā॒vṛtkā̭maṃ॒-ya~-mpātrḙ vā॒ talpḙ vā॒ mīmāgṃ̭sera-nprā॒cīna̭māhava॒nīyā᳚-tprava॒ṇagg​ syā᳚-tpratī॒cīna॒-ṅgār​ha̭patyāde॒tadvai vyāvṛ̭tta-ndeva॒yaja̭naṃ॒-vi~ pā॒pmanā॒ bhrātṛ̭vye॒ṇā- ''va̭rtate॒ naina॒-mpātre॒ na talpḙ mīmāgṃ sante kā॒ryḙ deva॒yaja̭ne yājaye॒-dbhūti̭kāma-ṅkā॒yā̭ vai purṷṣo॒ bhava̭tye॒va || 33 ||
(yāta॒vai - ha̭vi॒rdhāna̭-ñca - pa॒śūn - pā॒pmanā॒ - 'ṣṭāda̭śa ca) (a. 6)
tebhya̭ uttarave॒di-ssi॒gṃ॒hī rū॒pa-ṅkṛ॒tvobhayā̭-nanta॒rā-'pa॒kramyā̭tiṣṭha॒-tte de॒vā a̭manyanta yata॒rān. vā i॒yamṷpāva॒rthsyati॒ ta i॒da-mbha̭viṣya॒ntīti॒ tāmupā̭mantrayanta॒ sā-'bra̭vī॒-dvaraṃ̭-vṛ~ṇai॒ sarvā॒-nmayā॒ kāmā॒n vya̭śñavatha॒ pūrvā॒-ntu mā॒-'gnerāhṷtiraśñavatā॒ iti॒ tasmā̭duttarave॒di-mpūrvā̭ma॒gne- rvyāghā̭rayanti॒ vārḙvṛta॒gg॒ hya̭syai॒ śamya̭yā॒ pari̭ mimīte॒ [mimīte, mātrai॒vā-'syai॒] 34
mātrai॒vā-'syai॒ sātho̭ yu॒ktenai॒va yu॒ktamava̭ rundhe vi॒ttāya̭nī me॒-'sītyā̭ha vi॒ttā hyḙnā॒nāva̭-tti॒ktāya̭nī me॒-'sītyā̭ha ti॒ktān. hyḙnā॒nāva॒dava̭tānmā nāthi॒tamityā̭ha nāthi॒tān. hyḙnā॒nāva॒dava̭tānmā vyathi॒tamityā̭ha vyathi॒tān. hyḙnā॒nāva̭-dvi॒de-ra॒gni-rnabho॒ nāmā- [-rnabho॒ nāmā̭, agnḙ aṅgira॒ iti॒] 35
-'gnḙ aṅgira॒ iti॒ trir​ha̭rati॒ ya e॒vaiṣu lo॒keṣva॒gnaya॒-stāne॒vāva̭ rundhe tū॒ṣṇī-ñca̭tu॒rthagṃ ha̭ra॒tyani̭-ruktame॒vāva̭ rundhe si॒gṃ॒hīra̭si mahi॒ṣīra॒sītyā̭ha si॒gṃ॒hīr​hyḙṣā rū॒pa-ṅkṛ॒tvobhayā̭-nanta॒rā 'pa॒kramyāti̭ṣṭhadu॒ru pra̭thasvo॒ru tḙ ya॒jñapa̭tiḥ prathatā॒mityā̭ha॒ yaja̭māname॒va pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ prathayati dhru॒vā- [dhru॒vā, a॒sīti॒ sagṃ ha̭nti॒] 36
-'sīti॒ sagṃ ha̭nti॒ dhṛtyai̭ de॒vebhyaḥ̭ śundhasva de॒vebhyaḥ̭ śumbha॒svetyava̭ co॒kṣati॒ pra ca̭ kirati॒ śuddhyā̭ indragho॒ṣastvā॒ vasṷbhiḥ pu॒rastā᳚-tpā॒tvityā̭ha di॒gbhya e॒vainā॒-mprokṣa̭ti de॒vāg​ścedṷ-ttarave॒diru॒pāva̭vartī॒haiva vi ja̭yāmahā॒ ityasṷrā॒ vajra̭mu॒dyatya̭ de॒vāna॒bhyā̭yanta॒ tāni̭ndragho॒ṣo vasṷbhiḥ pu॒rastā॒dapā̭- [pu॒rastā॒dapā̭, a॒nu॒da॒ta॒ mano̭javāḥ] 37
