📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
ধ্রুব স্তুতিঃ
Dhruva Stutih
Vyasa Bengali
(বিষ্ণুপুরাণান্তর্গতা; মুখ্য স্তুতি শ্লোকাঃ 51-74)
ধ্রুব উবাচ ।
ভূমিরাপোঽনলো বাযুঃ খং মনো বুদ্ধিরেব চ ।
ভূতাদিরাদিপ্রকৃতির্যস্য রূপং নতোঽস্মি তম্ ॥ 51 ॥
শুদ্ধঃ সূক্ষ্মোঽখিলব্যাপী প্রধানাত্পরতঃ পুমান্ ।
যস্য রূপং নমস্তস্মৈ পুরুষায গুণাশিনে ॥ 52 ॥
ভূরাদীনাং সমস্তানাং গন্ধাদীনাং চ শাশ্বতঃ ।
বুদ্ধ্যাদীনাং প্রধানস্য পুরুষস্য চ যঃ পরঃ ॥ 53 ॥
তং ব্রহ্মভূতমাত্মানমশেষজগতঃ পতিম্ ।
প্রপদ্যে শরণং শুদ্ধং ত্বদ্রূপং পরমেশ্বর ॥ 54 ॥
বৃহত্ত্বাদ্বৃংহণত্বাচ্চ যদ্রূপং ব্রহ্মসঞ্জ্ঞিতম্ ।
তস্মৈ নমস্তে সর্বাত্মন্যোগিচিন্ত্যাবিকারিণে ॥ 55 ॥
সহস্রশীর্ষা পুরুষঃ সহস্রাক্ষঃ সহস্রপাত্ ।
সর্বব্যাপী ভুবঃ স্পর্শাদত্যতিষ্ঠদ্দশাঙ্গুলম্ ॥ 56 ॥
যদ্ভূতং যচ্চ বৈ ভব্যং পুরুষোত্তম তদ্ভবান্ ।
ত্বত্তো বিরাট্ স্বরাট্ সম্রাট্ ত্বত্তশ্চাপ্যধিপূরুষঃ ॥ 57 ॥
অত্যরিচ্যত সোঽধশ্চ তির্যগূর্ধ্বং চ বৈ ভুবঃ ।
ত্বত্তো বিশ্বমিদং জাতং ত্বত্তো ভূতভবিষ্যতী ॥ 58 ॥
ত্বদ্রূপধারিণশ্চান্তঃ সর্বভূতমিদং জগত্ ।
ত্বত্তো যজ্ঞঃ সর্বহুতঃ পৃষদাজ্যং পশুর্দ্বিধা ॥ 59 ॥
ত্বত্ত ঋচোঽথ সামানি ত্বত্তশ্ছন্দাংসি জজ্ঞিরে ।
ত্বত্তো যজূংষ্যজাযন্ত ত্বত্তোঽশ্বাশ্চৈকতো দতঃ ॥ 60 ॥
গাবস্ত্বত্তঃ সমুদ্ভূতাস্ত্বত্তোঽজা অবযো মৃগাঃ ।
ত্বন্মুখাদ্ব্রাহ্মণাস্ত্বত্তো বাহোঃ ক্ষত্রমজাযত ॥ 61 ॥
বৈশ্যাস্তবোরুজাঃ শূদ্রাস্তব পদ্ভ্যাং সমুদ্গতাঃ ।
অক্ষ্ণোঃ সূর্যোঽনিলঃ প্রাণাচ্চন্দ্রমা মনসস্তব ॥ 62 ॥
প্রাণোঽন্তঃসুষিরাজ্জাতো মুখাদগ্নিরজাযত ।
নাভিতো গগনং দ্যৌশ্চ শিরসঃ সমবর্তত ॥ 63 ॥
দিশঃ শ্রোত্রাত্ক্ষিতিঃ পদ্ভ্যাং ত্বত্তঃ সর্বমভূদিদম্ ॥ 64 ॥
ন্যগ্রোধঃ সুমহানল্পে যথা বীজে ব্যবস্থিতঃ ।
সংযমে বিশ্বমখিলং বীজভূতে তথা ত্বযি ॥ 65 ॥
বীজাদঙ্কুরসম্ভূতো ন্যগ্রোধঃ স সমুচ্ছ্রিতঃ ।
বিস্তারং চ যথা যাতি ত্বত্তঃ সৃষ্টৌ তথা জগত্ ॥ 66 ॥
যথা হি কদলী নান্যা ত্বক্পত্রাদপি দৃশ্যতে ।
এবং বিশ্বস্য নান্যস্ত্বং ত্বত্স্থাযীশ্বর দৃশ্যতে ॥ 67 ॥
হ্লাদিনী সন্ধিনী সংবিত্ত্বয্যেকা সর্বসংস্থিতৌ ।
হ্লাদতাপকরী মিশ্রা ত্বযি নো গুণবর্জিতে ॥ 68 ॥
পৃথগ্ভূতৈকভূতায ভূতভূতায তে নমঃ ।
প্রভূতভূতভূতায তুভ্যং ভূতাত্মনে নমঃ ॥ 69 ॥
ব্যক্তং প্রধানপুরুষৌ বিরাট্ সম্রাট্ স্বরাট্ তথা ।
বিভাব্যতেঽন্তঃকরণে পুরুষেষ্বক্ষযো ভবান্ ॥ 70 ॥
সর্বস্মিন্ সর্বভূতস্ত্বং সর্বঃ সর্বস্বরূপধৃক্ ।
সর্বং ত্বত্তস্ততশ্চ ত্বং নমঃ সর্বাত্মনেঽস্তু তে ॥ 71 ॥
সর্বাত্মকোঽসি সর্বেশ সর্বভূতস্থিতো যতঃ ।
কথযামি ততঃ কিং তে সর্বং বেত্সি হৃদি স্থিতম্ ॥ 72 ॥
সর্বাত্মন্সর্বভূতেশ সর্বসত্ত্বসমুদ্ভব ।
সর্বভূতো ভবান্বেত্তি সর্বসত্ত্বমনোরথম্ ॥ 73 ॥
যো মে মনোরথো নাথ সফলঃ স ত্বযা কৃতঃ ।
তপশ্চ তপ্তং সফলং যদ্দৃষ্টোঽসি জগত্পতে ॥ 74 ॥
Roman (IAST) Transliteration
(viṣṇupurāṇāntargatā; mukhya stuti ślokāḥ 51-74)
dhruva uvāca |
