📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
কঠোপনিষদ্ - অধ্যায 1, বল্লী 1
Kathopanishad - Adhyaya 1, Valli 1
Bengali
অধ্যায 1
বল্লী 1
ওঁ উশন্‌ হ বৈ বাজশ্রবস-স্সর্ববেদস-ন্দদৌ।
তস্য হ নচিকেতা নাম পুত্র আস ॥1॥
তং হ কুমারং সন্ত-ন্দক্ষিণাসু নীযমানাসু শ্রদ্ধা-ঽঽবিবেশ। সো-ঽমন্যত ॥2॥
পীতোদকা জগ্ধতৃণা দুগ্ধদোহা নিরিন্দ্রিযাঃ।
অনন্দা নাম তে লোকাস্তান্স গচ্ছতি তা দদত্‌ ॥3॥
স হোবাচ পিতর-ন্তত কস্মৈ মা-ন্দাস্যসীতি।
দ্বিতীয-ন্তৃতীয-ন্তং হোবাচ মৃত্যবে ত্বা দদামীতি ॥4॥
বহূনামেমি প্রথমো বহূনামেমি মধ্যমঃ।
কিং স্বিদ্যমস্য কর্তব্যং-যঁন্মযাদ্য করিষ্যতি ॥5॥
অনুপশ্য যথা পূর্বে প্রতিপশ্য তথা-ঽপরে।
সস্যমিব মর্ত্যঃ পচ্যতে সস্যমিবাজাযতে পুনঃ ॥6॥
বৈশ্বানরঃ প্রবিশত্যতিথির্ব্রাহ্মণো গৃহান্‌।
তস্যৈতাং শান্তি-ঙ্কুর্বন্তি হর বৈবস্বতোদকম্‌ ॥7॥
আশাপ্রতীক্ষে সঙ্গতং সূনৃতা-ঞ্চেষ্টাপূর্বে পুত্রপশূংশ্চ সর্বান্‌।
এতদ্‌ বৃঙ্ক্তে পুরুষস্যাল্পমেধসো যস্যানশ্নন্বসতি ব্রাহ্মণো গৃহে ॥8॥
তিস্রো রাত্রীর্যদবাত্সীর্গৃহে মে-ঽনশ্নন্ব্রহ্মন্নতিথির্নমস্যঃ।
নমস্তে-ঽস্তু ব্রহ্মন্স্বস্তি মে-ঽস্তু তস্মাত্প্রতি ত্রীন্বরান্বৃণীষ্ব ॥9॥
শান্তসঙ্কল্প-স্সুমনা যথা স্যাদ্বীতমন্যুর্গৌতমো মাভি মৃত্যো।
ত্বত্প্রসৃষ্ট-ম্মাভিবদেত্প্রতীত এতত্ত্রযাণা-ম্প্রথমং-বঁরং-বৃঁণে ॥10॥
যথা পুরস্তাদ্‌ ভবিতা প্রতীত ঔদ্দালকিরারুণির্মত্প্রসৃষ্টঃ।
সুখং রাত্রী-শ্শযিতা বীতমন্যুস্ত্বা-ন্দদৃশিবান্মৃত্যুমুখাত্প্রমুক্তম্‌ ॥11॥
স্বর্গে লোকে ন ভয-ঙ্কিঞ্চনাস্তি ন তত্র ত্ব-ন্ন জরযা বিভেতি।
উভে তীর্ত্বা-ঽশনাযাপিপাসে শোকাতিগো মোদতে স্বর্গলোকে ॥12॥
স ত্বমগ্নিং স্বর্গ্যমধ্যেষি মৃত্যো প্রব্রূহি ত্বং শ্রদ্দধানায মহ্যম্‌।
স্বর্গলোকা অমৃতত্ব-ম্ভজন্ত এতদ্‌ দ্বিতীযেন বৃণে বরেণ ॥13॥
প্র তে ব্রবীমি তদু মে নিবোধ স্বর্গ্যমগ্নি-ন্নচিকেতঃ প্রজানন্‌।
অনন্তলোকাপ্তিমথো প্রতিষ্ঠাং-বিঁদ্ধি ত্বমেত-ন্নিহিত-ঙ্গুহাযাম্‌ ॥14॥
লোকাদিমগ্নি-ন্তমুবাচ তস্মৈ যা ইষ্টকা যাবতীর্বা যথা বা।
স চাপি তত্প্রত্যবদদ্যথোক্তমথাস্য মৃত্যুঃ পুনরেবাহ তুষ্টঃ ॥15॥
তমব্রবীত্প্রীযমাণো মহাত্মা বর-ন্তবেহাদ্য দদামি ভূযঃ।