-nudata॒ mano̭javāḥ pi॒tṛbhi̭ rdakṣiṇa॒taḥ pracḙtā ru॒draiḥ pa॒ścā-dvi॒śvaka̭rmā-''di॒tyairṷttara॒to yade॒vamṷttarave॒di-mpro॒kṣati̭ di॒gbhya e॒va ta-dyaja̭māno॒ bhrātṛ̭vyā॒-npra ṇṷdata॒ indro॒ yatī᳚n-thsālāvṛ॒kebhyaḥ॒ prāya̭ccha॒-ttā-nda̭kṣiṇa॒ta ṷttarave॒dyā ā̭da॒n॒ ya-tprokṣa̭ṇīnā-mu॒cchiṣyḙta॒ ta-dda̭kṣiṇa॒ta ṷttarave॒dyai ni na̭ye॒-dyade॒va tatra̭ krū॒ra-nta-ttena̭ śamayati॒ ya-ndvi॒ṣyā-tta-ndhyā̭yecchu॒cai vaina̭marpayati || 38 ||
(mi॒mī॒te॒ - nāma̭ - dhru॒vā - 'pa̭ - śu॒cā - trīṇi̭ ca) ( ā7)
sotta̭rave॒dira̭bravī॒-thsarvā॒-nmayā॒ kāmā॒n vya̭śñava॒theti॒ te de॒vā a̭kāmaya॒ntāsṷrā॒-nbhrātṛ̭vyāna॒bhi bha̭ve॒meti॒ tḙ-'juhavu-ssi॒gṃ॒hīra̭si sapatnasā॒hī svāheti॒ te-'sṷrā॒-nbhrātṛ̭vyā-na॒bhya̭bhava॒-nte-'sṷrā॒-nbhrātṛ̭vyā-nabhi॒bhūyā̭kāmayanta pra॒jāṃ-vi~̭ndema॒hīti॒ tḙ-'juhavu-ssi॒gṃ॒hīra̭si suprajā॒vani॒-ssvāheti॒ te pra॒jāma̭vindanta॒ te pra॒jāṃ-vi~॒ttvā- [pra॒jāṃ-vi~॒ttvā,a॒kā॒ma॒ya॒nta॒ pa॒śūn. ] 39
-'kā̭mayanta pa॒śūn. vi̭ndema॒hīti॒ tḙ-'juhavu-ssi॒gṃ॒hīra̭si rāyaspoṣa॒vani॒-ssvāheti॒ te pa॒śūna̭vindanta॒ te pa॒śūn. vi॒ttvā-'kā̭mayanta prati॒ṣṭhāṃ-vi~̭ndema॒hīti॒ tḙ-'juhavu-ssi॒gṃ॒hī-ra̭syāditya॒vani॒-ssvāheti॒ ta i॒mā-mpra̭ti॒ṣṭhāma̭vindanta॒ ta i॒mā-mpra̭ti॒ṣṭhāṃ-vi~॒ttvā-'kā̭mayanta de॒vatā̭ ā॒śiṣa॒ upḙyā॒meti॒ tḙ-'juhavu-ssi॒gṃ॒hīra॒syā va̭ha de॒vā-ndḙvaya॒te [ ] 40
yaja̭mānāya॒ svāheti॒ te de॒vatā̭ ā॒śiṣa॒ upā̭ya॒-npañca॒ kṛtvo॒ vyāghā̭rayati॒ pañcā᳚kṣarā pa॒ṅktiḥ pāṅkto̭ ya॒jño ya॒jñame॒vāva̭ rundhe 'kṣṇa॒yā vyāghā̭rayati॒ tasmā̭dakṣṇa॒yā pa॒śavo-'ṅgā̭ni॒ praha̭ranti॒ prati̭ṣṭhityai bhū॒tebhya॒stveti॒ sruca॒mudgṛ̭hṇāti॒ ya e॒va de॒vā bhū॒tāsteṣā॒-nta-dbhā̭ga॒dheya॒-ntāne॒va tena̭ prīṇāti॒ pautṷdravā-npari॒dhī-npari̭ dadhātye॒ṣāṃ- [dadhātye॒ṣām, lo॒kānāṃ॒-vi~dhṛ̭tyā] 41