bhūmirāpo'nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhireva ca |
bhūtādirādiprakṛtiryasya rūpaṃ nato'smi tam || 51 ||
śuddhaḥ sūkṣmo'khilavyāpī pradhānātparataḥ pumān |
yasya rūpaṃ namastasmai puruṣāya guṇāśine || 52 ||
bhūrādīnāṃ samastānāṃ gandhādīnāṃ ca śāśvataḥ |
buddhyādīnāṃ pradhānasya puruṣasya ca yaḥ paraḥ || 53 ||
taṃ brahmabhūtamātmānamaśeṣajagataḥ patim |
prapadye śaraṇaṃ śuddhaṃ tvadrūpaṃ parameśvara || 54 ||
bṛhattvādbṛṃhaṇatvācca yadrūpaṃ brahmasañjñitam |
tasmai namaste sarvātmanyogicintyāvikāriṇe || 55 ||
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |
sarvavyāpī bhuvaḥ sparśādatyatiṣṭhaddaśāṅgulam || 56 ||
yadbhūtaṃ yacca vai bhavyaṃ puruṣottama tadbhavān |
tvatto virāṭ svarāṭ samrāṭ tvattaścāpyadhipūruṣaḥ || 57 ||
atyaricyata so'dhaśca tiryagūrdhvaṃ ca vai bhuvaḥ |
tvatto viśvamidaṃ jātaṃ tvatto bhūtabhaviṣyatī || 58 ||
tvadrūpadhāriṇaścāntaḥ sarvabhūtamidaṃ jagat |
tvatto yajñaḥ sarvahutaḥ pṛṣadājyaṃ paśurdvidhā || 59 ||
tvatta ṛco'tha sāmāni tvattaśchandāṃsi jajñire |
tvatto yajūṃṣyajāyanta tvatto'śvāścaikato dataḥ || 60 ||
gāvastvattaḥ samudbhūtāstvatto'jā avayo mṛgāḥ |
tvanmukhādbrāhmaṇāstvatto bāhoḥ kṣatramajāyata || 61 ||
vaiśyāstavorujāḥ śūdrāstava padbhyāṃ samudgatāḥ |
akṣṇoḥ sūryo'nilaḥ prāṇāccandramā manasastava || 62 ||
prāṇo'ntaḥsuṣirājjāto mukhādagnirajāyata |
nābhito gaganaṃ dyauśca śirasaḥ samavartata || 63 ||
diśaḥ śrotrātkṣitiḥ padbhyāṃ tvattaḥ sarvamabhūdidam || 64 ||
nyagrodhaḥ sumahānalpe yathā bīje vyavasthitaḥ |
saṃyame viśvamakhilaṃ bījabhūte tathā tvayi || 65 ||
bījādaṅkurasambhūto nyagrodhaḥ sa samucchritaḥ |
vistāraṃ ca yathā yāti tvattaḥ sṛṣṭau tathā jagat || 66 ||
yathā hi kadalī nānyā tvakpatrādapi dṛśyate |
evaṃ viśvasya nānyastvaṃ tvatsthāyīśvara dṛśyate || 67 ||
hlādinī sandhinī saṃvittvayyekā sarvasaṃsthitau |
hlādatāpakarī miśrā tvayi no guṇavarjite || 68 ||
pṛthagbhūtaikabhūtāya bhūtabhūtāya te namaḥ |
prabhūtabhūtabhūtāya tubhyaṃ bhūtātmane namaḥ || 69 ||
vyaktaṃ pradhānapuruṣau virāṭ samrāṭ svarāṭ tathā |
vibhāvyate'ntaḥkaraṇe puruṣeṣvakṣayo bhavān || 70 ||
sarvasmin sarvabhūtastvaṃ sarvaḥ sarvasvarūpadhṛk |
sarvaṃ tvattastataśca tvaṃ namaḥ sarvātmane'stu te || 71 ||
sarvātmako'si sarveśa sarvabhūtasthito yataḥ |
kathayāmi tataḥ kiṃ te sarvaṃ vetsi hṛdi sthitam || 72 ||
sarvātmansarvabhūteśa sarvasattvasamudbhava |
sarvabhūto bhavānvetti sarvasattvamanoratham || 73 ||
yo me manoratho nātha saphalaḥ sa tvayā kṛtaḥ |
tapaśca taptaṃ saphalaṃ yaddṛṣṭo'si jagatpate || 74 ||