তবৈব নাম্না ভবিতা-ঽযমগ্নি-স্সৃঙ্কা-ঞ্চেমামনেকরূপা-ঙ্গৃহাণ ॥16॥
ত্রিণাচিকেতস্ত্রিভিরেত্য সন্ধি-ন্ত্রিকর্মকৃত্তরতি জন্মমৃত্যূ।
ব্রহ্মজজ্ঞ-ন্দেবমীড্যং-বিঁদিত্বা নিচায্যেমাং শান্তিমত্যন্তমেতি ॥17॥
ত্রিণাচিকেতস্ত্রযমেতদ্বিদিত্বা য এবং-বিঁদ্বাংশ্চিনুতে নাচিকেতম্‌।
স মৃত্যুপাশান্পুরতঃ প্রণোদ্য শোকাতিগো মোদতে স্বর্গলোকে ॥18॥
এষ তে-ঽগ্নির্নচিকেত-স্স্বর্গ্যো যমবৃণীথা দ্বিতীযেন বরেণ।
এতমগ্নি-ন্তবৈব প্রবক্শ্যন্তি জনাসস্তৃতীযং-বঁর-ন্নচিকেতো বৃণীষ্ব ॥19॥
যেয-ম্প্রেতে বিচিকিত্সা মনুষ্যে-ঽস্তীত্যেকে নাযমস্তীতি চৈকে।
এতদ্বিদ্যামনুশিষ্টস্ত্বযা-ঽহং-বঁরাণামেষ বরস্তৃতীযঃ ॥20॥
দেবৈরত্রাপি বিচিকিত্সিত-ম্পুরা ন হি সুবিজ্ঞেযমণুরেষ ধর্মঃ।
অন্যং-বঁর-ন্নচিকেতো বৃণীষ্ব মা মোপরোত্সীরতি মা সৃজৈনম্‌ ॥21॥
দেবৈরত্রাপি বিচিকিত্সিত-ঙ্কিল ত্ব-ঞ্চ মৃত্যো যন্ন সুজ্ঞেযমাত্থ।
বক্তা চাস্য ত্বাদৃগন্যো ন লভ্যো নান্যো বরস্তুল্য এতস্য কশ্চিত্‌ ॥22॥
শতাযুষঃ পুত্রপৌত্রান্বৃণীষ্ব বহূন্পশূন্হস্তিহিরণ্যমশ্বান্‌।
ভূমের্মহদাযতনং-বৃঁণীষ্ব স্বয-ঞ্চ জীব শরদো যাবদিচ্ছসি ॥23॥
এতত্তুল্যং-যঁদি মন্যসে বরং-বৃঁণীষ্ব বিত্ত-ঞ্চিরজীবিকা-ঞ্চ।
মহাভূমৌ নচিকেতস্ত্বমেধি কামানা-ন্ত্বা-ঙ্কামভাজ-ঙ্করোমি ॥24॥
যে যে কামা দুর্লভা মর্ত্যলোকে সর্বান্কামাংশ্ছন্দতঃ প্রার্থযস্ব।
ইমা রামা-স্সরথা-স্সতূর্যা ন হীদৃশা লম্ভনীযা মনুষ্যৈঃ।
আভির্মত্প্রত্তাভিঃ পরিচারযস্ব নচিকেতো মরণ-ম্মা-ঽনুপ্রাক্শীঃ ॥25॥
শ্বোভাবা মর্ত্যস্য যদন্তকৈতত্সর্বেন্দ্রিযাণা-ঞ্জরযন্তি তেজঃ।
অপি সর্ব-ঞ্জীবিতমল্পমেব তবৈব বাহাস্তব নৃত্যগীতে ॥26॥
ন বিত্তেন তর্পণীযো মনুষ্যো লপ্স্যামহে বিত্তমদ্রাক্শ্ম চেত্ত্বা।
জীবিষ্যামো যাবদীশিষ্যসি ত্বং-বঁরস্তু মে বরণীয-স্স এব ॥27॥
অজীর্যতামমৃতানামুপেত্য জীর্যন্মর্ত্যঃ ক্বধস্স্থঃ প্রজানন্‌।
অভিধ্যাযন্বর্ণরতিপ্রমোদানতিদীর্ঘে জীবিতে কো রমেত ॥28॥
যস্মিন্নিদং-বিঁচিকিত্সন্তি মৃত্যো যত্সাম্পরাযে মহতি ব্রূহি নস্তত্‌।
যো-ঽযং-বঁরো গূঢমনুপ্রবিষ্টো নান্য-ন্তস্মান্নচিকেতা বৃণীতে ॥29॥
Roman (IAST) Transliteration
adhyāya 1
vallī 1