-~lo॒kānāṃ॒-vi~dhṛ̭tyā a॒gnestrayo॒ jyāyāgṃ̭so॒ bhrāta̭ra āsa॒-nte de॒vebhyo̭ ha॒vyaṃ-va~ha̭ntaḥ॒ prāmī̭yanta॒ so᳚-'gnira̭bibhedi॒tthaṃ-vā~va sya ārti॒mā-'ri̭ṣya॒tīti॒ sa nilā̭yata॒ sa yāṃ-va~na॒spati॒ṣvava̭sa॒ttā-mpūtṷdrau॒ yāmoṣa̭dhīṣu॒ tāgṃ sṷgandhi॒teja̭ne॒ yā-mpa॒śuṣu॒ tā-mpetva̭syānta॒rā śṛṅge॒ ta-nde॒vatāḥ॒ praiṣa̭maiccha॒-ntamanva̭vinda॒-nta-ma̭bruva॒- [-ma̭bruvann, upa̭ na॒ ā] 42
-nnupa̭ na॒ ā va̭rtasva ha॒vya-nno̭ va॒heti॒ so᳚-'bravī॒-dvaraṃ̭-vṛ~ṇai॒ yade॒va gṛ̭hī॒tasyāhṷtasya bahiḥpari॒dhi skandā॒-ttanme॒ bhrātṛ̭ṇā-mbhāga॒dheya̭-masa॒diti॒ tasmā॒-dya-dgṛ̭hī॒tasyā-'hṷtasya bahiḥpari॒dhi skanda̭ti॒ teṣā॒-nta-dbhā̭ga॒dheya॒-ntāne॒va tena̭ prīṇāti॒ so̭-'manyatā-'stha॒nvanto̭ me॒ pūrve॒ bhrāta̭raḥ॒ prāmḙṣatā॒-'sthāni̭ śātayā॒ iti॒ sa yā- [sa yāni̭, ] 43
-nya॒sthānyaśā̭tayata॒ ta-tpūtṷdrva-bhava॒-dyanmā॒gṃ॒ samupa̭mṛta॒-nta-dgulgṷlu॒ yade॒tān-thsa̭bhāṃ॒rān-thsa॒-mbhara̭tya॒gnime॒va ta-thsambha̭ratya॒gneḥ purī̭ṣa-ma॒sītyā̭hā॒-'gner​hyḙta-tpurī̭ṣaṃ॒-ya~-thsa̭mbhā॒rā atho॒ khalvā̭hure॒te vāvaina॒-nte bhrāta̭raḥ॒ pari̭ śere॒ ya-tpautṷdravāḥ pari॒dhaya॒ iti̭ || 44 ||
(vi॒ttvā - dḙvaya॒ta - e॒ṣā - ma̭bruva॒n - yāni॒ - catṷścatvārigṃśacca) (a. 8)
ba॒ddhamava̭ syati varuṇapā॒śāde॒vainḙ muñcati॒ praṇḙnekti॒ meddhyḙ e॒vainḙ karoti sāvitri॒yarcā hu॒tvā ha̭vi॒rdhāne॒ pra va̭rtayati savi॒tṛpra̭sūta e॒vaine॒ pra va̭rtayati॒ varṷṇo॒ vā e॒ṣa du॒rvāgṷbha॒yato̭ ba॒ddho yadakṣa॒-ssa yadu॒-thsarje॒-dyaja̭mānasya gṛ॒hā-na॒bhyuthsa̭rje-thsu॒vāgdḙva॒ duryā॒gṃ॒ ā va॒detyā̭ha gṛ॒hā vai duryā॒-śśāntyai॒ pa- [duryā॒-śśāntyai॒ patnī᳚, upā̭nakti॒] 45
-tnyupā̭nakti॒ patnī॒ hi sarva̭sya mi॒tra-mmi̭tra॒tvāya॒ yadvai patnī̭ ya॒jñasya̭ ka॒roti̭ mithu॒na-ntadatho॒ patni̭yā e॒vaiṣa ya॒jñasyā᳚-nvāra॒bhoṃ-'na̭vacchittyai॒ vartma̭nā॒ vā a॒nvitya̭ ya॒jñagṃ rakṣāgṃ̭si jighāgṃsanti vaiṣṇa॒vībhyā̭mṛ॒gbhyāṃ-va~rtma̭no rjuhoti ya॒jño vai viṣṇṷrya॒jñāde॒va rakṣā॒g॒syapa̭ hanti॒ yada̭ddhva॒ryu-ra̭na॒gnā-vāhṷti-ñjuhu॒yā-da॒ndho᳚-'ddhva॒ryu-ssyā॒-drakṣāgṃ̭si ya॒jñagṃ ha̭nyu॒r॒- [ya॒jñagṃ ha̭nyuḥ, hira̭ṇya-mu॒pāsya̭] 46
-hira̭ṇya-mu॒pāsya̭ juhotyagni॒vatye॒va jṷhoti॒ nāndho᳚-'ddhva॒ryurbhava̭ti॒ na ya॒jñagṃ rakṣāgṃ̭si ghnanti॒ prācī॒ preta̭maddhva॒ra-ṅka॒lpaya̭ntī॒ ityā̭ha suva॒rgame॒vainḙ lo॒ka-ṅga̭maya॒tyatra̭ ramethāṃ॒-va~r​ṣma̭-npṛthi॒vyā ityā̭ha॒ var​ṣma॒ hyḙta-tpṛ̭thi॒vyā ya-ddḙva॒yaja̭na॒gṃ॒ śiro॒ vā e॒ta-dya॒jñasya॒ yaddha̭vi॒rdhāna̭-ndi॒vo vā̭ viṣṇavu॒ta vā̭ pṛthi॒vyā [pṛthi॒vyāḥ, ityā॒śīrpa̭daya॒rcā] 47
ityā॒śīrpa̭daya॒rcā dakṣi̭ṇasya havi॒rdhāna̭sya me॒thī-nni ha̭nti śīr​ṣa॒ta e॒va ya॒jñasya॒ yaja̭māna ā॒śiṣo-'va̭ rundhe da॒ṇḍo vā aṷpa॒rastṛ॒tīya̭sya havi॒rdhāna̭sya vaṣaṭkā॒re-ṇākṣa̭-macchina॒-dyat-tṛ॒tīya̭-ñcha॒dir-ha̭vi॒rdhāna̭yo-rudāhri॒yatḙ tṛ॒tīya̭sya havi॒rdhāna॒syāva̭ruddhyai॒ śiro॒ vā e॒ta-dya॒jñasya॒ yaddha̭vi॒rdhānaṃ॒-vi~ṣṇo̭ ra॒rāṭa̭masi॒ viṣṇoḥ᳚ pṛ॒ṣṭhama॒sītyā̭ha॒ tasmā̭detāva॒ddhā śiro॒ viṣyṷ̄taṃ॒-vi~ṣṇo॒-ssyūra̭si॒ viṣṇo᳚rdhru॒vama॒sītyā̭ha vaiṣṇa॒vagṃ hi de॒vata̭yā havi॒rdhānaṃ॒-ya~-mpra̭tha॒ma-ṅgra॒nthi-ṅgra̭thnī॒yādya-tta-nna vi̭sra॒gṃ॒ saye॒damḙhenāddhva॒ryuḥ pramī̭yeta॒ tasmā॒-thsa vi॒srasyaḥ̭ || 48 ||
(patnī̭ -hanyu-rvā pṛthi॒vyā-viṣyṷ̄taṃ॒-vi~ṣṇoḥ॒-ṣaḍvigṃ̭śatiśca) (a. 9)
de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va ityabhri॒mā da̭tte॒ prasū᳚tyā a॒śvino᳚ rbā॒hubhyā॒mityā̭hā॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚-mpū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai॒ vajra̭ iva॒ vā e॒ṣā yadabhri॒rabhri̭rasi॒ nāri̭ra॒sītyā̭ha॒ śāntyai॒ kāṇḍḙ kāṇḍe॒ vai kri॒yamā̭ṇe ya॒jñagṃ rakṣāgṃ̭si jighāgṃsanti॒ pari̭likhita॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ pari̭likhitā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha॒ rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyā [rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai, i॒dama॒hagṃ] 49