oṃ uśan‌ ha vai vājaśravasa-ssarvavedasa-ndadau|
tasya ha naciketā nāma putra āsa ||1||
taṃ ha kumāraṃ santa-ndakṣiṇāsu nīyamānāsu śraddhā-''viveśa| so-'manyata ||2||
pītodakā jagdhatṛṇā dugdhadohā nirindriyāḥ|
anandā nāma te lokāstānsa gacchati tā dadat‌ ||3||
sa hovāca pitara-ntata kasmai mā-ndāsyasīti|
dvitīya-ntṛtīya-ntaṃ hovāca mṛtyave tvā dadāmīti ||4||
bahūnāmemi prathamo bahūnāmemi madhyamaḥ|
kiṃ svidyamasya kartavyaṃ-ya~nmayādya kariṣyati ||5||
anupaśya yathā pūrve pratipaśya tathā-'pare|
sasyamiva martyaḥ pacyate sasyamivājāyate punaḥ ||6||
vaiśvānaraḥ praviśatyatithirbrāhmaṇo gṛhān‌|
tasyaitāṃ śānti-ṅkurvanti hara vaivasvatodakam‌ ||7||
āśāpratīkṣe saṅgataṃ sūnṛtā-ñceṣṭāpūrve putrapaśūṃśca sarvān‌|
etad‌ vṛṅkte puruṣasyālpamedhaso yasyānaśnanvasati brāhmaṇo gṛhe ||8||
tisro rātrīryadavātsīrgṛhe me-'naśnanbrahmannatithirnamasyaḥ|
namaste-'stu brahmansvasti me-'stu tasmātprati trīnvarānvṛṇīṣva ||9||
śāntasaṅkalpa-ssumanā yathā syādvītamanyurgautamo mābhi mṛtyo|
tvatprasṛṣṭa-mmābhivadetpratīta etattrayāṇā-mprathamaṃ-va~raṃ-vṛ~ṇe ||10||
yathā purastād‌ bhavitā pratīta auddālakirāruṇirmatprasṛṣṭaḥ|
sukhaṃ rātrī-śśayitā vītamanyustvā-ndadṛśivānmṛtyumukhātpramuktam‌ ||11||
svarge loke na bhaya-ṅkiñcanāsti na tatra tva-nna jarayā bibheti|
ubhe tīrtvā-'śanāyāpipāse śokātigo modate svargaloke ||12||
sa tvamagniṃ svargyamadhyeṣi mṛtyo prabrūhi tvaṃ śraddadhānāya mahyam‌|
svargalokā amṛtatva-mbhajanta etad‌ dvitīyena vṛṇe vareṇa ||13||
pra te bravīmi tadu me nibodha svargyamagni-nnaciketaḥ prajānan‌|
anantalokāptimatho pratiṣṭhāṃ-vi~ddhi tvameta-nnihita-ṅguhāyām‌ ||14||
lokādimagni-ntamuvāca tasmai yā iṣṭakā yāvatīrvā yathā vā|
sa cāpi tatpratyavadadyathoktamathāsya mṛtyuḥ punarevāha tuṣṭaḥ ||15||
tamabravītprīyamāṇo mahātmā vara-ntavehādya dadāmi bhūyaḥ|