i॒dama॒hagṃ rakṣa̭so grī॒vā api̭ kṛntāmi॒ yo᳚-'smā-ndveṣṭi॒ ya-ñca̭ va॒ya-ndvi॒ṣma ityā̭ha॒ dvau vāva purṷṣau॒ ya-ñcai॒va dveṣṭi॒ yaścai̭na॒-ndveṣṭi॒ tayo̭-re॒vā-'na̭ntarāya-ṅgrī॒vāḥ kṛ̭ntati di॒ve tvā॒-'ntari̭kṣāya tvā pṛthi॒vyai tvetyā̭hai॒bhya e॒vaināṃ᳚-lo~॒kebhyaḥ॒ prokṣa̭ti pa॒rastā̭-da॒rvācī॒-mprokṣa̭ti॒ tasmā᳚- [tasmā᳚t, pa॒rastā̭-] 50
-tpa॒rastā̭-da॒rvācī᳚-mmanu॒ṣyā̭ ūrja॒mupa̭ jīvanti krū॒rami̭va॒ vā e॒ta-tka̭roti॒ ya-tkhana̭tya॒po-'va̭ nayati॒ śāntyai॒ yava̭matī॒rava̭ naya॒tyūrgvai yava॒ ūrgṷdu॒baṃra̭ ū॒rjaivorja॒gṃ॒ sama̭rdhayati॒ yaja̭mānena॒ sammi॒taudṷbaṃrī bhavati॒ yāvā̭ne॒va yaja̭māna॒stāva̭tī-me॒vāsmi॒-nnūrja̭-ndadhāti pitṛ॒ṇāgṃ sada̭nama॒sīti̭ ba॒r॒hirava̭ stṛṇāti pitṛdeva॒tyā᳚(1॒)gg॒- [pitṛdeva॒tyā᳚m, hyḙta-dyannikhā̭taṃ॒-] 51
-hyḙta-dyannikhā̭taṃ॒-ya~-dba॒r॒hi-rana̭vastīrya minu॒yā-tpi̭tṛdeva॒tyā̭ nikhā̭tā syā-dba॒r॒hi-ra̭va॒stīrya̭ minotya॒syā-me॒vainā᳚-mmino॒tyatho᳚ svā॒ruha̭-me॒vainā᳚-ṅkaro॒tyu-ddivagg̭ stabhā॒nā-''ntari̭kṣa-mpṛ॒ṇetyā̭hai॒ṣāṃ-lo~॒kānāṃ॒-vi~dhṛ̭tyai dyutā॒nastvā̭ māru॒to mi̭no॒tvityā̭ha dyutā॒no ha̭ sma॒ vai mā̭ru॒to de॒vānā॒-maudṷbaṃrī-mminoti॒ tenai॒vai- [tenai॒va, e॒nā॒-mmi॒no॒ti॒ bra॒hma॒vani̭-ntvā] 52
-nā᳚-mminoti brahma॒vani̭-ntvā kṣatra॒vani॒mityā̭ha yathāya॒jure॒vaita-dghṛ॒tena̭ dyāvāpṛthivī॒ ā pṛ̭ṇethā॒mityaudṷbaṃryā-ñjuhoti॒ dyāvā̭pṛthi॒vī e॒va rasḙnānaktyā॒-ntama॒nva-va̭srāvayatyā॒ntame॒va yaja̭māna॒-nteja̭sā-naktyai॒ndrama॒sīti̭ cha॒diradhi॒ ni da̭dhātyai॒ndragṃ hi de॒vata̭yā॒ sado̭ viśvaja॒nasya̭ chā॒yetyā̭ha viśvaja॒nasya॒ hyḙṣā chā॒yā ya-thsado॒ nava̭chadi॒ [nava̭chadi, teja̭skāmasya] 53
teja̭skāmasya minuyā-ttri॒vṛtā॒ stomḙna॒ sammi̭ta॒-nteja̭stri॒vṛ-ttḙja॒svyḙva bha̭va॒-tyekā̭daśa-chadīndri॒yakā̭ma॒-syaikā̭daśākṣarā tri॒ṣṭugi̭ndri॒ya-ntri॒ṣṭugi̭ndriyā॒vyḙva bha̭vati॒ pañca̭daśachadi॒ bhrātṛ̭vyavataḥ pañcada॒śo vajro॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai sa॒ptada̭śachadi pra॒jākā̭masya saptada॒śaḥ pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jāpa̭te॒rāptyā॒ eka̭vigṃśatichadi prati॒ṣṭhākā̭ma-syaikavi॒gṃ॒śa-sstomā̭nā-mprati॒ṣṭhā prati̭ṣṭhityā u॒daraṃ॒-vai~ sada॒ ūrgṷdu॒baṃro̭ maddhya॒ta audṷbaṃrī-mminoti maddhya॒ta e॒va pra॒jānā॒mūrja̭-ndadhāti॒ tasmā᳚- [tasmā᳚t, ma॒ddhya॒ta ū॒rjā] 54
-nmaddhya॒ta ū॒rjā bhṷñjate yajamānalo॒ke vai dakṣi̭ṇāni cha॒dīgṃṣi̭ bhrātṛvyalo॒ka utta̭rāṇi॒ dakṣi̭ṇā॒nyutta̭rāṇi karoti॒ yaja̭māna-me॒vā-ya̭jamānā॒dutta̭ra-ṅkaroti॒ tasmā॒-dyaja̭mā॒no-'ya̭jamānā॒dutta̭ro 'ntarva॒rtān ka̭roti॒ vyāvṛ̭ttyai॒ tasmā॒dara̭ṇya-mpra॒jā upa̭ jīvanti॒ pari̭ tvā girvaṇo॒ gira॒ ityā̭ha yathāya॒jure॒vaitadindra̭sya॒ syūra॒sīndra̭sya dhru॒vama॒sītyā̭hai॒ndragṃ hi de॒vata̭yā॒ sado॒ ya-mpra̭tha॒ma-ṅgra॒nthi-ṅgra̭thnī॒yādya-tta-nna vi̭sra॒gṃ॒ saye॒damḙhenāddhva॒ryuḥ pramī̭yeta॒ tasmā॒-thsa vi॒srasyaḥ̭ || 55 ||
(apa̭hatyai॒ - tasmā᳚t - pitṛdeva॒tyaṃ̭ - tenai॒va - nava̭chadi॒ - tasmā॒th - sadaḥ॒ - pañca̭daśa ca) (a. 10)
śiro॒ vā e॒ta-dya॒jñasya॒ yaddha̭vi॒rdhāna̭-mprā॒ṇā ṷpara॒vā ha̭vi॒rdhānḙ khāyante॒ tasmā᳚-cchī॒r॒ṣa-nprā॒ṇā a॒dhastā᳚-tkhāyante॒ tasmā̭-da॒dhastā᳚-cchī॒r​ṣṇaḥ prā॒ṇā ra̭kṣo॒haṇo̭ valaga॒hano̭ vaiṣṇa॒vā-nkha̭nā॒mītyā̭ha vaiṣṇa॒vā hi de॒vata̭yopara॒vā asṷrā॒ vai ni॒ryanto̭ de॒vānā᳚-mprā॒ṇeṣṷ vala॒gā-nnya̭khana॒-ntā-nbā̭humā॒tre-'nva̭vinda॒-ntasmā᳚-dbāhumā॒trāḥ khā̭yanta i॒dama॒ha-ntaṃ-va~̭la॒ga-mudva̭pāmi॒ [ ] 56