tavaiva nāmnā bhavitā-'yamagni-ssṛṅkā-ñcemāmanekarūpā-ṅgṛhāṇa ||16||
triṇāciketastribhiretya sandhi-ntrikarmakṛttarati janmamṛtyū|
brahmajajña-ndevamīḍyaṃ-vi~ditvā nicāyyemāṃ śāntimatyantameti ||17||
triṇāciketastrayametadviditvā ya evaṃ-vi~dvāṃścinute nāciketam‌|
sa mṛtyupāśānpurataḥ praṇodya śokātigo modate svargaloke ||18||
eṣa te-'gnirnaciketa-ssvargyo yamavṛṇīthā dvitīyena vareṇa|
etamagni-ntavaiva pravakśyanti janāsastṛtīyaṃ-va~ra-nnaciketo vṛṇīṣva ||19||
yeya-mprete vicikitsā manuṣye-'stītyeke nāyamastīti caike|
etadvidyāmanuśiṣṭastvayā-'haṃ-va~rāṇāmeṣa varastṛtīyaḥ ||20||
devairatrāpi vicikitsita-mpurā na hi suvijñeyamaṇureṣa dharmaḥ|
anyaṃ-va~ra-nnaciketo vṛṇīṣva mā moparotsīrati mā sṛjainam‌ ||21||
devairatrāpi vicikitsita-ṅkila tva-ñca mṛtyo yanna sujñeyamāttha|
vaktā cāsya tvādṛganyo na labhyo nānyo varastulya etasya kaścit‌ ||22||
śatāyuṣaḥ putrapautrānvṛṇīṣva bahūnpaśūnhastihiraṇyamaśvān‌|
bhūmermahadāyatanaṃ-vṛ~ṇīṣva svaya-ñca jīva śarado yāvadicchasi ||23||
etattulyaṃ-ya~di manyase varaṃ-vṛ~ṇīṣva vitta-ñcirajīvikā-ñca|
mahābhūmau naciketastvamedhi kāmānā-ntvā-ṅkāmabhāja-ṅkaromi ||24||
ye ye kāmā durlabhā martyaloke sarvānkāmāṃśchandataḥ prārthayasva|
imā rāmā-ssarathā-ssatūryā na hīdṛśā lambhanīyā manuṣyaiḥ|
ābhirmatprattābhiḥ paricārayasva naciketo maraṇa-mmā-'nuprākśīḥ ||25||
śvobhāvā martyasya yadantakaitatsarvendriyāṇā-ñjarayanti tejaḥ|
api sarva-ñjīvitamalpameva tavaiva vāhāstava nṛtyagīte ||26||
na vittena tarpaṇīyo manuṣyo lapsyāmahe vittamadrākśma cettvā|
jīviṣyāmo yāvadīśiṣyasi tvaṃ-va~rastu me varaṇīya-ssa eva ||27||
ajīryatāmamṛtānāmupetya jīryanmartyaḥ kvadhassthaḥ prajānan‌|
abhidhyāyanvarṇaratipramodānatidīrghe jīvite ko rameta ||28||
yasminnidaṃ-vi~cikitsanti mṛtyo yatsāmparāye mahati brūhi nastat‌|
yo-'yaṃ-va~ro gūḍhamanupraviṣṭo nānya-ntasmānnaciketā vṛṇīte ||29||