ya-nnaḥ̭ samā॒no yamasa̭māno nica॒khānetyā̭ha॒ dvau vāva purṷṣau॒ yaścai॒va sa̭mā॒no yaścāsa̭māno॒ yame॒vāsmai॒ tau va̭la॒ga-nni॒khana̭ta॒sta-me॒vodva̭pati॒ santṛ̭ṇatti॒ tasmā॒-thsantṛ̭ṇṇā antara॒taḥ prā॒ṇā na sa-mbhi̭natti॒ tasmā॒-dasa̭bhinnnāḥ prā॒ṇā a॒po-'va̭ nayati॒ tasmā̭-dā॒rdrā a̭ntara॒taḥ prā॒ṇā yava̭matī॒-rava̭ naya॒- [-rava̭ nayati, ūrgvai] 57
-tyūrgvai yavaḥ̭ prā॒ṇā ṷpara॒vāḥ prā॒ṇeṣve॒vorja̭-ndadhāti ba॒r॒hirava̭ stṛṇāti॒ tasmā᳚lloma॒śā a̭ntara॒taḥ prā॒ṇā ājyḙna॒ vyāghā̭rayati॒ tejo॒ vā ājya̭-mprā॒ṇā ṷpara॒vāḥ prā॒ṇeṣve॒va tejo̭ dadhāti॒ hanū॒ vā e॒te ya॒jñasya॒ yada̭dhi॒ṣava̭ṇe॒ na sa-ntṛ̭ṇa॒ttya sa̭tṛṃṇṇe॒ hi hanū॒ atho॒ khalṷ dīrghaso॒me sa॒tṛndye॒ dhṛtyai॒ śiro॒ vā e॒ta-dya॒jñasya॒ yaddha̭vi॒rdhāna̭- [yaddha̭vi॒rdhāna᳚m, prā॒ṇā ṷpara॒vā hanṷ̄] 58
-mprā॒ṇā ṷpara॒vā hanṷ̄ adhi॒ṣava̭ṇe ji॒hvā carma॒ grāvā̭ṇo॒ dantā॒ mukha̭māhava॒nīyo॒ nāsi̭ko-ttarave॒di-ru॒dara॒gṃ॒ sado̭ ya॒dā khalu॒ vai ji॒hvayā̭ da॒thsvadhi॒ khāda॒tyatha॒ mukha̭-ṅgacchati ya॒dā mukha॒-ṅgaccha॒tyatho॒dara̭-ṅgacchati॒ tasmā᳚ddhavi॒rdhāne॒ carma॒nnadhi॒ grāva̭bhirabhi॒ṣutyā̭-''hava॒nīyḙ hu॒tvā pra॒tyañcaḥ̭ pa॒retya॒ sada̭si bhakṣayanti॒ yo vai vi॒rājo̭ yajñamu॒khe dohaṃ॒-ve~da̭ du॒ha e॒vai nā̭mi॒yaṃ-vai~ vi॒rā-ṭtasyai॒ tvakcarmodho̭-'dhi॒ṣava̭ṇe॒ stanā̭ upara॒vā grāvā̭ṇo va॒thsā ṛ॒tvijo̭ duhanti॒ somaḥ॒ payo॒ ya e॒vaṃ-ve~da̭ du॒ha e॒vainā᳚m || 59 ||
(va॒pā॒mi॒-yava̭matī॒rava̭ nayati-havi॒rdhāna̭-me॒va-trayo̭vigṃśatiśca) (a. 11)
(yadu॒bhau - dḙvāsu॒rāḥ mi॒tha - steṣāgṃ̭ - suva॒rgaṃ - ~yadvā anī̭śānaḥ - pu॒roha̭viṣi॒ - tebhyaḥ॒ - sotta̭rave॒di - rba॒ddhan - de॒vasyā-'bhriṃ॒-va~jraḥ - śiro॒ vā - ekā̭daśa )
(yadu॒bhā - vityā̭ha de॒vānāṃ᳚ - ~ya॒jño de॒vebhyo॒ - na rathā̭ya॒ - yaja̭mānāya - pa॒rastā̭da॒rvācī॒ - nnava̭ pañcā॒śat)
(yadu॒bhau, du॒ha e॒vainā᳚m)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhakāṇḍe dvitīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||